InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Het wereld- en mensbeeld van de joods-christelijke cultuur

Het wereld- en mensbeeld van de joods-christelijke cultuur

Dit is een artikel over het wereldbeeld en het mensbeeld van de joods-christelijke cultuur. Hierbij gaat het om de visies van de joods-christelijke cultuur in de Middeleeuwen.

De joods-christelijke cultuur

Wat hield het wereldbeeld in de joods-christelijke cultuur in?

  • Het voornaamste kenmerk van het joods-christelijke wereldbeeld was: God heeft de aarde en de hemellichamen geschapen ten behoeve van de mens. De aarde is dus, als woonplaats van de mens, het centrum van het heelal.
  • De middeleeuwse geleerden toetsten de uit de klassieke Oudheid overgeleverde kennis aan de bijbel. Een aantal geleerden verwierp daarom de bolvorm van de aarde en zag de aarde als een platte schijf. De bekendste aanhanger van deze visie was Isidorus van Seville (±560-636)
  • De meeste middeleeuwse wereldkaarten hadden, net als de Romeinse, de vorm van een cirkel. Op die kaarten was Jerusalem het middelpunt van de wereld. De Kerk had geen behoefte aan een geografisch juist wereldbeeld, maar aan een symbolisch wereldbeeld met Jeruzalem als middelpunt.

Hoe veranderde het christelijke wereldbeeld in de Middeleeuwen?

  • De ideeën van Aristoteles en Ptolemaeus over het heelal werden pas weer ‘herontdekt’ door contacten met geleerden uit de islamitische wereld. De werken van Ptolemaeus en Aristoteles werden in de 12de en 13de eeuw uit het Arabisch in het Latijn vertaald.
  • Pas omstreeks 1350 was het idee dat de aarde een bol was, onder de geleerden algemeen aanvaard.
  • Nieuwe kennis van de aardrijkskunde en het landschap begon tussen 1300 en 1350 door te dringen in kaarten voor praktisch gebruik van vooral zeelieden en handelaars.

Wat hield het joods-christelijke mensbeeld in?

Het joods-christelijke mensbeeld hield in:
  • God heeft alles geschapen. Zijn belangrijkste schepsel is de mens.
  • Als de mens doet wat God van hem verlangt, zal hij daarvoor eeuwig worden beloond (in de hemel). De mens is dus niet, zoals in het Grieks-Romeinse mensbeeld, afhankelijk van de willekeurig gunsten van goden of van natuurkrachten.

Wat is kenmerkend voor de mens in de joods-christelijke cultuur?

  • De mens heeft een vrije wil, maar wordt gestraft als hij zich niet houdt aan Gods wil.
  • De mens is onvolmaakt maar heeft toch kans op de hemel.
  • Het leven op aarde is een voorbereiding voor het leven na de dood.
  • Iedereen is een volwaardig mens.
  • Het huwelijk en de verhouding tussen mannen en vrouwen waren gebaseerd op de leer van de Kerk
  • Het gezag van de Kerk was op veel gebieden vanzelfsprekend.

Bij elk kenmerk een voorbeeld of, indien mogelijk, meer voorbeelden.

De mens heeft een vrije wil, maar wordt gestraft als hij zich niet houdt aan Gods wil.

Voorbeelden:
  • De christelijke Kerk hield de mens voor wat de consequentie van zijn keuzes zou zijn: eeuwige beloning in de hemel of eeuwige straf in de hel.
  • In de late Middeleeuwen ging de Kerk ertoe over afvalligen al tijdens hun leven te bestraffen. Rechtbanken van inquisitie kregen tot taak ketters op te sporen.

De mens is onvolmaakt maar heeft toch kans op de hemel.

Voorbeelden:
  • Adam en Eva, de eerste mensen, overtraden Gods geboden en sindsdien dragen al hun nakomelinge, de hele mensheid, de last van Gods boosheid. Jezus Christus echter heeft de mensheid verzoend met God.
  • God laat de onvolmaakte mens toe in de hemel, wanneer deze gedoopt is en tijdens zijn leven heeft geprobeerd om te leven naar het voorbeeld van Jezus.

Het leven op aarde is een voorbereiding voor het leven na de dood.

Voorbeeld:
  • Geestelijken begeleidden de mensen in elke fase van het leven naar hun eindbestemming.

Iedereen is een volwaardig mens.

Voorbeeld:
  • In de late middeleeuwse samenleving bestond een grote ongelijkheid. Maar in het hiernamaals zou bij het Laatste Oordeel iedereen op gelijke wijze worden geoordeeld

Het huwelijk en de verhouding tussen mannen en vrouwen waren gebaseerd op de leer van de Kerk

Voorbeelden:
  • Voor het christendom waren seksuele onthouding en ongehuwd zijn de hoogste staat waarin mensen konden leven. Wie dat niet kon opbrengen, mocht trouwen.
  • Uit de bijbel werd afgeleid dat de vrouw ondergeschikt was.
  • Het huwelijk behoorde monogaam te zijn net zoals de band tussen Christus en zijn bruid, de Kerk.
  • Het huwelijk diende gebaseerd te zijn op wederzijdse liefde, niet op andere belangen zoals familie of zaken.

Het gezag van de Kerk was op veel gebieden vanzelfsprekend.

Voorbeelden:
  • Onderwijs en wetenschap waren in handen van de geestelijkheid. De onderzoeksgebieden en de uitkomsten van onderzoek werden door de Kerk bewaakt
  • Kunstenaars waren geestelijken of werkten vooral in dienst van de Kerk.
  • De belangrijkste middeleeuwse bouwstijlen, romaans en gotisch, waren nauw met de Kerk verbonden.
  • Kerken waren in de Middeleeuwen de belangrijkste bouwwerken.
© 2006 - 2019 K-tje, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Jodendom en maatschappij: pluriformiteit i.p.v. integratieJodendom en maatschappij: pluriformiteit i.p.v. integratieHet orthodoxe Jodendom in Nederland is geen voorstander van integratie van minderheden in de Nederlandse maatschappij. D…
Joods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisJoods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisHet Joods Historisch Museum is gevestigd in vier synagogen, die tegen elkaar ‘aangeplakt’ staan in het centrum van Amste…
David H. Stern: commentaar op het Joodse Nieuwe TestamentrecensieDavid H. Stern: commentaar op het Joodse Nieuwe TestamentCommentaar op het Joodse Nieuwe Testament. De Messiasbelijdende Jood David H. Stern heeft naast de Engelse vertaling van…
Partijprogramma PVV vanuit de joods-christelijke visiemijn kijk opPartijprogramma PVV vanuit de joods-christelijke visieDe PVV is, volgens Geert Wilders, de verdediger van onder andere de joods-christelijke traditie die wij in Nederland heb…
Invloed christendom in NederlandHet christendom is al eeuwen lang de meest voorkomende godsdienst in Nederland. In de Middeleeuwen draaide alles in Nede…

Reageer op het artikel "Het wereld- en mensbeeld van de joods-christelijke cultuur"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

M'thew, 30-12-2009 21:05 #1
Misschien zoud u eerst eens wat nader kunnen ingaan op de "joodse" component van de aanduiding "joods-christelijk". Uit de gegeven voorbeelden komt namelijk erg weinig over het joodse mensbeeld naar voren. De impliciete aanname dat deze gelijk is aan de christelijke zou wat mij betreft wel meer onderbouwing vragen, zeker voor wat betreft de verzoening die Jezus zou hebben bewerkstelligd tussen de mens en god.

Infoteur: K-tje
Gepubliceerd: 29-11-2006
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Reacties: 1
Schrijf mee!