Pre-hellenen op Kreta: Minoïsche paleisbeschaving

Pre-hellenen op Kreta: Minoïsche paleisbeschaving Er ging heel wat vooraf aan het ontstaan van de grote Griekse poleis, ook wel stadstaat genoemd. Ook Griekenland ging door een prehistorie, zag zijn eerste primitieve volkeren ontstaan en deze uitgroeien tot heuse, soms zelfs zeer machtige, koninkrijken. Aanvankelijk werd Griekenland bevolkt door een niet-Grieks, ook wel Pre-helleens, volk. Zij zijn ook bekend onder de benaming de Minoïers, genoemd naar hun koning Minos. De overblijfsels van wat zijn paleis geweest moet zijn, zie je hiernaast.

Sir Arthur John Evans

Het machtigste Pre-Helleens volk, ook wel de Minoïsche paleizenbeschaving genoemd, bewoonde het Griekse eiland Kreta. Zij zouden het langste stand houden en een zeer breed handelsnetwerk uitbouwen. Het is voor een groot deel te danken aan de Britse archeoloog Sir Arthur John Evans dat we van het bestaan van dit volk afweten. Hij begon vrijwel meteen na de bevrijding van het eiland van Turkse overheersing in 1898 aan de opgravingen. Met de unieke schat aan informatie de we vandaag de dag ter beschikking hebben als gevolg.

Minoïsche periodes

Pre-paleizen-periode

In deze periode, die begint rond 2700 v.C. en doorloopt tot ca. 1925 v.C., kunnen we al prototypes van de latere paleizen vinden, die kenmerkend zijn voor dit volk. Deze prototypes zijn nog geen grootse bouwwerken, maar niet veel meer dan een centrale koer met daarrond heel wat dicht op elkaar gebouwde architectuur. Klinkt misschien ietwat banaal, maar deze structuur zou blijven verder leven in de latere, meer luisterrijke, paleizen.

Er wordt bovendien al druk handelgedreven. Kreta heeft is rijk aan hout, wat voor hen de mogelijkheden schept om vele schepen te bouwen en hout met andere volkeren te verhandelen voor andere materialen die niet te vinden zijn op Kreta. De Minoïers gaan dus Vele en sterke handelsrelaties aan met o.a. Egypte, waar ze ivoor en goud gaan halen, Cyprus, waar ze koper kunnen krijgen en Sicilië voor zijn overvloed aan tin.

De Minoïers zijn, als eilandbewoners, uiteraard zeer ervaren zeevaarders. De verdediging van hun eiland gebeurt dan ook volledig op zee. Dit verklaart waarom de paleizen, ook in de latere periodes, geen zware defensieve muren nodig hadden. De aanvallen werden immers al in de kiem gesmoord op de zee.

Eerste paleizen-periode

De eerste paleizen-periode loopt van ca. 1925 v.C. tot 1750 v.C. In grote steden zoals Knossos, Malia en Phaestos worden grote paleizen gebouwd, die veel weg hebben van een labyrint, vanwege hun ingewikkelde plattegrond. Wellicht ontstond deze ingewikkelde structuur doordat de vroegere losstaande gebouwen rond de centrale koer op termijn overdekt werden, waardoor de plattegronden van verschillende gebouwen dus door elkaar gingen lopen. Het verhaal van de Minotaurus, die opgesloten wordt in een “labyrint” op Kreta, is wellicht gebaseerd op dit paleis te Knossos.

Om onduidelijke redenen werd de bloeiende ontwikkeling van deze beschaving zeer plots onderbroken door de brand van de drie paleizen. Misschien werden ze zwaar geplunderd door zeerovers, of misschien waren invallen van andere volkeren die het eiland wilden overnemen de oorzaak, of misschien was er sprake van een hele reeks aardbevingen. Zeker zijn we in elk geval niet.

Nieuwe paleistijd

Vanaf ca. 1750 v.C. begon men de paleizen die eerder afgebrand waren weer op te bouwen op de restanten van de oude. Bovendien komen er ook nieuwe paleizen en villa's bij. Archeoloog Sir Arthur John Evans, die ook hierboven vermeld werd, beweert dat deze paleizen fungeerden als religieuze, socio-economische en politieke centra. Al moet hierbij vermeld worden dat niet al zijn collega's het met hem eens zijn. In elk geval weten we zeker dat de paleizen voor een deel dienst deden als werkplaatsen voor ambachtslieden en voorraadkamers. Dit weten we omdat er heel wat pithoi en casellas zijn teruggevonden. Dat eerste zijn grote kleien kruiken die gebruikt werden om graan, olijfolie of wijn in op te slaan. Casellas zijn met steen afgezette kuilen in de grond die ook dienst deden als opslagplaatsen.

De inventaris van deze voorraadkamers werden bijgehouden op ongebakken kleitabletten. De Minoïers hadden immers een schrift ontwikkeld, het Lineair-A, waarmee ze konden bijhouden wat er in hun voorraadkamers lag en wat niet. Vele van deze kleitabletten werden bewaard omdat ze toch gebakken werden in paleisbranden. We zijn echter tot op heden nog niet in staat geweest om het Lineair-A te ontcijferen, maar zeker is wel dat het om een niet compleet schriftsysteem gaat. Het kon enkel gebruikt worden om te inventariseren. Poëzie en proza bijvoorbeeld, konden op dat moment helaas nog niet genoteerd worden.

Verval en inval van de Grieken

Vanaf 1490 v.C. begon het bergaf te gaan met de Minoïsche beschaving. En hoe verder de tijd vordert, hoe minder bronnen we hebben. Tot 1375 v.C., want daar wordt het zo goed als stil. We nemen dan ook aan dat rond die periode de Minoïsche beschaving ten val gekomen moet zijn. Hoe de Minoïsche paleisbeschaving aan haar einde is gekomen blijft zeer onduidelijk. Verschillende theorieën werden al naar voren geschoven. Maar het vaakst wordt verwezen naar de vulkaanuitbarsting op Thera, het huidige Santorini, meer dan 100 km verwijderd van Kreta, en haar gevolgen.

Hoe kan een vulkaan 100 km verder zo’n grote impact hebben op een bloeiende beschaving? Floyd McCoy, een academicus die specifiek onderzoek voerde naar het verband tussen de ondergang van de Minoïsche paleisbeschaving en de uitbarsting op Thera. Hij onderscheidde drie grote manieren op de welke de Minoïers getroffen werden door deze natuurramp.
  1. De uitbarsting op Thera had een enorme vloedgolf tot gevolg, die onder andere Kreta enorm getroffen moet hebben. Zoals eerder vermeld waren de Minoïers echte zeevaarders met een druk handelsverkeer over zee. Hun schepen en havens werden echter zwaar getroffen door de vloedgolf, waardoor hun handelsmogelijkheden tot bijna niets werden teruggedreven. Het land kwam onder water te staan, waardoor ook het werk van de boeren enorm werd bemoeilijkt. Voedsel werd schaars. En zelfs jaren later, als het water weer was weggetrokken, was de bodem niet vruchtbaar meer door de enorme hoeveelheden zout die de zee in de aarde had doen dringen. Dus ook de generaties na de eigenlijke vloedgolf ervaarden de gevolgen er nog van in hun dagelijkse leven.
  2. Bij een vulkaanuitbarsting komt er, naast de lava die er doorgaans mee geassocieerd wordt, ook een enorme hoeveelheid gassen en stofwolken vrij. Deze gassen zijn nefast voor de natuurlijke fauna en flora van een bepaald gebied en de stofwolken kunnen soms zeer lange tijd aanwezig blijven en zo zonlicht blokkeren. De eerste dagen na de uitbarsting zou het zelfs volledig duister geweest kunnen zijn. De optelsom van deze zaken kan een klimaatverandering op gang brengen. En dus ook in de gebieden rond Thera was er sprake van dit verschijnsel dat over heel Griekenland en het Egeïsche zeegebied voelbaar moet zijn geweest. Deze factor maakte het er voor de landbouwers die het al zeer moeilijk hadden (zie vorige puntje) alleen maar moeilijker op.
  3. Door al deze tegenslag was de Minoïsche beschaving veel van haar grootsheid van voorheen verloren. Ze waren gereduceerd tot een kwetsbaar volk dat moest vechten om te overleven. Ze probeerden er het beste van te maken en hun land terug op te bouwen, maar andere, sterkere, volkeren zagen hun kans schoon om het land van de Minoïers - nu ze zo verzwakt waren - in te nemen. Dit gebeurde dan ook. Een groep Grieken van het vasteland veroverde Kreta. Zij zouden een nieuwe cultuur installeren op het eiland die wij kennen als de Myceense beschaving (ca. 1600 - 1100 v.C.)
© 2020 Verlinden, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De Minoïsche en Myceense beschavingDe Minoïsche en Myceense beschavingDe Minoïsche beschaving is een beschaving in de bronstijd in het Oude Griekenland. Deze was tussen het derde millennium…
De Myceense beschavingDe Myceense beschavingRond het jaar 1600 voor Christus ontwikkelde zich in wat nu Griekenland is een nieuwe beschaving. Deze wordt de Myceense…
Mythes over Kreta en hun link met de Minoïsche beschavingMythes over Kreta en hun link met de Minoïsche beschavingDe Minoïsche beschaving is een hele oude beschaving op het Griekse eiland Kreta. Kreta was heel handig gelegen, waardoor…
De geschiedenis van KretaDe geschiedenis van KretaKreta wordt wel gezien als de bakermat van de Europese beschavingen. Dit komt door de Minoïsche cultuur, die al in 3300…

Snavelschoen: eeuwenlang een onpraktisch modeverschijnselSnavelschoen: eeuwenlang een onpraktisch modeverschijnselDe schoen was in het begin van de geschiedenis van de mens alleen een middel om de voeten te beschermen. Later werden sc…
Middeleeuws beroep: sprookspreker aan het hofMiddeleeuws beroep: sprookspreker aan het hofEen sprookspreker was een persoon die in de middeleeuwen rond trok van hof naar hof om verhalen te vertellen. Het was ee…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Bigfoot, Pixabay
  • Atlantipedia.ie/samples/tag/floyd-mccoy/
  • https://wikikids.nl/Minoïsche_beschaving
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Minoïsche_beschaving#/media/Bestand:Map_Minoan_Crete-nl.svg
  • Geschiedenis van Griekenland - K. Vandorpe

Reageer op het artikel "Pre-hellenen op Kreta: Minoïsche paleisbeschaving"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Verlinden
Laatste update: 06-08-2020
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!