InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > 1713: de Vrede van Utrecht

1713: de Vrede van Utrecht

1713: de Vrede van Utrecht De reformatie, de contrareformatie en opkomende staten hadden binnen het Europa van 1500 en later grote verschuivingen in het machtsevenwicht veroorzaakt. Na anderhalve eeuw van oorlog werd in 1713 de Vrede van Utrecht gesloten. Het Verdrag, dat in Utrecht werd gesloten, voorzag in het vastleggen van het machtsevenwicht in Europa.

Godsdienstoorlogen

De kritiek van hervormers op de katholieke kerk in de zestiende eeuw leidde tot de opkomst van wat we tegenwoordig het protestantisme noemen, onder leiding van kerkhervormers als Calvijn en Luther. De kerk was altijd een belangrijk middel geweest om het gedachtegoed van de volgelingen en dus het volk te controleren. De heerser van het land bepaalde het geloof, en kon op deze manier invloed uitoefenen op hetgeen van de kansel werd gepredikt. Omdat er in de zestiende eeuw nogal wat mis was in de katholieke kerk, maakten veel mensen, predikers of parochies de overstap naar de protestante kerk. En daar had de machthebber geen macht, dus werd met dwang geprobeerd die overstap te voorkomen. Dit leidde tot godsdienstvervolgingen en godsdienstoorlogen, waar de zestiende en zeventiende eeuw vol mee zaten.

Vrijheid

Veel gemeenschappen in de Nederlanden, onderdeel van het Spaanse rijk, gingen over naar het protestantisme. De godsdienstvervolgingen, maar ook de dwingende overheersing van vreemde troepen, maakten dat de Nederlanden niet alleen streden voor vrijheid van godsdienst, maar ook voor de vrijheid van hun landen. Afscheiding was het gevolg: Vanaf 1648, bij de Vrede van Munster, gingen de Noordelijke Nederlanden als zelfstandig land, onder de naam ‘Republiek der Zeven Vereenigde Provinciën’ verder. Hoewel dat verdrag in principe de vrede regelde, bleven er voldoende open eindjes over, die tot strijd en onenigheid leidden. Een uitgebalanceerd machtsevenwicht in Europa ontbrak nog. De nieuwe Republiek bleef te maken hebben met vijandigheden, binnen het eigen grondgebied, of op zee.

Spaanse ontwikkelingen

In 1700 overleed de Spaanse koning Karel II, helaas zonder een erfgenaam na te laten. Hij had wel een mogelijke opvolger aangewezen in de persoon van Filips van Anjou. Dit werd aangevochten door koning Lodewijk XIV van Frankrijk en door keizer Leopold I van het Rooms-Duitse rijk. Zij meenden beiden, dat zij en hun families meer rechten hadden op de Spaanse troon. De onrust leidde tot het ontstaan van partijen en coalities, en de onenigheid verplaatste zich van de onderhandelingstafels naar het slagveld: de Spaanse successieoorlog. Er waren een drietal landen of coalities te onderscheiden:
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Een grote coalitie, waarin Groot-Brittannië, Portugal, Savoie en de Republiek der Zeven Vereenigde Provinciën. Stadhouder Willem III van de Nederlanden was in deze periode ook koning van Groot-Brittannië.

Geen eeuwige strijd

Na enkele jaren van strijd begreep de Franse koning Lodewijk XIV rond 1710, dat het hem niet zou lukken als winnaar uit de strijd te komen. Ook de Nederlands-Britse coalitie kwam tot dit inzicht. De partijen begrepen ook, dat eventuele onderhandelingen alleen tot een succes zouden kunnen leiden, als de partijen zich zonder gezichtsverlies uit de strijd zouden kunnen terugtrekken. Er moest gezocht worden naar een oplossing, waarmee alle partijen konden leven, en die ze allemaal aan hun achterban goed konden verkopen.

Onderhandelen

Er werd besloten tot het voeren van onderhandelingen. Het was logisch om een onderhandelingsplaats te kiezen in een gebied dat weliswaar tot het terrein van een van de strijdende partijen behoorde, maar zonder dat hier een politiek gewicht of voordeel uit gehaald kon worden. Ook de afstand tot het strijdtoneel was een factor. Hoewel de Republiek tot de coalitie behoorde, was het politieke gewicht ervan aan het verminderen. Een stad in de Republiek was daarom voor alle partijen acceptabel, en de keus viel op Utrecht. Misschien speelt nog mee, dat de Franse koning aan Utrecht geen slechte herinneringen had, ook was het volk niet uitgesproken Oranjegezind.

De Nederlandse rol

In 1712 werd een begin gemaakt met de onderhandelingen. De taal, waarin werd onderhandeld, was het Frans. Tot aan het eind van de Eerste Wereldoorlog zou het Frans de belangrijkste taal zijn voor het diplomatieke verkeer. Hoewel er in Utrecht wel werd onderhandeld, was de Republiek der Zeven Vereenigde Provinciën zelf niet vertegenwoordigd. Dat geeft duidelijk aan, wat in die tijd het politieke belang van de Republiek was. De Franse onderhandelaar wist het mooi te formuleren: Wij onderhandelen bij u, over u, maar zonder u. Uiteindelijk werd in april 1713 de Vrede van Utrecht getekend.

Afspraken in de Vrede van Utrecht

Het gesloten verdrag: De Vrede van Utrecht. (In twee talen, Spaans en Engels) / Bron: RedCoat10, Wikimedia Commons (Publiek domein)Het gesloten verdrag: De Vrede van Utrecht. (In twee talen, Spaans en Engels) / Bron: RedCoat10, Wikimedia Commons (Publiek domein)
De Vrede van Utrecht van 1713 (hoewel in Oostenrijk de verdragen pas in 1714 getekend werden) betekende een nieuw machtsevenwicht en een nieuwe indeling van Europa. In het kort de belangrijkste afspraken:
  • Het testament van Karel II werd bevestigd. Dat betekende, dat Filips V van Anjou koning van Spanje werd, maar in de toekomst nooit koning van Frankrijk zou kunnen worden.
  • Keizer Karel VI van Oostenrijk liet zijn aanspraken op de Spaanse troon vallen. Hij werd gecompenseerd: de Zuidelijke Nederlanden werden aan Oostenrijk toegewezen, vanaf dat moment de Oostenrijkse Nederlanden.
  • Keizer Karel VI van Oostenrijk kreeg bovendien Milaan, Napels en Sardinië toegewezen.
  • Gibraltar en Minorca kwamen in Britse handen. Groot-Brittannië beheerste hierdoor het scheepvaartverkeer van en naar de Middellandse zee. Ook nu nog is Gibraltar Brits, hoewel Spanje het weer graag zou terugkrijgen. De bevolking van Gibraltar én Groot-Brittannië willen het graag Brits houden.
  • Groot-Brittannië kreeg Franse koloniën in Noord-Amerika in handen, o.a. het gebied van de Hudsonbaai en Newfoundland.
  • Groot-Brittannië kreeg ook het monopolie van de slavenhandel in Zuid-Amerika en de Caraïbische eilanden in handen.
  • De Republiek der Zeven Vereenigde Provinciën moet de aanspraken op de Zuidelijke Nederlanden laten vallen. Ze kregen wel, voor de waarborging van de eigen veiligheid, enkele steunpunten in de Zuidelijke Nederlanden.
  • De Republiek raakte tevens het machtsoverwicht op zee kwijt.
  • Savoye kreeg het koninkrijk Sicilië toegewezen, en vormde samen hiermee een nieuw koninkrijk.

Impuls

Hoewel het verdrag de Nederlanden als geheel niet zoveel bracht, behoudens vaststellingen en afspraken, betekende de komst van zoveel onderhandelaars een flinke impuls voor de stad Utrecht, op economisch en cultureel gebied. Niet alleen verbleven veel diplomaten en andere hoogwaardigheidsbekleders tot een jaar in de stad, bovendien trok het geheel ook vele kunstenaars aan.
© 2014 - 2019 Hansvg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De Vrede van Münster en onafhankelijke NederlandenDe Vrede van Münster en onafhankelijke NederlandenDe Tachtigjarige Oorlog was een van de langste internationale conflicten in de geschiedenis van de Nederlanden. Tijdens…
Willem II van Nassau, prins van OranjeWillem II van Nassau, prins van OranjeToen in 1647 Frederik Hendrik, prins van Oranje, overleed was het al duidelijk wie hem zou gaan opvolgen. Zijn zoon Will…
Skivakantie in Oostenrijk met kinderen onder de vier jaarOp wintersportvakantie met kinderen onder de vier jaar kan heel goed. Sterker nog, meestal vinden ze het fantastisch om…
De prinsen van het prinsdom OranjeDe prinsen van het prinsdom OranjeIn de familienaam van het Nederlandse koningshuis vinden we Oranje-Nassau. Het stukje ‘Oranje’ verwijst naar het prinsdo…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "1713: de Vrede van Utrecht"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Hansvg
Laatste update: 30-09-2019
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!