InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Hofcultuur in Europa

Hofcultuur in Europa

Hofcultuur in Europa Verschillende aspecten over de hofcultuur in Europa. Vooral ingegaan op verschillende gebruiken aan het Franse hof in Versailles en de indeling van dat paleis. Ook veelal over Florence en de belangrijkste familie daar, namelijk de familie de Medici.

De stadstaat Florence

De stadstaat Florence is gesticht in 95 voor Christus door Julius Caesar. Hij zette het op als een kamp voor Romeinse soldaten. Florence lag aan de hoofdroute tussen Rome en het noorden (de ‘Via Casso’) en bij de samenvloeiing van de rivieren Arno en Mugnone, en werd daarom al snel een belangrijke marktplaats. De straten werden volgens het toen gebruikelijke schaakbordpatroon aangelegd, met de oost-west lopende straat ‘Decumanus’ en de noord-zuid lopende straat ‘Cardo’. Ze liepen parallel aan elkaar, en nog steeds is dat heel opvallend in Florence. De twee belangrijkste wegen kwamen uit op het Piazza della Republica.

Familie de Medici

De familie Medici was een machtige familie in de 15e eeuw. Ze waren in Florence de grondleggers van het bankwezen en ze hadden een grote invloed op de kunst en cultuur. Giovanni di Bicci de’ Medici (1360-1429) was de zoon van Averardo de’ Medici, die zelf niet uit een rijk milieu kwam. In 1410 begon hij de Medici Bank, zijn bank was verspreid over Noord-Italië, in die tijd zou je hem wel ‘multi-national’ kunnen noemen. Hij was dan ook de grondlegger van de beroemde Medici familie. Hij mocht zelfs het geld van de paus bewaren. Cossimo de’ Medici (1389-1464) was de zoon van Giovanni, en in tegenstelling tot zijn vader was hij meer geïnteresseerd in de politiek, ook de eerste politieke legende in de Medici familie. In 1434 nam hij de leiding van de republiek Florence in handen, hij functioneerde er als raadgever en wist zijn medestanders in de regering te laten benoemen. Van het fortuin geërfd van zijn vader besteedde hij veel geld aan de stimulering van kunst en cultuur in de stad. Een van de redenen waarom hij geliefd was bij het volk. Bekende kunstenaars die hij begunstigde waren onder andere Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, Donatello, Ghiberti en Filippo Brunelleschi. Hij richtte ook de beroemde Medicibibliotheek op. Familie de’ Medici was zeer machtig in Florence, veel familieleden van hen hebben het geschopt tot hertog, groothertog of paus.

Hof in Frankrijk

Het Franse hof was georganiseerd volgens een vast hofprotocol. In dat hofprotocol stonden strenge regels over wie wat moest doen. Dit hofprotocol bespreek ik voor het Versailles, waar koning Lodewijk XIV bijvoorbeeld heeft geleefd. De koning had bijna constant tientallen lakeien om hem heen, hij had veel rechten. De koning kon zich zo terugtrekken, had sommige gedeeltes van het kasteel alleen voor hem zelf. Zoals in het Versailles het kleine Trianon.
De koning werd om half 9 vast gewekt door de eerste kamerknecht, met altijd dezelfde woorden: “Sire, voilà l’heure”. Soms werd een hoveling uitgekozen om een kledingstuk aan te reiken, dat werd gezien als een hele eer. De Koning werd vervolgens aangekleed in het bijzijn van honderden hovelingen. De eerste geneesheer onderzocht vervolgens de koning.
Elke morgen ging de koning een mis bijwonen in de Kapel, veel hovelingen waren er ook die meestal meer interesse hadden in het zien van de koning dan in de mis zelf. Veel bekende componisten kwamen er, bijvoorbeeld Lully (die ook uit Florence kwam).
Iedereen had een eigen functie in het hofleven. Hovelingen sliepen meestal in het Grand-Commun, wanneer ze geluk hadden mochten ze ook even in een zolderkamertje in het kasteel slapen. De hovelingen werden ook verdeeld in verschillende rangen, dat zag je aan de zitplaatsen. Hoe hoger de hiërarchie hoe beter de stoel! Het beste was de fauteuil, deze was bestemd voor de koningin. Daarna was de stoel met de hoge leuning het beste, en dan kwam de taboeret.
In Versailles hadden de hovelingen ook privileges, zo werd er bijvoorbeeld gegokt en geloot, dit alleen in het kasteel zelf.
Feesten en dansavonden werden er ook gegeven. Er werd gedanst, biljart gespeeld. Wanneer er een feest was werd het groots aangepast, decors en kostuums werden gemaakt, en er werden kunstenaars gevraagd om de beelden vast te leggen.

Italiaanse kunst

Italiaanse kunstenaars hadden veel invloed op de kunst in het Franse hof. Dit kwam door de Italiaanse renaissance. Met Italiaanse renaissance bedoelt men de grote veranderingen in kunst, cultuur, wetenschap, filosofie en politiek aan die in Italië plaatsvonden van de tweede helft van de 14e eeuw tot het midden van de 16e eeuw. Dit begon in Italië maar drong uiteindelijk ook door in Frankrijk. Tot in de 17e eeuw bleef Italië belangrijk op het gebied van kunst in Europa. Frankrijk nam die rol langzaam van Italië over. In 1648 werd er in Frankrijk een Koninklijke academie voor beeldhouw- en schilderkunst gesticht, die overtrof het succes van de in 1563 opgerichte school in Rome. De invloed uit Italië kwam door Franse kunstenaars die naar andere landen als Italië trokken om zich te laten inspireren door andere kunstenaars, en door Italiaanse kunstenaars die werden uitgenodigd om bij verschillende Franse hoven van koningen te werken. Ook kwam het door verschillende gedrukte Italiaanse prenten die de fransen onder ogen kregen. Er is bekend dat het schilderij ‘Mona Lisa’ van de Italiaanse kunstenaar Leonardo da Vinci een tijd in het paleis Versailles heeft gehangen.

Versailles

Nu iets over het kasteel Versailles zelf. In 1631 is de bouw van Versailles begonnen. Lodewijk XIV’s vader Hendrik IV ging vaak jagen in het gebied. Lodewijk de XIII deed dat ook. Toen zij er jaagden was het een moerassig gebied. Lodewijk de XIII veranderde dat door er een jachtpaviljoen te bouwen. Van 1632 tot 1636 is dit omgebouwd tot een kasteel. Dit kasteel en de tuinen vormen het oudste deel van het paleis van Versailles. In 1661 werd het Kasteel omgebouwd tot een paleis door de architect Louis Le Vau. Maar de uiteindelijke vorm van het paleis werd gecreëerd door architect Mansart in 1680. Op 6 mei 1682 werd het paleis Versailles het officiële paleis van de Koninklijke familie. Na de intrek van de Koninklijke familie is het paleis nog een aantal keer veranderd. Dit valt goed te zien in de bouwcampagne. In de bouwcampagne is te zien welk gedeelte van het Versailles in welke tijd is gemaakt en door wie. Dit geeft een duidelijk beeld van de opbouw van Versailles.

Koninklijke slaapkamer

Het hart van het kasteel is de Koninklijke slaapkamer. In de slaapkamer stond het grote paradebed centraal, dat is te zien op de afbeelding hiernaast. De kostbaarste stoffen werden er gebruikt, de kamer is versierd met wandtapijten en een aantal schilderijen. Voor het bed staat een vergulde balustrade. De koning sliep hier niet alleen, maar stierf hier ook.

Spiegelzaal

De spiegelzaal is waarschijnlijk wel de bekendste ruimte uit het Versailles, hierin werd het verdrag van Versailles gesloten. De zaal is 73 meter lang, 13 meter breed en 12,3 meter hoog. De zaal heeft 17 boogvormige vensters, met daartegenover 17 arcaden met spiegelpanelen, 357 in totaal. De spiegelpanelen waren erg groot en in die tijd dus erg indrukwekkend, spiegels waren namelijk erg duur. De vloer is bedekt met parket van 700 vierkante meter in een bepaald motief, dit motief is zo bekend dat het zelfs het Versailles-motief wordt genoemd.

Franse tuin

Versailles staat bekend om de grote Franse tuin. Het is dan ook de grootste Franse tuin ter wereld. De tuin is namelijk 800 hectare groot, waarvan 300 hectare uit bos bestaat. De tuinen staan bekend om de historische planten die er in overvloed te vinden zijn. Zo zijn er al ruim 200000 historische bomen te vinden. Ook staat de tuin bekend om de vele vijvers en fonteinen. Ruim 55 vijvers zijn er, en zo’n 2400 fonteinen waarvan 600 antieke fonteinen. De tuin wordt omringd door een muur van 40 kilometer.
De tuin bestaat uit verschillende lanen, lusthoven, bloemperken, kanalen, vijvers, trianons, de Oranjerie en le Hameau de la Reine (vertaald: het dorpje van de koningin)

Lanen

Versailles bestaat uit verschillende lanen, waarvan de meeste leiden naar het kasteel. Het kasteel staat dan ook centraal! De lanen staan erom bekend dat ze kaarsrecht zijn, en ze lopen in een ingewikkeld patroon.

Het grote kanaal

Je hebt het grote kanaal, waarvan het water van 200 km verder op word gehaald uit de Loire. Het kanaal is 24 hectare groot, en heeft een inhoud van 500.000 vierkante meter en een omtrek van 5570 meter. Vroeger voeren er gondels uit Venetië over dit kanaal.

Oranjerie

De oranjerie is één van de grootste oranjerieën met zeer vele en bijzondere kuipplanten. In de zomer worden circa 1200 palmen, granaatbomen en sinaasappelbomen in de Oranjerie neergezet. In de oranjerie worden bijvoorbeeld zo’n 1080 sinaasappelbomen in kuipen bewaard, sommigen langer dan 200 jaar.

Het grote- en kleine trianon

In de tuinen staan ook het Grote Trianon en het Kleine Trianon. Het Grote Trianon is een groot lustpaviljoen, hier ging de Koninklijke familie heen wanneer zij het strenge hofleven even wilden ontvluchten. Het bestaat uit twee vleugels van geel marmer, die door een galerij met gekoppelde zuilen uit rood marmer, verbonden worden. Het Kleine Trianon is een klein lustpaviljoen, vlakbij het Grote Trianon. Het paviljoen werd gebouwd tussen 1762 en 1768 als een klein kasteel met een vierkante plattegrond. De vier gevels zijn onderling verschillend van stijl. De voorgevel heeft vier hoge zuilen.

Kunsten aan het hof

Kunsten aan het hof waren erg belangrijk, vooral de beeldhouw- en schilderkunst zijn erg opvallend. Bij Versailles was alles vooral in Franse barokstijl. De minister van Financiën Jean-Baptiste Colbert, ook de raadsman van Lodewijk XIV, had een invoerverbod gelegd op luxeproducten die Frankrijk ook zelf kon produceren. De belangrijkste werkers liet hij werken voor de koning, de mooiste stukken werden dan naar de koning gestuurd in Versailles, waar het bewonderd kon worden. Versailles was daarom een plek waar de mooiste kunststukken uit Frankrijk verzameld werden.
Ook werd er veel gebruik gemaakt van tapijten, opvallend is dat het veel wandtapijten zijn! De wandtapijten stonden voor rijkdom en macht.
We kunnen dus wel stellen dat kunst heel belangrijk was aan het Franse hof.
Ballet was ook een erg belangrijke kunstvorm aan het Franse hof, ook wel ‘hofballet’ genoemd. In de 16e eeuw ontstond het hofballet, maar in de 17e eeuw bloeide het pas op.
Het ‘ballet de cour’ is een totaalspektakel dat, zoals zijn naam laat vermoeden, aan het hof opgevoerd wordt: in het Louvre te Parijs, of in een van de koninklijke hoven in de buurt van Parijs. De dansers waren meestal hovelingen of leden van de adel. Het is voor hen een hele eer om in een koninklijk ballet te mogen meedansen, en soms leek dit zelfs belangrijker te zijn dan een politieke missie.
In vele balletten danst ook de koning zelf of een zijn familieleden mee: Lodewijk XIII en Lodewijk XIV staan bekend als gepassioneerde en getalenteerde dansers.
Voor de balletten moest in korte tijd veel gerepeteerd worden.
Men onderscheidt twee soorten dansen in het 17e-eeuwse hofballet: de ‘horizontale dans’ en de ‘imitatieve dans’. In de horizontale dans wordt gedanst met meerdere dansers, zij willen een figuur uitbeelden, dat uitgebeelde figuur was begrijpelijk voor de mensen uit die tijd. De imitatieve dans wordt gedanst door één danser, die een bepaald type probeert uit te beelden. De dans is vaak heel acrobatisch.
Bij ‘ballet de cour’ is niet alleen de dans belangrijk, de schilderkunst poëzie en muziek heeft ook een invloed.
Een belangrijke componist was Jean-Baptiste Lully (te zien op de afbeelding), zijn muziek werd ook gebruikt voor de balletten. Jean-Baptiste Lully was geboren in Florence. Op zijn 14e verhuisde hij al naar Frankrijk. Hij ontwikkelde zich daar als vioolspeler, danser, choreograaf maar bovenal als componist. Lully maakte composities die hoorde bij de feestelijke pracht en praal van de muziek- en dansfestijnen aan het hof van Lodewijk XIV. Lully's aria's waren in zijn eigen tijd zelfs zo populair dat ze niet alleen werden gezongen op het hof maar ook op straat in heel Frankrijk.
Molière was een belangrijke toneelschrijver, ook op het hof. Hij schreef veel komedies, en was in die tijd de eerste die dat deed. Hij staat daarom nu ook bekend als de grondlegger van de Franse komedies.

Franse invloed op Europese vorstendommen

Op Europese vorstendommen had de Franse stijl veel invloed. Voornamelijk op Oostenrijk Tsjechië (Bohemen) en Duitsland. Bijvoorbeeld op Dresden, in Dresden is de rococostijl veel te vinden. Rococo is een Europese stijlperiode uit de 18e eeuw. De naam is een samentrekking van het Franse woord rocaille, en het Italiaanse barocco, dat barok betekent. Bij de architectuur kwam het rococo vooral tot uitdrukking in de interieurkunst. Het interieur en de meubels waren veel voorzien van heel fijn stucwerk. Het rococo werd door François de Cuvilliés naar het zuiden van Duitsland gebracht, zo ook naar Dresden.
© 2011 - 2019 Shiny, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Parijs bezienswaardigheden top 10Parijs bezienswaardigheden top 10Parijs, de bezienswaardigheden top 10! Parijs staat jaarlijks weer in de top 3 van de meeste bezochte steden ter wereld.…
Beroemde bewoners uit de geschiedenis van VersaillesBeroemde bewoners uit de geschiedenis van VersaillesVersailles heeft een rijke geschiedenis waarin veel bekende historische figuren voorkomen. Voorbeelden daarvan zijn de v…
Florence NightingaleFlorence Nightingale werd bekend als ‘The lady with the Lamp’. Ze was een van de eerste vrouwelijke verpleegkundigen en…
Wat is Europa eigenlijk?Nederland behoort tot Europa. Maar wat is Europa nou precies en welke landen horen daarbij? Zoals de meeste mensen wel w…
Het Paleis van VersaillesHet paleis van Versailles is gelegen in de stad Versailles. Een stad vlak onder Parijs. Het werd vooral gebruikt voor de…

Reageer op het artikel "Hofcultuur in Europa"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Shiny
Gepubliceerd: 15-07-2011
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Schrijf mee!