InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Joden in Nederland: Republiek - Mahamad/synagogen

Joden in Nederland: Republiek - Mahamad/synagogen

Joden in Nederland: Republiek - Mahamad/synagogen In 1639 stichtten de Sefardische Joden een gemeenschappelijke gemeente met de naam Talmoed Tora. De organisatie en de werkwijze waren dezelfde als in Venetië. Men kwam samen in de synagoge van Beth Israël die werd uitgebreid.

Mahamad

Aan het hoofd van Talmoed Tora stond de mahamad. Dit was een bestuurscollege gevormd door zes bestuurders en een penningmeester. De zittende lezen kozen de leden die hen opvolgden. Dit gebeurde tweemaal per jaar (aan de vooravond van het Joodse nieuwjaar drie leden en op sabbatsavond voor Pesach drie leden en de penningmeester). De leiding was in handen van de meest rijke en invloedrijke families. Ze hadden het recht de regels te veranderen en de rabbijnen en alle ambtsdragers aan te wijzen. De rabbijn had het hoogste gezag betreffende de Joodse wet maar was toch ondergeschikt aan de mahamad. De mahamad had het recht de ban uit te spreken bij een wetsovertreder of iemand die de Joodse leer niet naleefde (er werd wel overleg gevoerd met de rabbijn maar deze had niet de eindverantwoordelijkheid). Het bestuurscollege bepaalde ook de hoogte van de belasting (finta), bepaalde waar iedereen zat in de synagoge, hield orde, mocht boeken censureren, vertegenwoordigde de Sefardische Joodse gemeenschap bij het stadsbestuur en de Staten-Generaal, en verantwoordde zich bij de overheid. Bij zaken van buitengewoon belang werd overleg gevoerd met de oudsten van de natie (voormalige leden van de mahamad). De privileges golden alleen voor degenen die belasting betaalden. Velen konden geen belasting betalen omdat ze arm waren.

De ban

Vaak werd de ban uitgesproken door de mahamad. Dit kwam omdat veel Joden de macht van de bestuurders tartten of rabbijnen in hun aantastten. De ban werd gezien als middel om sociale controle uit te oefenen. Dit gold ook tegen sommige individuele leden van de elite die zich niet aan de algemene discipline hielden. Dit overkwamen leden van de familie Del Sotto. Begin jaren '80 werd de ban uitgesproken tegen een aantal rijke kooplui. Een aantal stapten naar de burgerrechter. De mahamad werd gedwongen de ban in te trekken. Vanaf 1623 tot eind achttiende eeuw werden in totaal 66 personen in de ban gedaan, met name wat huwelijksrelaties betreft. In een aantal gevallen was de ban definitief zoals bij Baruch Spinoza en Daniel de Prado. De ban was ook bedoeld om te voorkomen dat Joden terug zouden keren naar het Iberisch schiereiland of een dubbel leven gingen leiden: Jood en christen. Zo wilde Beth Israël niet dat onbesneden Joodse mannen in de synagoge kwamen. Overigens probeerden veel Joodse mannen de verantwoordelijkheid die de mahamad met zich meebracht te ontlopen. Dit leidde tot een boete. Tot slot was Talmoed Tora een factor van internationale betekenis omdat het Joden en Joodse gemeenschappen in het buitenland hielp.

Nieuwe synagogen

Er waren in het begin nog strubbelingen tussen Sefardische en Ashkenazische Joden. De mahamad van Talmoed Tora verbood de Sefardische Joden aalmoezen te geven aan Ashkenazische Joden in de buurt van de synagoge. Wel stichtten de Sefardiem in 1642 het genootschap Avodat Hesed (Daad van Genade) op om arme Ashkenaziem in staat te stellen een vak te leren. De Sefardiem trokken de Joden uit Polen voor boven de Duitse Joden, omdat de Polen de Tora bestudeerden en de Duitsers niet. De eigenlijke reden was echter om de toenemende macht van de Ashkenaziem te niet te doen. Ook werd voorkomen dat Sefardische Joden met Ashkenazische Joden trouwden.

In 1660 hadden de Poolse Joden een eigen synagoge en een afzonderlijke begraafplaats. Er ontstond een vete tussen de Duitse en Poolse Joden. In 1673 kwam hieraan een einde toen het Amsterdamse stadsbestuur bepaalde dat de Polen zich afscheidden. Daarop gingen de Duitse en Poolse Joden weer samen.

In 1671 hadden de Duitse Joden een nieuwe synagoge ingewijd: de Grosse Sjoel. In reactie hierop bouwden de Sefardische Joden de beroemde esnoga tegenover de Grosse Sjoel. De esnoga werd in 1675 officieel ingewijd. Beide synagogen werden toeristische attracties.

De Duitse Joden gingen daarna nog drie synagogen bouwen: Obene Sjoel, Dritte Sjoel en Neie Sjoel. Er ontstond nog een 'ruzie over het vlees' tussen de Sefardiem en Ashkenaziem, maar al spoedig werd de situatie vrediger.

Net als bij de Sefardiem poogden de rijkere Ashkenaziem een bestuur op te richten. Dit was aanvankelijk zonder succes. Pas in 1711 werd het systeem gewijzigd met een nieuw ingewikkelde methode om een bestuur te kiezen. In 1735 hadden ze net als bij de Sefardiem zes bestuurders en een penningmeester. De gemeenschap had overigens dezelfde naam als bij de Sefardiem: Talmoed Tora.

Lees verder

© 2014 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Boekrecensie: Surfen op de zee van de Talmoed  Leo MockrecensieBoekrecensie: Surfen op de zee van de Talmoed Leo MockSurfen op de zee van de Talmoed is een verzameling columns over de Talmoed die eerder verschenen zijn in het Nieuw Israë…
Boekrecensie: De echte Tora - rabbijn mr. drs. R. EversrecensieBoekrecensie: De echte Tora - rabbijn mr. drs. R. Evers'De echte Tora, de geschiedenis van de Talmoed,' is een cultuurhistorisch boek over de Talmoed, de Mondelinge Leer. 'De…
Joden in Nederland: Republiek - Sabbatiaanse bewegingJoden in Nederland: Republiek - Sabbatiaanse bewegingTussen 1650 en 1750 was Amsterdam het voornaamste centrum van de Hebreeuwse boekdrukkunst. Joodse ondernemers vestigden…
Joods religieuze boeken na de BijbelDe na-bijbelse literatuur wordt rabbijnse literatuur genoemd. Het is voor de meeste mensen ontoegankelijk omdat goede ke…
Geschiedenis Tora: Hoofdafdelingen Misjna/TalmoedGeschiedenis Tora: Hoofdafdelingen Misjna/TalmoedDe Misjna geeft de Mondelinge Tora beknopt weer terwijl de Jeruzalem en Babylonische Talmoed de Misjna bediscussiëren en…
Bronnen en referenties
  • Geschiedenis van de Joden in Nederland - J.C.H. Blom, R.G. Fuks-Mansfeld en I. Schöffer (red.)

Reageer op het artikel "Joden in Nederland: Republiek - Mahamad/synagogen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Joods Nederland
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!