InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Joden in Nederland: 1516-1621 – christelijke visies op Joden

Joden in Nederland: 1516-1621 – christelijke visies op Joden

Joden in Nederland: 1516-1621 – christelijke visies op Joden Begin van de zeventiende eeuw bestaan vier verschillende houdingen tegenover Joden in Nederland: de Gereformeerde Kerk, de Nadere Reformatie, Hugo de Groot, en het Amsterdamse stadsbestuur. Die van het Amsterdamse stadsbestuur is moeilijk te documenteren. Verder aandacht voor de groei van de Portugees-Joodse kolonie in Amsterdam.

Gereformeerde Kerk

De Gereformeerde Kerk kende veel vooroordelen tegenover Joden. Dit komt het sterkst naar voren in de inleiding tot de Historie der Joden van Abraham de Coster. Zo waarschuwde hij kooplieden Joden niet te vertrouwen omdat deze christenen bedriegen en hen niet voor mensen houden. Hij pleitte voor het beperken van Joodse immigratie. Zijn boek kenmerkt zich door anti-Joodse bekrompenheid van een weinig oorspronkelijke calvinist.

De Nadere Reformatie

Ook andere theologen van de Nadere Reformatie zoals Johannes Hoornbeek (1617-1666) en Willem Teelinck (1579-1629) komen de traditionele klachten over de blindheid en de hardnekkigheid van de Joden tegen. Joden zouden pas bekeerd kunnen worden indien Rome en de Paus gevallen waren.

Hugo de Groot

Ook Hugo de Groot (1583-1645) sprak over de toekomstige bekering van Joden. Hij citeerde Paulus (Romeinen 11) en gebruikte het als argument om Joden te tolereren. Ook zei hij dat Joden de voorvaderen waren van Jezus en de apostelen. Tevens kon van Joden geleerd worden: praktisch via de kennis van het Hebreeuws; moreel van zowel 'constantie' als van hun ongeloof. Hij verbood het belasteren van het christendom, de bekering van christenen tot het Jodendom, en het huwelijk of geslachtsverkeer tussen Joden en christenen. Ook mocht de Talmoed niet gebruikt worden, mochten christenen (behalve vroedvrouwen) niet in een Joods huis werken, en mochten christenen geen synagogen bezoeken.

Verder moesten Joden al hun geboorten en sterfgevallen melden, Joden moesten godsdienstoefeningen beperken tot geregistreerde huizen, er mochten hoogstens 100 mensen de synagoge bezoeken, ze moesten een verklaring van het geloof afleggen, kerkdienaars moesten een verplichte lezing in het christendom geven aan Joden in de synagogen. In steden mochten niet meer dan 200 Joodse families wonen (in Amsterdam waren dat er 300).

Het Amsterdamse stadsbestuur

Burgemeester Cornelis Pieterszoon Hooft heeft zich nooit over Joden uitgelaten. Hij verdedigde wel andersdenkenden. Gewetensvrijheid was h het grote doel van de Opstand geweest. De limiet van zijn tolerantie was de politieke onafhankelijkheid van de Republiek.

De groei van de Portugees-Joodse kolonie in Amsterdam

De Portugees-Joodse vestiging in Amsterdam (Holland) was het gevolg van de normalisering van de handelsbetrekkingen met Spanje (en Portugal dat er sinds 1580 mee verenigd was). De Amsterdamse Portugezen exporteerden in die tijd bijna alleen naar Portugal. Het ging om graan, tarwe en rogge, en af en toe bepaalde textielwaren. Vanuit Portugal werden fruit, vijgen, wijn, olijven, olijfolie, etc. geïmporteerd.

In 1620 woonden ongeveer 200 Portugese families in Amsterdam. De kernhandel met Portugal breidde zich enorm uit, vooral zout en suiker. Zodoende kwamen meer kooplieden naar Amsterdam. Het aantal Joodse gemeenten breidde zich uit: Beth Jacob (1609), Neveh Salom (1612) en Beth Israël (1618). De eerste twee stichtten Dotar voor weesmeisjes en maagden. De bedoeling was de immigratie van huwbare meisjes te stimuleren i.v.m. het overschot aan ongetrouwde mannen. Ook werd in 1609 de liefdadigheidsvereniging Bikkoer Choliem opgericht. Deze zorgde voor de zieken en overlevenden en gaf ook lessen aan armere jongetjes. Uiteindelijk heeft Talmoed Tora de onderwijs functie van Bikkoer Choliem overgenomen.

De toekomst nog niet geheel verzekerd

De Portugese Joden wisten een 'samenleving' te creëren die destructieve neigingen wist te beteugelen. Maar er zouden nieuwe problemen komen: de immigratie van arme vluchtelingen en de komst van Duitse en Poolse Joden. Er ontstond een armenprobleem. De Duitse en Poolse Joden leefden in de marge van de Portugese kolonie.

Lees verder

© 2014 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Ondergang - Presser: Eerste maanden van de Duitse bezettingHet Duitse leger trok in de nacht van 9 op 10 mei 1940 Nederland binnen. Het was een wending in de geschiedenis van Nede…
Joden in Nederland: Middeleeuwen – eerste JodenJoden in Nederland: Middeleeuwen – eerste JodenAan de hand van het boek 'Geschiedenis van de Joden in Nederland' willen we een globaal overzicht geven van de Middeleeu…
De Joden: het Uitverkoren VolkDe Joden: het Uitverkoren VolkOver het begrip Uitverkoren Volk bestaat nogal wat misverstanden. Vele mensen denken dat de Joden menen dat ze bevoorrec…
Concentratiekampen in de Tweede WereldoorlogConcentratiekampen in de Tweede WereldoorlogIn Hitler Duitsland was tijdens de Tweede Wereldoorlog geen plaats voor joden, zij moesten ‘uitgeroeid’ worden. Een plan…
Geschiedenis Jodendom: Moderne stromingen-M. MendelssohnGeschiedenis Jodendom: Moderne stromingen-M. MendelssohnDe Verlichting heeft direct of indirect een rol gespeeld op de moderne stromingen binnen het Jodendom. De rede ging een…
Bronnen en referenties
  • Geschiedenis van de Joden in Nederland - J.C.H. Blom, R.G. Fuks-Mansfeld en I. Schöffer (red.)

Reageer op het artikel "Joden in Nederland: 1516-1621 – christelijke visies op Joden"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Joods Nederland
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!