InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Joden in Nederland: Republiek - Sabbatiaanse beweging

Joden in Nederland: Republiek - Sabbatiaanse beweging

Joden in Nederland: Republiek - Sabbatiaanse beweging Tussen 1650 en 1750 was Amsterdam het voornaamste centrum van de Hebreeuwse boekdrukkunst. Joodse ondernemers vestigden zich in de Nederlanden om boeken te drukken voor de Joodse wereldmarkt. Tientallen Joden en niet-Joden werkten als drukker, corrector, agent of boekbinder. Ook aandacht in dit artikel voor de Sabbatiaanse beweging in Amsterdam. Ook Nederlandse Joden waren in de ban van de valse Messias Shabtai Zwi tot deze zich tot de islam bekeerde. Tot slot nog informatie over invloedrijke rabbijnen in die tijd.

Joodse boekdrukkunst in Amsterdam

De drukkerij van Menasseh Ben Israël drukte vele Hebreeuwse boeken voor de plaatselijke gemeenschap en voor de grote centra van Oost-Europa en het Osmaanse rijk. Drukker Emanuel Benveniste kwam uit Venetië in Amsterdam en drukte daar de beroemde Amsterdamse editie van de Babylonische Talmoed tussen 1644 en 1648. Drukker Joseph Atias kwam met bijbeluitgaven. Zijn zoon drukte de Misjne Tora van Maimonides. Drukker David de Castro Tartaz maakte naam met de eerste Spaanstalige Joodse krant, de Gazetta de Amsterdam die tussen 1672 en 1702 verscheen. De krant handelde over politieke en financiële informatie voor de kooplui van de natie. Theologische en polemische werken in de Iberische talen, vooral boeken tegen het christendom, circuleerden in manuscript.

Naast bovenstaande Sefardische drukkers waren ook Ashkenazische drukkers actief zoals Uri Phoebus Halevi, Mozes Frankfurt (bijbeluitgave met veel commentaren), en de familie Proops. Amsterdam werd ook het centrum van Jiddische boeken. De belangrijkste Jiddische boeken waren twee bijbelvertalingen, die van Jekutiel Blitz en van Jozef Witzenhausen. Er kwam ook een nieuwe Jiddische vertaling van de vijf boeken van Mozes door Rabbijn Eliezer Sussman Rudelsom en zijn zwager Menachem Man Amelander. Ze voegden er de Sefer Magid en vertaling van de profeten aan toe. Het hele werk heette Mikra Meforasj (Tekst en Uitleg). Het betreft een dialoog tussen leraar en leerling.

De Sabbatiaanse beweging in Amsterdam

Ook in Amsterdam geloofden Joden in 1665 en 1666 dat de Sjabtai Zwi de Messias was. De Sabbatiaanse beweging slaagde er voor korte tijd in alle gebieden van het leven van de Joden aan de hoogste waarden van de godsdienst ondergeschikt te maken. Zowel Ashkenazische als Sefardische Joden in Amsterdam waren in een feestroes. De drukkerij industrie van Amsterdam drukte messiaans geïnspireerde werken en gebedenboeken. Boetedoening en godsdienstig reveil werden belangrijk onder de conversos. Er werden special broederschappen opgericht bij de Sefardiem. Er werd gebeden en gestudeerd om berouw te tonen. Maar de beweging ontbond zich al snel toen de Sjabtai Zwi zich tot de islam bekeerde. De Sefardiem lieten hun geloof in de profetieën van Nathan van Gaza varen.

Invloedrijke rabbijnen

In de eerste helft van de 18de eeuw werd binnen de Sefardische gemeenschap het rabbinaat en de rabbinale rechtbank belangrijker. De rechtbank bleef evenwel ondergeschikt aan de mahamad en werd niet onafhankelijk. De responsa-literatuur groeide door de aanloop naar de rechtbank. Deze werd Pri Ets Haim (Vrucht van de Boom des Levens) genoemd. Ondanks de aanwezigheid van het rabbinaat werd de Sefardische gemeenschap niet gedisciplineerder. Integendeel zelfs. Het aantal leden van de gemeenschap nam af met de toenemende macht van de rabbijnen en rabbijnse geleerden.

De Ashkenazische gemeenschap groeide daarentegen in aantal. Er was sprake van economische voorspoed. Hierdoor werd de gemeenschap zowel institutioneel als cultureel versterkt. De Bet Midrasj (Leerschool) werd gesticht door Arjeh Leib ben Saul, de Opperrabbijn. In 1752 werd de vergrote Neie Sjoel ingewijd. De gemeente bleef echter structurele en organisatorische problemen houden. Er waren veel conflicten tussen het bestuur en de rabbijnen en bestuurders onderling. De Portugese mahamad moest als bemiddelaar optreden. Ook de Amsterdamse overheid moest ingrijpen om een einde te maken aan de conflicten binnen de Ashkenazische gemeenschap. Zo moest Opperrabbijn Zwi Hirsh Ashkenazi de stad verlaten. Hij werd opgevolgd door Rabbijn Elazar ben Samuel Landau. Ondertussen was de Ashkenazische gemeenschap een onafhankelijk Tora-centrum dat veel invloed had op de Ashkenazische gemeenschap in heel West-Europa dankzij de boekenindustrie.

Lees verder

© 2014 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Boekdrukkunst, de kunst van het drukkenBoekdrukkunst is de manier waarmee het mogelijk is om boeken en geschriften te verveelvoudigen. Dit proces gebeurt tegen…
De boekdrukkunst, een revolutie in de informatieoverdrachtDe boekdrukkunst, een revolutie in de informatieoverdrachtJohann Gutenberg vond circa 1450 de boekdrukkunst uit. Zijn uitvinding bleek al snel meer dan een verlengstuk van de han…
Boekdrukkunst: van blokdruk naar digitale drukBoekdrukkunst: van blokdruk naar digitale drukOoit werden boeken helemaal met de hand geschreven. Dat was letterlijk monnikenwerk want het waren vooral monniken die z…
De uitvinding van de boekdrukkunstDe uitvinding van de boekdrukkunstJarenlang hebben ze in Haarlem gedacht dat hij de uitvinder van de boekdrukkunst was. Er staat dan ook een reusachtig st…
Museum Meermanno, het oudste boekenmuseum ter wereldMuseum Meermanno, het oudste boekenmuseum ter wereldDe wereld van het boek is een fascinerende wereld vol informatie, verhalen en verrassingen. De geschiedenis van het boek…
Bronnen en referenties
  • Geschiedenis van de Joden in Nederland - J.C.H. Blom, R.G. Fuks-Mansfeld en I. Schöffer (red.)

Reageer op het artikel "Joden in Nederland: Republiek - Sabbatiaanse beweging"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Joods Nederland
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!