InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Joden in Nederland: 1516-1621 Heilige Roomse Rijk

Joden in Nederland: 1516-1621 Heilige Roomse Rijk

Joden in Nederland: 1516-1621  Heilige Roomse Rijk In de eerste helft van de zestiende eeuw stonden de meeste gewesten van de Lage Landen onder het landsheerlijke gezag van Karel V. In 1519 werd hij keizer van het Heilige Roomse Rijk. Joden waren ondergeschikt aan de keizer die hen zorg en bescherming bood. De Joden in de Lage Landen waren echter machteloos om een beroep te doen op de keizerlijke bescherming. Zij bleven afhankelijk van de gunsten van de plaatselijke gezaghebbers.

Situatie Joden in Heilige Roomse Rijk is verslechterd

Gedurende de zestiende eeuw ging het Joden opnieuw slechter. Ze werden uit talloze steden verdreven. Christenen namen de beroepen van Joden over, dus het economisch belang van de Joden werd minder. Ook werden Joden opgeofferd om een rebellerende bevolking van onrust stoken te weerhouden. Ze waren ook het slachtoffer van de strijd tussen de plaatselijke heersers en opkomende Stände: wie mocht van de Joden belasting innen? De meeste Joden werden verdreven naar het platteland en kleinere steden en dorpen. Slechts enkele Joodse geldschieters konden in de grote steden blijven. Wel waren ook Joodse artsen in trek.

Karel V

Ook ten tijde van de Reformatie werden Joden verbannen. Hervormde predikanten waren vaak woordvoerders van de bevolkingsgroepen die tegen Joden ageerden. Josel van Rosheim (1478-1554), de parnas van de Elzasser Joden zag in Karel V de opperste beschermheer. De Joden betaalden wel Schutzgeld. Karel V wantrouwde echter de nieuw-christenen, Joden die tot het christendom waren bekeerd. Zo werden zij uit Antwerpen en Venetië verbannen. Karel V zag ze als bedrieglijke schijn-christenen die een direct gevaar vormden voor de christelijke orde. Karel V gaf de Joden 'Judenfreiheit' waarbij Joden werden geduld. Hij verzette zich ook tegen overtredingen van de traditionele Jodenwetgeving en stond Joden een hogere rentevoet toe dan christelijke geldschieters omdat ze meer belasting betaalden. De gematigde opstelling van Karel V was mede te danken aan de invloed van Josel Rosheim die bekend stond als de onofficiële 'Bevelhaber' van alle Joden in het rijk van Karel V. Hij zorgde ervoor dat Karel V oude privileges bevestigde, overtuigde plaatselijke autoriteiten van gedachte te veranderen ten aanzien van Joden die van rituele moord of hostieschenners werden beschuldigd, en dat geruchten in de kiem werden gesmoord dat Joden de invallende Turken hulp boden. Rosheim zorgde ervoor dat de Jodenhaat een minder grillige en explosieve koers ging varen.

Duitse Joden

Duitse Joden konden weinig migreren. Weinig steden en gebieden waren bereid hen op te nemen. Hun 'economische waarde' was gedaald. De Joden raakten in kleine groepjes verspreid en hadden daardoor minder politieke en economische macht. Ze werden weliswaar niet meer vervolgd maar hun bestaan was alles behalve bevredigend: geen synagoge, geen begraafplaats, geen rabbijn, geen sociale comfort van een grote groep, geen woordvoerder na het overlijden van Josel van Rosheim.

Klein aantal Joden in de Nederlanden

Er woonden maar weinig Joden in de Nederlanden. In 1553 woonde een gedoopte Jood in leiden, Andries Salomonz. Tussen 1524 en 1543 had Karel V het oostelijke deel van de Nederlanden veroverd. Ook daar werd zijn politiek t.a.v. de Joden ingevoerd. Er konden geen nieuwe Joden in het gebied vestigen. Mogelijk waren deze anti-Joodse acties geïnspireerd door het beleid dat in Antwerpen werd uitgevoerd ten aanzien van de nieuw-christenen. Zo konden Joden niet in Nijmegen, Deventer, Roermond, Venlo, Zaltbommel en Zutphen wonen.

In 1560 kregen twee Joodse artsen het recht om in Hasselt te werken. Het is echter niet duidelijk of ze dat ook gedaan hebben. Eind van de zestiende eeuw was er nog een Joodse vestiging in Noordoost-Groningen. Vanaf 1563 heeft in Appingedam een Joodse gemeenschap bestaan. In de jaren '70 van de zestiende eeuw vestigden nog zeventig Joden zich in Emden en Norden in Oost-Friesland.

Lees verder

© 2014 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Ontstaan Nederland: Karel VHabsburger Karel V 1515-1555, keizer en koning van Spanje, heerser van de Nieuwe Wereld en keizer van het Roomse Rijk, z…
De Vrede van Westfalen en het Westfaalse StatensysteemDe Vrede van Westfalen en het Westfaalse StatensysteemSommige termen die van groot belang zijn geweest in de geschiedenis raken tegenwoordig in de vergetelheid en dat is jamm…
Het rijk van de FrankenHet rijk van de FrankenDe Franken waren een volk dat door de jaren heen vele oorlogen voerde. Ze breidden hun gebied uit tot een groot en macht…
Hebreeuws - de geschiedenis van een heilige taalVeel dingen in het jodendom worden als heilig gezien. Zo ook de taal, die in het Hebreeuws Lesjon HaKodesj heet wat gewo…
De Oude Wereld - Klassieke OudheidDe Oude Wereld - Klassieke OudheidWie stichtte Alexandrië? Welke Griekse wijsgeer dronk de gifbeker? Wie was de eerste Romeinse keizer? Wat is het verschi…
Bronnen en referenties
  • Geschiedenis van de Joden in Nederland - J.C.H. Blom, R.G. Fuks-Mansfeld en I. Schöffer (red.)

Reageer op het artikel "Joden in Nederland: 1516-1621 Heilige Roomse Rijk"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Joods Nederland
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!