InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Geschiedenis Jodendom: de theocratische staat Judea

Geschiedenis Jodendom: de theocratische staat Judea

Geschiedenis Jodendom: de theocratische staat Judea Profeten, priesters en wijzen waren tevergeefs in hun pogingen het volk de leer van de Tora in te prenten. Toen kwam de Babylonische ballingschap. Er kwam een radicale verandering. De Joden ervaarden Gods rechtvaardige straf. Ze beseften dat hun toekomst afhankelijk was van de gehoorzaamheid aan God en de onderwerping aan Zijn wil. Het volk liet zich leiden door de profeet Ezechiël en een lange reeks leraren, de sofriem (schrijvers).

Leerschool

Door de sofriem kreeg de Tora een centrale plek in het leven van de Joden. De leerschool nam de functie van de tempel over; de leraar en schrijver de rol van de overpriester; en sjabbat, gebed en vasten de rol van de offers.

Einde Babylonische ballingschap in 538 voor het begin van de gewone jaartelling

Koning Cyrus van Perzië nam Babylonië in. Hij stond de Joden toe terug te keren naar hun vaderland. Een groep van 42.000 vromen o.l.v. Zeroebabel, uit het huis van David en de priester van Jozua, trok naar Israël. Ze vestigden zich in de omgeving van Jeruzalem. Het land is vervallen en de ballingen moeten alle energie aanwenden om het land weer op te bouwen. Ze maakten meteen een altaar op de plek waar het grote koperen altaar gestaan had in de Tempel. Ook wilde men de Tempel herbouwen. Toch waren er kritische geluiden te horen die het belang van de Tempel relativeerden. Tegenover deze geluiden stonden de profeten Haggaï en Zacharia. Zij waren van mening dat de Tempel met zijn goed georganiseerde rituelen de macht bezat om geestelijke energieën in de mens op te wekken die, mits in de juiste richting geleid, de sociale en morele structuur van de gemeenschap konden verrijken.
In Zacharia 8:16-17 staat: "Dit zijn de dingen die gij zult doen; laat iedereen de waarheid spreken met zijn naaste; vel een oordeel van waarheid en vrede in uw poorten; laat geen van jullie kwaad vermoeden in elkaars harten en heb geen lust in valse eden - want dit alles haat Ik, zegt de Heer."

In 516 voor het begin van de gewone jaartelling was de Tweede Tempel gereed.

Afscheid Hebreeuwse profetie - laatste profeet Maleachi

Maleachi was de laatste Hebreeuwse profeet. Hij zag de Tempel als symbool voor de universele dienst aan God in de toekomst, wanneer Zijn naam verheven zou zijn onder de volkeren. Dit visioen was afhankelijk van Israëls trouw aan de Tora, aangezien Israël alleen daardoor een echte getuige kon zijn van het bestaan van God en Zijn gerechtigheid.
In Maleachi 3:22 staat: "Gedenk de wet van Mozes, mijn knecht, haar instellingen en oordelen."

Door gebrek aan leermeesters ging de situatie in Juda echter achteruit. Alleen de priesters en de levieten konden onderwijs geven, maar zij waren vereist voor de juiste uitoefening van de eredienst in de Tempel.

Babylonië een krachtig Joods godsdienstig leven

In de heidense omgeving van Babylonië groeide het godsdienstige leven in Babylonië krachtig. Er werd veel uit de Tora en andere heilige boeken geleerd. Er werd een nieuw staatswezen opgebouwd dat gegrond was op vroomheid, kennis en studie. De Babylonische overheid liet dit toe en de Joden kregen materiële vooruitgang. Ook kregen ze belangrijke posities zoals de profeet Daniël die raadgever aan het hof was. Maar het was onvermijdelijk dat er afgunst kwam. Haman was van plan alle Joden uit te roeien, maar dit werd voorkomen door de voorzienigheid beschikte samenloop van omstandigheden, beschreven in het boek Esther.

Ezra en Nehemia

Een belangrijke Jood uit Babylonië was Ezra, de 'schrijver'. Hij was een priester en bracht een nieuw Joods bewustzijn aan de Joodse gemeenschap in Judea. Ezra kreeg een koninklijke volmacht om naar Judea terug te keren. In het jaar 458 vóór het begin van de gewone jaartelling kwam hij in Jeruzalem aan. Hij bond onmiddellijk de strijd aan tegen de gemengde huwelijken en hij begon het volk te onderrichten. Twaalf jaar daarna sloot Nehemia bij hem aan. Hij hield zich bezig met staatkundige veranderingen.
Omstreeks het jaar 444 werd uit de Tora in het openbaar voorgelezen door Ezra. Zo'n voorlezing was niet nieuw maar ging nu gepaard met de verklaring. De Tora moest geïnterpreteerd worden naar de nieuwe omstandigheden. Toch bestond de Mondelinge Tora al sinds Mozes en werd generatie op generatie doorgegeven. Maar nu kwam de Tora in het bezit van het gehele volk op alle gebieden van het leven. Dit zou verreikende gevolgen hebben voor de godsdienst en de geschiedenis. Zo was het niet langer een godsdienst van rituelen voor de priesters. Tevens bood de Tora weerstand tegen heidense invloeden.

Joods-theocratische staat

Zo ontstond een Joods-theocratische staat, gebaseerd op de Tora. Deze zou richting geven aan de Joodse geschiedenis en de wereldgeschiedenis. De Joodse gemeenschappen in Babylonië en Egypte werkten nauw samen met Juda. Dit kwam voornamelijk door het werk van Ezra en Nehemia. De Joodse eenheid bleef gehandhaafd tot 300 voor het begin van de gewone jaartelling toen het rijk van Alexander de Grote uiteenviel.

Sofriem

De sofriem (schrijvers) zetten het werk van Ezra voort. Zij onderwezen de Tora in de synagoge en de leerscholen om zo de Tora te behouden als gemeenschappelijk bezit van het Joodse volk. Zij pasten de wetten toe op huiselijk, economisch en maatschappelijk gebied in veranderde omstandigheden. Zij lieten zich leiden door hun verstand, gerechtigheid, rechtvaardigheid en onpartijdigheid. Zo werden Sjabbatswetten versoepeld. Hun doel was de Tora in de geest en het hart van het volk in te prenten en haar invloed als heiligende bron van alle leven en actie te versterken. Ze maakten voorschriften die in de Modenlinge Tora werden opgenomen.

Alexander de Grote kon de Joden niet beïnvloeden

Het Joodse volk was het enige volk dat onberoerd bleef voor de Griekse beschaving. Ze werden er ook niet toe gedwongen door Alexander de Grote. Ook onder de heerschappij van de Ptolemeeën bleven de Joden onder gunstige omstandigheden leven. Toch ondervonden de Joden in Egypte het helleniseringsproces. De Joden gingen Grieks praten en de Hebreeuwse Bijbel werd in het Grieks vertaald. De vertaling staat bekend als de Septuaginta. Deze was in de eerste plaats bestemd voor de Joden, maar diende ook om de boodschap van het Jodendom uit te dragen in de heidense wereld. Talloze mensen bekeerden zich tot het Jodendom.

Verdwijning Sofriem

Bij het uiteenvallen van het rijk van Alexander de Grote kwamen de Seleuciden aan de macht. Door de oorlog met de Ptolemeeën ging de toestand in Palestina aanvankelijk achteruit. Zo verdwenen de Sofriem. Maar toen de Seleuciden aan de macht kwamen ging het weer beter met de Joden. Om de Sofriem te vervangen werd een raad ingesteld, die later de naam sanhedrin zou krijgen. Aan het hoofd stonden de zoegot, met de nassi (vorst) en de av bet din (voorzitter van de rechtbank). Zo werden godsdienstige en burgerlijke rechtspraak van elkaar gescheiden.

Antiochus IV

In Palestina werden vele Helleense steden gesticht zodat Joden en Grieken nauw contact met elkaar hadden. Zo werden de Bijbelse voorschriften veronachtzaamd, de sjabbat ontheiligd en de besnijdenis niet langer toegepast. Toen Antiochus IV aan de macht kwam deed een aantal afvallige Joden een krachtige poging om Judea te helleniseren. Dit had een politieke reden. Zij meenden dat Judea een speelbal was voor de Ptolemeeën en Seleuciden. Alleen opname in het grote Syrisch-Helleense rijk kon veiligheid garanderen. Antiochus besloot het hele Jodendom uit te roeien. Hij werd hierbij bijgestaan door twee verraderlijke hogepriesters: Jason en zijn opvolger Menelaos. Maar de grote massa bleef het Jodendom trouw.

De Maccabeeën

Passieve weerstand ging al snel over in openlijke rebellie die werd geleid door een bejaarde priester: Mattathias die in Modi'ien woonde: "Wie ijvert voor de Tora, volge mij!" Duizenden gaven gehoor aan de oproep. Zij lieten zich leiden door godsdienstige en politieke motieven: de Tora kon het beste worden beschermd door politieke vrijheid. Een andere groep (de chassidiem, vromen) hadden alleen godsdienstige motieven. Weer anderen hadden alleen politieke motieven. De opstandelingen verwoestten heidense altaren en bestookten afvalligen.
Na de dood van Mattathias werd hij opgevolgd door zijn vijf zonen, waaronder zijn zoon Jehoeda (Maccabeüs). Hiervan is de naam Maccabeeën afgeleid. Binnen een jaar werd Jeruzalem heroverd. Op de 25ste Kislev van het jaar 165 voor het begin van de gewone jaartelling werd de Tempel opnieuw ingewijd met het ontsteken van de Menora met een kruikje olie dat werd gevonden. Zo ontstond het Chanoeka feest dat nog steeds gevierd wordt.
In het jaar 163 was de overwinning van het Jodendom op het Hellenisme compleet. Politiek gezien was Judea verre van vrij en bevond zich nog steeds onder Syrische soevereiniteit. In 143 werden de laatste Syriërs uit Jeruzalem verjaagd. Judea was onafhankelijk en Simon werd hogepriester en leider (nassi) van de nieuwe Joodse staat.

Lees verder

© 2009 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Dertien geloofspunten Maimonides 6: Profetie profetenIn het Oude Israël kende men duizenden Profeten. Zij hadden de gave om het Woord van God over te brengen naar de gewone…
Dertien geloofspunten Maimonides 7: Mozes grootste profeetIn het Jodendom wordt Mozes als de grootste profeet beschouwd. Hij werd door God uitverkoren en had een grotere kennis d…
Geschiedenis Tora: Mondelinge overdracht ToraGeschiedenis Tora: Mondelinge overdracht ToraDe Mondelinge Tora werd 1500 jaar lang mondeling overgedragen van leraren op studenten, generaties lang vanaf de Sinaï t…
10de Tevet (Joodse treurdag): vernietiging Eerste Tempel10de Tevet (Joodse treurdag): vernietiging Eerste TempelOp Asarah B'Tevet, de 10e dag van de Joodse maand Tevet, in het jaar 3336 vanaf de Schepping (425 voor het begin van de…
Kabbala 4: De Mondelinge TraditieHet Joodse volk ontving de Tora zowel schriftelijk als mondeling. De Schriftelijke Tora verwijst naar de vijf boeken van…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk, Pixabay
  • Het jodendom - joodse godsdienst in historisch perspectief - Isidore Epstein

Reageer op het artikel "Geschiedenis Jodendom: de theocratische staat Judea"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Joodse geschiedenis
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!