InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Geschiedenis Jodendom: consolidatie Talmoedisch Jodendom

Geschiedenis Jodendom: consolidatie Talmoedisch Jodendom

Geschiedenis Jodendom: consolidatie Talmoedisch Jodendom De invloed van de Talmoed op het Joodse volk dateert van eind 7de eeuw toen de moslim legers de wereld aan het veroveren waren. Steeds meer Joden kwamen onder islamitisch bewind. Aanvankelijk waren moslims Joden gunstig gezind. De profeet Mohammed nam veel van het Joodse geloof over: monotheïsme; vastgestelde gebeden; vasten op Grote verzoendag; naleven spijswetten. Maar de Joden bekeerden zich niet en daarmee was de vriendschap tijdelijk over.

Moslims zien Joden als bondgenoten

Hoewel Joden aanvankelijk vervolgd werden, realiseerden de moslims dat ze de Joden nodig hadden voor de buitenlandse handel. De positie van de Joden onder moslims verbeterde vooral in Egypte en Palestina waar de christenen de Joden in het nauw hadden gedreven. De Joden kregen het vooral goed in Spanje waar de moslims de christenen hadden verjaagd.

De geoniem

Babylonië was nog steeds het Joods centrum in de wereld. De exilarch oefende profaan gezag uit over de Joden. Het godsdienstig gezag werd uitgevoerd door de geoniem (gaon-eminentie). Ze waren meesters in het verklaren van de Talmoed. De Talmoed is erg moeilijk (één van de moeilijkste literatuur in de wereld) en staat vol tegenstrijdigheden waar beslissingen worden overgelaten aan de student omdat men uitgaat van het principe van ontwikkeling: er doen zich steeds weer nieuwe problemen voor (de Schepping is constant in ontwikkeling).

Uit alle delen van de wereld wendden Joden zich tot de geoniem die hun beslissingen weergaven in responsa. Als aanvulling hierop werden wetscodices samengesteld. De eerste werd uitgebracht door de blinde gaon Jehoedai van Soera (756-777): Halochot Pesoekot (wetsbeslissingen). Niet alleen Joden kwamen naar de geoniem toe, ook christenen en moslims.

In 860 stelde Amram Gaon een gebedenboek (Siddoer) samen. De Saädja Gaon kwam later met een tweede Siddoer waarin de gebeden wat anders gerangschikt waren.

De masoreten

Omdat de Bijbel geen klinkers kende en de uitspraak mondeling werd overgeleverd, begon een groep geleerden (masoreten) de tekst van klinkers en andere leestekens te voorzien. Dit gebeurde zowel in Palestina als in Babylonië. De Palestijnse masora van Ben Asjer kreeg de voorkeur

De pajtaniem

Deze hielden zich bezig met synagogale poëzie. Ze hadden als functie de devotie en vroomheid van de synagoge bezoekers te verdiepen en hadden ook een didactisch doel. Ze maakten gebruik van de aggada met een scala aan lessen, verhalen en legenden. De eerste Palestijnse pajtaniem was Josi ben Josi. In Italië was Amitai de eerste pajtan.

Vanaf de 11de eeuw begonnen zich twee Joodse tradities af te tekenen: de sefardiem in Spanje die onder invloed stonden van de Babylonische leerscholen; de asjkenaziem in Italië, Frankrijk en Duitsland die gericht waren op Palestina. De Talmoed werd steeds door meer Joden in verschillende landen bestudeerd.

Het Karaïsme

De Talmoed werd niet door alle Joden geaccepteerd. Er kwam een beweging o.l.v. Anan ben David. Deze ontkende het belang van de Talmoed en baseerde zich net als de Sadduceeën destijds op de letterlijke Bijbeltekst. De beweging heette het Karaïsme en de aanhangers Karaieten. Zij waren feitelijk strikter in de leer dan de andere Joden, wat vooral bij de Sjabbatswetten tot uitdrukking kwam. Zij zaten vrijdagavond zonder licht en zaten tijdens de sjabbat in de winter in de kou. Ook de huwelijks- en reinheidswetten werden strikter toegepast. Tevens werd de hulp van een arts geweigerd omdat men uit de Tora haalde dat God de heelmeester is. Het Karaïsme werd desondanks populair en begon zich buiten Mesopotamië te verspreiden. Anan ben David verbood contacten met het rabbijnse Jodendom en schafte alle rabbijnse wetten af. Bij het Karaïsme ging het om de eigen interpretatie van de wet door de individu. Er ontstonden zo verschillende richtingen binnen de beweging:
  • Ana ben David strikte naleving van de wet;
  • Benjamin Nehawendi matafysische speculaities;
  • Daniël Alkoemisi anti-rationalistisch

Door de eigen interpretatie van het individu was het Karaïsme tot mislukken gedoemd. Er was geen eenvormige leer.

Het rationalisme en zijn bestrijding door Saädja

Het Jodendom werd ook van buitenaf bedreigd door de Griekse filosofie, het rationalisme. Dat gebeurde al eerder, maar nu maakte het rationalisme in brede kring indruk. Eén van de aanvallen werd uitgevoerd door Hiwi al Balochi (midden 9de eeuw) die een werk schreef met tweehonderd vragen tegen de leer van de Tora.

  • Het rabbijnse Jodendom bestreed het Karaïsme door zich meer toe te leggen op bijbelexegese, Hebreeuwse grammatica en filologie.
  • Het rabbijnse Jodendom bestreed het rationalisme door bestudering filosofie, logica en natuurwetenschappen.

Eén van de strijders was Saädja ben Josef uit Noord-Egypte (892-942). Hij publiceerde werken tegen het Karaïsme en het rationalisme. Hij schreef over Hebreeuwse lexicografie, grammatica, liturgie, halachische responsa, Joodse kalender, gebedenboek, etc.

Spaanse Joodse geleerden

Na de dood van Saädja verlegde het Jodendom zich van Babylonië naar Spanje. De Joden kregen daar grote vrijheid onder de moslims die de christenen hadden verjaagd. Ze werden zelfs staatslieden, zoals Chasdai ibn Sjaproet. Hij maakte m.b.v. andere Joden Cordova tot centrum van de Joodse wetenschap. Een andere belangrijke figuur was Samuel ibn Nagdela die veel bijdroeg aan wetenschap en Joodse literatuur. De Joodse cultuur bloeide op: Talmoed, godsdienstige literatuur, wijsbegeerte, grammatica en Bijbelverklaring. Er waren drie belangrijke dichters: Salomon ibn Gabirol (1021-1069), Jehoda Halevi (1086-1145) en Mozes ibn Ezra van Granada (geb. ca. 1070).

Naast de Gouden Eeuw in Spanje kenden ook Joden in Egypte en Noord-Afrika een Gouden Eeuw. Ze hadden belangrijke politieke posities en deden het goed in de handel. Ook de Joodse studies breidden zich uit. Er kwamen academies in Fostat (Oud-Caïro) en Kairoean (Tunesië). Maar al snel nam de invloed van de academies af. Spanje bleef het centrum van Joodse wetenschap.

Lees verder

© 2010 - 2019 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Is koosjer hetzelfde als halalVaak wordt er gedacht dat koosjer en halal voedsel hetzelfde zijn en tegenwoordig hoor je soms zelfs dat mensen de twee…
Boekrecensie: Het Jodendom  dr. A. van der HeiderecensieBoekrecensie: Het Jodendom dr. A. van der Heide'Het Jodendom' (2001) van A. van der Heide is een boek dat deel uitmaakt van de Wegwijs serie dat betrouwbare, zakelijke…
Geschiedenis Tora: Van Babylonië naar EuropaGeschiedenis Tora: Van Babylonië naar EuropaNa het op schrift stellen van de Talmoed, wordt de Talmoed de centrale focus van Torastudie. Het gaat hierbij om tekstan…
Geschiedenis Jodendom: Moderne stromingen  WissenshaftGeschiedenis Jodendom: Moderne stromingen WissenshaftDat Joden voor reform Jodendom kozen bracht het gevaar met zich mee dat velen zich uiteindelijk bekeerden tot het christ…
Boekrecensie: Het Jodendom  Isidore EpsteinrecensieBoekrecensie: Het Jodendom Isidore Epstein'Het Jodendom' van Isidore Epstein is hét gezaghebbende boek over de Joodse religie. Het wordt gepresenteerd tegen de ac…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk, Pixabay

Reageer op het artikel "Geschiedenis Jodendom: consolidatie Talmoedisch Jodendom"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Laatste update: 04-07-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Talmoed
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!