InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Feestdagen > Joodse feestdagen: Jom Kippoer (Grote Verzoendag)

Joodse feestdagen: Jom Kippoer (Grote Verzoendag)

Joodse feestdagen: Jom Kippoer (Grote Verzoendag) De Grote Verzoendag (Jom Kippoer) en het Joodse nieuwjaar (Rosh Hasjana) zijn meer op de individuele persoon gericht dan de andere Joodse feestdagen. Ze worden samen de 'Ontzagwekkende dagen' genoemd. Op Jom Kippoer doen alle Joden boetedoening voor hun zonden tegenover God en de medemens. De zonden tegenover de medemens kunnen pas vergeven worden als eerst excuses zijn aangeboden aan de benadeelde. Joden moeten vóór Jom Kippoer de ander vergeving schenken. Als je iemand anders vergeeft, dan vergeeft God jou ook. Op Jom Kippoer wordt in de synagoge Leviticus 16:1-30 gelezen.

Jom Kippoer (Grote Verzoendag): algemene beschrijving

Betekenis

Boetedoening is het belangrijkste doel van Jom Kippoer. 'En gij zult Uw ziel kwellen' (Leviticus 23,23-32) houdt in dat de Jood zich van eten en drinken onthoudt gedurende ongeveer 25 uur, vanaf zonsondergang tot het invallen van de duisternis de volgende dag. Dit geldt voor meisjes van 12 jaar en jongens vanaf 13 jaar, wanneer ze religieus volwassen zijn. Uitzondering geldt voor zieke mensen. Ook mogen geen lederen schoenen worden gedragen en is er seksuele onthouding.

Datum

Het begint bij zonsondergang op 10 tisjrie en duurt tot zonsondergang op 11 tisjrie. Er geldt evenals op sjabbat een werkverbod.

De dienst in de synagoge

Deze bestaat uit vier verschillende onderdelen.
  1. Kol Nidree: Dit betekent 'Al onze Geloften' en wordt door de voorzanger drie maal gezongen. Hierbij worden de geloften aan God van het afgelopen jaar nietig verklaart.
  2. Widoej: Schuldbekentenis. Volgens de leer van het Jodendom wordt op Jom Kippoer uitsluitend vergeving geschonken voor zonden die bedreven zijn jegens God. Voor overtredingen tegenover de medemens moet allereerst de benadeelde zelf vergeving schenken. Er zijn twee versies van de Widoej, een korte en een lange. Op tal van plaatsen in het gebeden boek voor deze dag staan gebeden om vergiffenis.
  3. Awoda: Is een weerslag van het tempelritueel wanneer de Hoge Priester op Jom Kippoer geheel alleen het Allerheiligste betrad. Het hoogtepunt is een drievoudig gebed om vergeving, waarbij de Hogepriester de onuitspreekbare naam van God uitsprak. Hierbij valt de gemeente op haar knieën dat anders nooit gebeurt.
  4. Ne'iela: Een aantal gebeden ter afsluiting van Jom Kippoer. De Heilige Arke blijft gedurende de hele dienst open en de gemeenteleden staan. Aan het einde bedekken de mannen hun hoofd met de gebedsmantel en de vrouwen houden hun hand voor hun ogen. Vervolgens wordt zeven maal het sjema Jisraeel (Hoor Israël) gereciteerd, en dan drie maal het Baroech (Geprezen zij God) en ten slotte zevenmaal 'De Eeuwige Hij is God!'. Daarna wordt op de sjofar geblazen en is de dienst ten einde.



Jom Kippoer: vergeven en vergeten – kan ik dit?

Joden moeten vóór Jom Kippoer de ander vergeving schenken. Als je iemand anders vergeeft, dan vergeeft God jou ook. Toch zijn er mensen die niet in staat zijn om anderen te vergeven, zelfs niet hun ouders voor bepaalde dingen ondanks dat ze veel van hun ouders houden. Belangrijk is dat wel vergeven wordt en dat we de negatieve gevoelens opzij zetten: vergeven en vergeten.

Jom Kippoer: Negatieve gevoelens negeren

Een kind lust geen spruitjes. Zijn moeder zegt tegen hem: “Eet ze op en je zult ervan genieten.” Het kind antwoordt: “Als u er op aandringt dan eet ik ze. Maar hoe lang u er ook op aandringt ervan te genieten, ik geniet er toch niet van. Sorry, maar ik kan er niets aan doen.”

Zo is het ook met vergeven. Je kunt een persoon vergeven en hem onaardig blijven vinden. Negeer die negatieve gevoelens en ze zullen vanzelf verdwijnen.

Jom Kippoer: Jozef en zijn broers

In Genesis 45 verzen 5-8 zegt Jozef tegen zijn broers: “Maar wees niet bang en maak jezelf geen verwijten dat jullie mij verkocht hebben en dat ik hier ben terechtgekomen, want God heeft mij voor jullie uitgestuurd om jullie leven te redden....Niet jullie hebben mij dus hierheen gestuurd maar God; door hem ben ik de belangrijkste raadsman van de Farao geworden, de bestuurder van zijn hele hof en heerser over heel Egypte.”

Jozef ziet dus Gods plan in de pijn die hij heeft geleden. Dit is Jozefs zelfcontrole en volwassenheid in wijsheid.

Jom Kippoer: God regelt alles

Ieder persoon maakt pijn in zijn of haar leven mee. Vaak zien we niet de werkelijke reden van de pijn. We accepteren wel dat God natuurrampen en ziekten veroorzaakt, maar niet de slechte daden die door andere mensen -met een vrij wil- worden begaan. Het verhaal van Jozef bewijst het tegendeel. Inderdaad was de handelwijze van de broers fout, maar het maakte allemaal deel uit van Gods Masterplan.

Jom Kippoer: Hoe moet de mens met de pijn door anderen veroorzaakt omgaan?

Het chassidisme spreekt over twee onderdelen van medicatie:
  • Ga niet meteen rekenen op genoegdoening. Het kan jaren duren voor de reden van het lijden duidelijk wordt. Kijk naar het bovenstaande verhaal over Jozef, maar ook naar het verhaal over Poeriem (Esther trouwde verplicht met een tirannieke koning; pas vijf jaar later werd duidelijk waarom).
  • Een sterk karakter wordt ontwikkeld door moeilijkheden en lijden. Voordat de Joden de Tora ontvingen hebben ze eerst als slaven moeten lijden in Egypte. Een persoon die gekwetst wordt door een ander en vergeeft in plaats van wraak neemt wordt een vriendelijker en grotere persoonlijkheid. Het lijden zelf en het er bovenuit stijgen is een Goddelijke gift.



De Grote Verzoendag - Leviticus 16:1-30

Op Jom Kippoer wordt in de synagoge Leviticus 16:1-30 gelezen. Het gaat over de Grote Verzoendag. Er wordt verteld hoe de Hoge Priester (Aäron) offers moet brengen ter verzoening. De Israëliet zal geen werk verrichten en zich verootmoedigen, want op deze dag zal verzoening gedaan worden. Van alle zonden zal de Jood gereinigd worden.

Leviticus 16:1-30

Na de dood van de beide zonen van Aäron, die gestorven waren, toen zij voor het aangezicht des heren waren genaderd, sprak de Here tot Mozes. De Here nu zei tot Mozes: Spreek tot uw broeder Aäron, dat hij niet te allen tijde komt in het heiligdom binnen het voorhangsel voor het verzoendeksel dat op de ark ligt, opdat hij niet sterft; want in de wolk verschijn Ik boven het verzoendeksel. Slechts op deze wijze zal Aäron het heiligdom binnengaan: met een jongen stier ten zondoffer en een ram ten brandoffer. Het heilige linnen onderkleed zal hij aantrekken en een linnen broek zal over zijn vlees zijn en een met een linnen gordel zal hij zich omgorden en een linnen tulband zal hij zich ombinden; dit zijn heilige klederen, die hij zal aantrekken, nadat hij zijn lichaam in water gebaad heeft...Dit zal u tot een altoosdurende inzetting zijn: in de zevende maand op de tienden der maand zult gij u verootmoedigen en generlei werk doen, zomin de geboren Israëliet als de vreemdeling, die in uw midden vertoeft. Want op deze dag zal over u verzoening gedaan worden, om u te reinigen; van al uw zonden zult gij gereinigd worden voor het aangezicht des Heren.

De volledige tekst in het Hebreeuws luidt:

א וַיְדַבֵּר יְהוָה אֶל-מֹשֶׁה אַחֲרֵי מוֹת שְׁנֵי בְּנֵי אַהֲרֹן בְּקָרְבָתָם לִפְנֵי-יְהוָה וַיָּמֻתוּ. ב וַיֹּאמֶר יְהוָה אֶל-מֹשֶׁה דַּבֵּר אֶל-אַהֲרֹן אָחִיךָ וְאַל-יָבֹא בְכָל-עֵת אֶל-הַקֹּדֶשׁ מִבֵּית לַפָּרֹכֶת אֶל-פְּנֵי הַכַּפֹּרֶת אֲשֶׁר עַל-הָאָרֹן וְלֹא יָמוּת כִּי בֶּעָנָן אֵרָאֶה עַל-הַכַּפֹּרֶת. ג בְּזֹאת יָבֹא אַהֲרֹן אֶל-הַקֹּדֶשׁ בְּפַר בֶּן-בָּקָר לְחַטָּאת וְאַיִל לְעֹלָה. ד כְּתֹנֶת-בַּד קֹדֶשׁ יִלְבָּשׁ וּמִכְנְסֵי-בַד יִהְיוּ עַל-בְּשָׂרוֹ וּבְאַבְנֵט בַּד יַחְגֹּר וּבְמִצְנֶפֶת בַּד יִצְנֹף בִּגְדֵי-קֹדֶשׁ הֵם וְרָחַץ בַּמַּיִם אֶת-בְּשָׂרוֹ וּלְבֵשָׁם. ה וּמֵאֵת עֲדַת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל יִקַּח שְׁנֵי-שְׂעִירֵי עִזִּים לְחַטָּאת וְאַיִל אֶחָד לְעֹלָה. ו וְהִקְרִיב אַהֲרֹן אֶת-פַּר הַחַטָּאת אֲשֶׁר-לוֹ וְכִפֶּר בַּעֲדוֹ וּבְעַד בֵּיתוֹ. ז וְלָקַח אֶת-שְׁנֵי הַשְּׂעִירִם וְהֶעֱמִיד אֹתָם לִפְנֵי יְהוָה פֶּתַח אֹהֶל מוֹעֵד. ח וְנָתַן אַהֲרֹן עַל-שְׁנֵי הַשְּׂעִירִם גֹּרָלוֹת גּוֹרָל אֶחָד לַיהוָה וְגוֹרָל אֶחָד לַעֲזָאזֵל. ט וְהִקְרִיב אַהֲרֹן אֶת-הַשָּׂעִיר אֲשֶׁר עָלָה עָלָיו הַגּוֹרָל לַיהוָה וְעָשָׂהוּ חַטָּאת. י וְהַשָּׂעִיר אֲשֶׁר עָלָה עָלָיו הַגּוֹרָל לַעֲזָאזֵל יָעֳמַד-חַי לִפְנֵי יְהוָה לְכַפֵּר עָלָיו לְשַׁלַּח אֹתוֹ לַעֲזָאזֵל הַמִּדְבָּרָה. יא וְהִקְרִיב אַהֲרֹן אֶת-פַּר הַחַטָּאת אֲשֶׁר-לוֹ וְכִפֶּר בַּעֲדוֹ וּבְעַד בֵּיתוֹ וְשָׁחַט אֶת-פַּר הַחַטָּאת אֲשֶׁר-לוֹ. יב וְלָקַח מְלֹא-הַמַּחְתָּה גַּחֲלֵי-אֵשׁ מֵעַל הַמִּזְבֵּחַ מִלִּפְנֵי יְהוָה וּמְלֹא חָפְנָיו קְטֹרֶת סַמִּים דַּקָּה וְהֵבִיא מִבֵּית לַפָּרֹכֶת. יג וְנָתַן אֶת-הַקְּטֹרֶת עַל-הָאֵשׁ לִפְנֵי יְהוָה וְכִסָּה עֲנַן הַקְּטֹרֶת אֶת-הַכַּפֹּרֶת אֲשֶׁר עַל-הָעֵדוּת וְלֹא יָמוּת. יד וְלָקַח מִדַּם הַפָּר וְהִזָּה בְאֶצְבָּעוֹ עַל-פְּנֵי הַכַּפֹּרֶת קֵדְמָה וְלִפְנֵי הַכַּפֹּרֶת יַזֶּה שֶׁבַע-פְּעָמִים מִן-הַדָּם בְּאֶצְבָּעוֹ. טו וְשָׁחַט אֶת-שְׂעִיר הַחַטָּאת אֲשֶׁר לָעָם וְהֵבִיא אֶת-דָּמוֹ אֶל-מִבֵּית לַפָּרֹכֶת וְעָשָׂה אֶת-דָּמוֹ כַּאֲשֶׁר עָשָׂה לְדַם הַפָּר וְהִזָּה אֹתוֹ עַל-הַכַּפֹּרֶת וְלִפְנֵי הַכַּפֹּרֶת. טז וְכִפֶּר עַל-הַקֹּדֶשׁ מִטֻּמְאֹת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וּמִפִּשְׁעֵיהֶם לְכָל-חַטֹּאתָם וְכֵן יַעֲשֶׂה לְאֹהֶל מוֹעֵד הַשֹּׁכֵן אִתָּם בְּתוֹךְ טֻמְאֹתָם. יז וְכָל-אָדָם לֹא-יִהְיֶה בְּאֹהֶל מוֹעֵד בְּבֹאוֹ לְכַפֵּר בַּקֹּדֶשׁ עַד-צֵאתוֹ וְכִפֶּר בַּעֲדוֹ וּבְעַד בֵּיתוֹ וּבְעַד כָּל-קְהַל יִשְׂרָאֵל. יח וְיָצָא אֶל-הַמִּזְבֵּחַ אֲשֶׁר לִפְנֵי-יְהוָה וְכִפֶּר עָלָיו וְלָקַח מִדַּם הַפָּר וּמִדַּם הַשָּׂעִיר וְנָתַן עַל-קַרְנוֹת הַמִּזְבֵּחַ סָבִיב. יט וְהִזָּה עָלָיו מִן-הַדָּם בְּאֶצְבָּעוֹ שֶׁבַע פְּעָמִים וְטִהֲרוֹ וְקִדְּשׁוֹ מִטֻּמְאֹת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל. כ וְכִלָּה מִכַּפֵּר אֶת-הַקֹּדֶשׁ וְאֶת-אֹהֶל מוֹעֵד וְאֶת-הַמִּזְבֵּחַ וְהִקְרִיב אֶת-הַשָּׂעִיר הֶחָי. כא וְסָמַךְ אַהֲרֹן אֶת-שְׁתֵּי יָדָו עַל רֹאשׁ הַשָּׂעִיר הַחַי וְהִתְוַדָּה עָלָיו אֶת-כָּל-עֲו‍ֹנֹת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וְאֶת-כָּל-פִּשְׁעֵיהֶם לְכָל-חַטֹּאתָם וְנָתַן אֹתָם עַל-רֹאשׁ הַשָּׂעִיר וְשִׁלַּח בְּיַד-אִישׁ עִתִּי הַמִּדְבָּרָה. כב וְנָשָׂא הַשָּׂעִיר עָלָיו אֶת-כָּל-עֲו‍ֹנֹתָם אֶל-אֶרֶץ גְּזֵרָה וְשִׁלַּח אֶת-הַשָּׂעִיר בַּמִּדְבָּר. כג וּבָא אַהֲרֹן אֶל-אֹהֶל מוֹעֵד וּפָשַׁט אֶת-בִּגְדֵי הַבָּד אֲשֶׁר לָבַשׁ בְּבֹאוֹ אֶל-הַקֹּדֶשׁ וְהִנִּיחָם שָׁם. כד וְרָחַץ אֶת-בְּשָׂרוֹ בַמַּיִם בְּמָקוֹם קָדוֹשׁ וְלָבַשׁ אֶת-בְּגָדָיו וְיָצָא וְעָשָׂה אֶת-עֹלָתוֹ וְאֶת-עֹלַת הָעָם וְכִפֶּר בַּעֲדוֹ וּבְעַד הָעָם. כה וְאֵת חֵלֶב הַחַטָּאת יַקְטִיר הַמִּזְבֵּחָה. כו וְהַמְשַׁלֵּחַ אֶת-הַשָּׂעִיר לַעֲזָאזֵל יְכַבֵּס בְּגָדָיו וְרָחַץ אֶת-בְּשָׂרוֹ בַּמָּיִם וְאַחֲרֵי-כֵן יָבוֹא אֶל-הַמַּחֲנֶה. כז וְאֵת פַּר הַחַטָּאת וְאֵת שְׂעִיר הַחַטָּאת אֲשֶׁר הוּבָא אֶת-דָּמָם לְכַפֵּר בַּקֹּדֶשׁ יוֹצִיא אֶל-מִחוּץ לַמַּחֲנֶה וְשָׂרְפוּ בָאֵשׁ אֶת-עֹרֹתָם וְאֶת-בְּשָׂרָם וְאֶת-פִּרְשָׁם. כח וְהַשֹּׂרֵף אֹתָם יְכַבֵּס בְּגָדָיו וְרָחַץ אֶת-בְּשָׂרוֹ בַּמָּיִם וְאַחֲרֵי-כֵן יָבוֹא אֶל-הַמַּחֲנֶה. כט וְהָיְתָה לָכֶם לְחֻקַּת עוֹלָם בַּחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי בֶּעָשׂוֹר לַחֹדֶשׁ תְּעַנּוּ אֶת-נַפְשֹׁתֵיכֶם וְכָל-מְלָאכָה לֹא תַעֲשׂוּ הָאֶזְרָח וְהַגֵּר הַגָּר בְּתוֹכְכֶם. ל כִּי-בַיּוֹם הַזֶּה יְכַפֵּר עֲלֵיכֶם לְטַהֵר אֶתְכֶם מִכֹּל חַטֹּאתֵיכֶם לִפְנֵי יְהוָה תִּטְהָרוּ.

Leviticus 16:1

Na de dood van de beide zonen van Aäron, die gestorven waren, toen zij voor het aangezicht des Heren waren genaderd

goddelijke kus
Zij naderden het bovennatuurlijke licht uit grote liefde van de Heilige, en stierven daarbij. Dus zij stierven door een "goddelijke kus" zoals ervaren door de perfect rechtvaardige; het is alleen dat de rechtvaardige sterft wanneer de goddelijke kus hen benadert, terwijl zij sterven door hun benadering...Hoewel zij hun eigen overlijden voelden, voorkwam dit niet van het toetrekken naar God tot het punt dat hun zielen hen verlieten.

Leviticus 16:4

Het heilige linnen onderkleed zal hij aantrekken en een linnen broek zal over zijn vlees zijn en een met een linnen gordel zal hij zich omgorden en een linnen tulband zal hij zich ombinden; dit zijn heilige klederen, die hij zal aantrekken, nadat hij zijn lichaam in water gebaad heeft.

mikve
Op die dag dompelde de Hoge Priester zich vijf keer in een mikve, en hij waste zijn handen en voeten tien keer in de bassin dat voor het Heiligdom stond: elke keer als hij zijn kleren verwisselde, was hij verplicht zichzelf opnieuw onder te dompelen, en zich twee keer te wassen (één keer voor het weghalen van de eerste set kleren, en opnieuw na aankleden van de tweede set).

Want er waren vijf diensten die op die dag moesten worden uitgevoerd:
  1. De reguliere ochtenddiensten uitgevoerd in de "gouden kledij" (die de Hoge Priester het hele jaar droeg).
  2. De speciale diensten van de dag uitgevoerd in linnen kledij.
  3. De twee rammen gebracht als offers en de moesaf offers, uitgevoerd in gouden kledij.
  4. Terugkeren naar het Heilige der Heiligen om de pan met wierook te verwijderen in linnen kledij.
  5. De reguliere middagdiensten uitgevoerd in gouden kledij.

Leviticus 16:5

Twee geitenbokken

identiek
Ze moeten identiek zijn qua uiterlijk, hoogte en prijs.

Leviticus 16:16

Zo zal hij verzoening doen over het heiligdom om de onreinheden der Israëlieten en hun overtredingen in al hun zonden.

Shechina
Ook wanneer zij in een toestand van ontwijding zijn, zal de Shechina (Goddelijke Aanwezigheid) bij hen wonen.

Leviticus 16:16

Want op deze dag zal over u verzoening gedaan worden

Jom Kippoer
Op Jom Kippoer verzoent de dag zelf.

Lees verder

© 2007 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Joodse (Hebreeuwse) termen: Joodse feestdagenHet Jodendom kent zijn eigen Hebreeuwse termen voor verschillende religieuze handelingen. In dit artikel aandacht voor H…
Vergiffenis vragen voordat het Jom Kippoer isJom Kippoer is de Grote Verzoendag voor de Joden. Wie iets goed te maken heeft moet dat voor deze speciale dag doen. En…
Jodendom: Joodse maand Elloel/Eloel/Elul: zelfreflectieDe laatste maand van de Joodse (Hebreeuwse) kalender is de belangrijkste maand van het jaar. De maand heet Elloel (Eloel…
Joodse feestdagen en treurdagen in 5778 (2017-2018)Joodse feestdagen en treurdagen in 5778 (2017-2018)Alle Joodse feestdagen beginnen in de avond voorafgaande aan de genoemde datum. Bij de Hebreeuwse kalender begint en ein…
Joodse feestdagen en treurdagen in 5777 (2016-2017)Joodse feestdagen en treurdagen in 5777 (2016-2017)Alle Joodse feestdagen beginnen in de avond voorafgaande aan de genoemde datum. Bij de Hebreeuwse kalender begint en ein…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Kg / Openclipart
  • Wegwijs in het jodendom - Nederlands-Israëlietisch Kerkgenootschap
  • Rabbijn Tzvi Freeman en Rabbijn Naftali Silverberg
  • Chabad

Reageer op het artikel "Joodse feestdagen: Jom Kippoer (Grote Verzoendag)"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 11-05-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Feestdagen
Special: Joodse feestdagen/Shabbat
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!