InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Kamp Vught (Konzentrationslager Herzogenbusch)

Kamp Vught (Konzentrationslager Herzogenbusch)

Kamp Vught (Konzentrationslager Herzogenbusch) In 1942 wordt begonnen met de bouw van Konzentrationslager Herzogenbusch, in Nederland Kamp Vught genoemd. De reeds bestaande kampen in Amersfoort en Westerbork kunnen de toevoer van mensen niet meer aan. Het naziregime heeft gevangenisruimte nodig. Het kamp functioneert van januari 1943 tot september 1944. In totaal worden 31.000 mensen gedetineerd, waarvan 12.000 Joden. In het kamp zelf komen 735 mensen om door honger en ziekte, ophanging en executie. Een groot deel van de gevangenen komt terecht in de vernietigingskampen in het oosten van Europa.

Inhoud


Het kampterrein

Er wordt voor de bouw van het kamp gekozen voor een heideterrein in Vught. Deze grond is al eigendom van de overheid en hoeft niet onteigend te worden. De plek ligt verscholen in de bossen maar ligt niet afgelegen. Het terrein is goed bereikbaar via autowegen, maar ook via het spoor. Het station van Vught ligt op 6 kilometer loopafstand en ook Den Bosch, waar de Sicherheitsdienst (SD) gevestigd is, is makkelijk te bereiken. Het kampterrein is 1200 meter lang en 400 meter breed. Om het kamp wordt een gracht aangelegd met om de 100 meter een wachttoren. De in totaal 24 wachttorens worden bemand met SS'ers, allen uitgerust met een mitrailleur en schijnwerpers. Tussen de wachttorens wordt dubbelzijdig prikkeldraad gespannen.

Op het terrein staan 29 woonbarakken. Een barak biedt plaats aan 240 gevangenen, maar deze capaciteit wordt vaak overschreden. De woonbarak bestaat uit een wasruimte, toiletten en een slaap- en eetzaal. In de slaapzaal slaapt men op stapelbedden van drie hoog, op een dun matras gevuld met stro.

De kampbewakers

De buitenbewaking van het kamp bestaat voornamelijk uit Nederlanders. Zij maken deel uit van het SS-Wachtbataillon Nordwest.
De interne bewaking wordt voornamelijk verzorgd door Duitse SS'ers. De kampbewakers worden bijgestaan door Kapo's.
Dit zijn gevangenen die medegevangenen bewaken voor extra privileges.

Dwangarbeid

Voor een concentratiekamp is het regime redelijk mild en zijn de overlevingskansen relatief groot. Er zijn geen gaskamers en er worden geen medische experimenten uitgevoerd. Dit om verzet van de Nederlandse bevolking te minimaliseren. Desondanks ondergaan de gevangenen hier vreselijke ontberingen. De gevangenen worden veelvuldig vernederd en mishandeld door de kampbewaking. Alle gevangenen worden gedwongen tot arbeid, er is slechte hygiëne, slaapgebrek, gebrek aan privacy en men lijdt aan ondervoeding.

Elke ochtend begint de dag met het appel, op de speciale appelplaats. Na de telling van de duizenden gevangenen, worden zij verdeeld over verschillende arbeids-kommando's. Er zijn meerdere kommando's, zowel binnen als buiten het kamp. Één daarvan is het Philips-kommando. Frits Philips, de directeur van de gloeilampenfabriek uit Eindhoven, krijgt het verzoek uit Berlijn om een werkplaats binnen het kamp te beginnen. Hij gaat akkoord, mits de SS voldoet aan een aantal voorwaarden die hij stelt. Hij eist dat de gevangenen niet meer dan een bepaald aantal uur per dag werken, dat ze elke dag een warme maaltijd ontvangen en dat er zo min mogelijk bemoeienis van de SS zal plaatsvinden. Uiteindelijk komen ongeveer 1200 mensen, waaronder 500 Joden bij Philips te werken. Zij gaan onder andere radiobuizen en knijpkatten maken voor de Duitse oorlogsindustrie. De mensen hebben het hier minder zwaar dan op de andere kommando's. Voor Joden betekent deze plek bovendien uitstel van deportatie.

De gevangenen

In het kamp worden zogenaamde Schutzhäftlinge vastgezet. Een term die het naziregime gebruikt voor politiek gevaarlijk geachte of voor in de maatschappij ongewenste personen. Zij worden vastgezet zonder proces. Daarnaast zou het kamp dienen als verzamelplaats van voorlopig van transport vrijgestelde Joden (Auffanglager). Als snel wordt dit veranderd in een doorgangskamp voor Joden (Durchgangsglager). Later komt hier nog een Studentenlager en een Geisellager bij. In het Geisellager worden mensen gevangen gehouden als vergelding van acties van het verzet of omdat iemand familie is van een voortvluchtige. In mei 1943 worden de mannen van de vrouwen gescheiden en komt er een Frauenlager. Hier komen alleen vrouwelijke kampbewakers te werken, de Aufseherinnen. Dit zijn Nederlandse vrouwen die zich vrijwillig aanmelden. Het merendeel van deze vrouwen solliciteert vanwege het goede salaris, slechts een enkeling omdat zij de sociaal-nationalistische ideologie aanhangt.

In het kamp vindt systematische onderdrukking van de gevangenen plaats. De SS probeert depersonalisatie van de gevangenen te bewerkstelligen. Bij aankomst krijgt elke gevangene een speciaal gestreept kampuniform met klompen. Alle geïnterneerden krijgen een nummer en er wordt een gekleurde driehoek op hun kleding genaaid. De kleur is afhankelijk van de reden van internering.
  • Rood voor politieke tegenstanders
  • Zwart voor de asocialen
  • Groen voor criminelen
  • Bruin voor Roma en Sinti
  • Paars voor Jehova's getuigen
  • Blauw voor emigranten
  • Geel voor Joden, deze driehoek kan gecombineerd worden met een andere kleur driehoek. Zo niet, krijgt men twee gele driehoeken en wordt de Davidster gevormd

Tijdens de 20 maanden dat Kamp Vught functioneert, zijn er drie commandanten:
  1. SS-hauptsturmführer Karl Chmielewski (januari 1943 tot oktober 1943)
  2. SS-sturmbahnführer Adan Grünewald (oktober 1943 tot januari 1944)
  3. SS-sturmbahnführer Hans Hüttig (februari 1944 tot september 1944)

De eerste maanden

Onder Chmielewski, de eerste kampcommandant, komen op 13 januari 1943 de eerste gevangenen aan in Kamp Vught. Het is een groep van 453 ondervoede gedetineerden uit Kamp Amersfoort. Omdat het kamp nog niet af is, moeten de mannen zelf het kamp afbouwen. De omstandigheden zijn erbarmelijk. Er is te weinig voedsel en het water is vervuild. In de maanden januari tot en met mei sterven 186 mensen, voornamelijk jonge kinderen en ouderen. Vanaf mei worden de omstandigheden iets beter. De waterzuiveringsinstallatie is klaar, er is een ziekenhuis en er komt hulp van buitenaf. Voedselpakketten van familie en vrienden worden door de SS toegestaan. Ook het Rode Kruis maakt voedselpakketten voor de gevangenen. Voor de Joden zijn deze pakketten niet toegestaan, zij blijven afhankelijk van familie en vrienden. De eerste groep met Joden komt op 16 januari 1943 aan in het kamp, vanuit de Joodse Schouwburg te Amsterdam. Vele Joden zullen hen volgen.

De kindertransporten

Commandant Chmielewskie wordt wegens grootschalige corruptie en algemene chaos ontslagen. Hij wordt in oktober 1943 vervangen door commandant Grünewald. Hij voert een streng beleid. Onder zijn bewind vinden de kindertransporten plaatst. In het kamp zijn veel kinderen, er is veel sterfte onder deze kinderen. Mede veroorzaakt door zeer besmettelijke infectieziekten. Om negatieve publiciteit te voorkomen, maakt de SS op 5 juni 1943 bekend, dat alle kinderen op transport gaan naar een speciaal kinderkamp. Op 6 juni is het eerste transport van alle kinderen van 1 tot 4 jaar. De volgende dag is het transport van de kinderen van 4 tot 16 jaar. Via kamp Westerbork worden de 1296 kinderen op 8 juni gedeporteerd naar vernietigingskamp Sobibór, waar zij op 11 juni 1944 door vergassing om het leven worden gebracht.

Het bunkerdrama

Ook het bunkerdrama vindt plaats onder het regime van Grünewald. Als vergeldingsmaatregel voor een opstand in het Frauenlager worden 74 vrouwen in een cel van 9 vierkante meter opgesloten. Dit gebeurt in cel 115 van de Bunker (de gevangenis van Kamp Vught), in de nacht van 15 op 16 januari 1944. In de veel te kleine en niet geventileerde cel, breekt grote paniek uit. De volgende dag worden 10 van de 74 vrouwen dood aangetroffen. Zij zijn door verstikking om het leven gekomen. Commandant Grünewald krijgt ontslag, wordt gedegradeerd en sneuvelt als soldaat aan het Oostfront.

De Deppner- executies

In februari 1944 wordt Hans Hüttig de volgende en tevens laatste commandant van het kamp. Tijdens het bewind van Hüttig vinden de Deppner-executies plaats. Op 30 juli 1944 geeft Hitler het bevel (Niedermachungsbefehl) dat verzetsstrijders (door de SS saboteurs en terroristen genoemd), zonder proces gedood mogen worden. De Duitse SS-officier Erich Deppner is verantwoordelijk voor de uitvoering van dit bevel in Vught en stelt de lijst samen. Ook verzetsstrijders uit andere gevangenissen, zoals het Oranjehotel in Scheveningen, worden naar Kamp Vught gebracht. Dit leidt vanaf eind juli 1944 tot september 1944 tot massale executies. Deze vinden plaats op de fusilladeplaats, op 15 minuten afstand van het kamp. Er worden 372 mensen gefusilleerd, voornamelijk uitgevoerd door Nederlandse SS'ers.

De laatste maanden

Commandant Hüttig is ook degene die een eind maakt aan het Philips-kommando. Wegens verdenking van sabotage op de werkplaats, worden 250 werknemers naar Kamp Dachau gedeporteerd. In de nacht van 2 op 3 juni worden alle 500 Joodse medewerkers in goederenwagons naar Kamp Auschwitz afgevoerd. Bij aankomst in Auschwitz vindt er geen selectie voor de gaskamers plaats. De groep wordt tewerkgesteld in de oorlogsindustrie. Zo overleven 382 van de 496 Philips-Joden deze verschrikkingen.

Dolle Dinsdag

Naar aanleiding van de berichtgeving over de geallieerde opmars richting Nederland (Dolle Dinsdag), besluit Hüttig het kamp te ontruimen. De overgebleven 2880 mannelijke gevangenen worden afgevoerd naar Sachsenhausen en de 653 vrouwen naar Ravensbrück. Slechts enkelen van hen zullen dit overleven. De 117 verzetsstrijders die nog vastzitten worden op de fusilladeplaats doodgeschoten. De gijzelaars worden vrijgelaten of overgebracht naar Kamp Amersfoort.

Wanneer de geallieerden op 26 oktober 1944 bij het kamp aankomen, is het leeg en verlaten.

Het Nationaal Monument Kamp Vught

Op het terrein van Kamp Vught ligt nu het Nationaal Monument Kamp Vught. Het monument is een herdenkingsplaats met een museum, om de herinnering levend te houden aan het Kamp en haar slachtoffers.
© 2019 Geisha, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het bunkerdrama in Kamp VughtIn de nacht van zaterdag 15 januari op zondag 16 januari 1944 vindt in Kamp Vught het zogenaamde bunkerdrama plaats. Kam…
Gevangen vrouwen in concentratiekamp VughtGevangen vrouwen in concentratiekamp VughtTijdens de Tweede Wereldoorlog brachten de Duitsers gevangenen onder in de concentratiekampen Amersfoort, Schoorl, Ommen…
De kindertransporten vanuit kamp VughtDe kindertransporten vanuit kamp VughtOp 6 en 7 juni 1943 vonden vanuit kamp Vught twee kindertransporten plaats. In totaal 1300 kinderen in de leeftijd van n…
Doorgangskamp Westerbork, de transportenDoorgangskamp Westerbork, de transportenTijdens de Tweede Wereldoorlog deporteerden de naziís meer dan 107.000 Joden, Sinti en Roma vanuit Nederland naar kampen…
Concentratiekamp Bergen-BelsenBergen-Belsen, vooral bekend als het kamp waar Anne en Margot Frank om het leven kwamen, samen met 70.000 andere gevange…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: CarlottaSilvestrini, Pixabay
  • https://www.nmkampvught.nl
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Kamp_Vught
  • https://www.tracesofwar.nl/sights/58/Kamp-Vught-Konzentrationslager-Herzogenbusch.htm

Reageer op het artikel "Kamp Vught (Konzentrationslager Herzogenbusch)"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Geisha
Laatste update: 16-09-2019
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!