InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Sumi-e: het Chinees-Japanse schilderen

Sumi-e: het Chinees-Japanse schilderen

Sumi-e: het Chinees-Japanse schilderen Het Japanse 'sumi-e' schilderen is van oorsprong afkomstig uit China. Rond de 12de eeuw is het met Zen-Boeddhistische monniken meegekomen naar Japan, waar het 'sumi-e' ging heten: 'zwarte inkt schildering'. Met alleen zwarte inkt en water wordt het schilderij gemaakt. Sumi-e komt waarschijnlijk voort uit de Oost-Aziatische kalligrafie, beiden zijn sterk verbonden met het Zen-Boeddhisme en Taoïsme. Bij sumi-e wordt met zo min mogelijk penseelstreken zoveel mogelijk verbeeld, de bedoeling is de essentie van het onderwerp uit te drukken. Hiervoor is naast techniek en kennis van het onderwerp, concentratie nodig. De schilder probeert niet alleen het onderwerp weer te geven, sumi-e is een vorm van meditatie, het resultaat is een uiting van spiritualiteit.

Onderwerpen

Vaak worden er bij sumi-e landschappen of onderwerpen uit de natuur weergegeven; planten, bloemen, bomen, takken, bladeren en dieren. Om een onderwerp goed te kunnen weergeven is het nodig het onderwerp te kennen, te begrijpen.

Materialen

In China werden de belangrijkste benodigdheden in de schilderkunst en de kalligrafie 'de vier schatten van de studeerkamer' genoemd.

Penseel, inktstaaf en inktsteen / Bron: VuurvliegPenseel, inktstaaf en inktsteen / Bron: Vuurvlieg

Penseel

Het penseel (fude) is de eerste schat. De penselen die voor sumi-e worden gebruikt hebben een bamboe steel met aan de onderkant meestal een lusje. Het haar van de penseel is van een geit, schaap, paard, wolf, hert of konijn. Deze penselen kunnen veel water en inkt opnemen. Er zijn verschillende maten en er zijn stevige, zachte en langharige penselen afhankelijk van haarlengte en haarsoort. Verder zijn er speciale penseelsteunen om de penselen tijdens het schilderen even op te kunnen leggen. Na het schilderen moeten de penselen goed met water worden schoongespoeld en uitgeknepen. Daarna kunnen ze met het lusje aan een penseelrek worden opgehangen om ze te laten drogen.

Inkt

De tweede schat is inkt, in de vorm van een zwarte inktstaaf (sumi). Traditioneel wordt er bij sumi-e, in tegenstelling tot de Chinese schilderkunst, geen kleur gebruikt. Er bestaan blauwzwarte of bruinzwarte inktstaven. Ze worden gemaakt van houtskool van de pijnboom of dennenboom en hars of beenderlijm als bindmiddel, soms is er ook wierook aan toegevoegd. Om de inkt te kunnen gebruiken wordt de staaf met wat water over een inktsteen gewreven. Tegenwoordig is de inkt eveneens verkrijgbaar in vloeibare vorm.

Papier

Papier is de derde schat, meestal wordt Japans rijstpapier (washi) of Chinees rijstpapier gebruikt, dit wordt gemaakt van plantenvezels. Het is verkrijgbaar in vellen en op rol. Er zijn verschillende soorten rijstpapier; glad of ruw (grove of fijne vezels) dun, dik, weinig of veel absorberend, met stukjes bladgoud erin en handgeschept of machinaal vervaardigd. Ze geven een verschillend resultaat. Onder het papier kan een stuk vilt worden gelegd om het teveel aan water op te nemen. Het plaatsen van kleine gewichten (presse papier) op de randen van het papier voorkomt dat het papier verschuift of oprolt tijdens het schilderen.

Inktsteen

De vierde schat is een inktsteen (suzuri), deze is meestal gemaakt van natuursteen; leisteen of tufsteen. Een inktsteen is rechthoekig en plat van vorm en heeft een vlak gedeelte en een diep deel. Op het vlakke deel wordt de inktstaaf gewreven. Het diepe deel is gevuld met wat water waarmee de inkt kan worden gemengd.

Bron: Zhu Da / Wikimedia CommonsBron: Zhu Da / Wikimedia Commons

Techniek

Bij sumi-e worden dezelfde materialen en technieken gebruikt als bij de kalligrafie. Penseelstreken moeten snel, zeker en vloeiend van beweging zijn, bij twijfel ontstaat een vlek omdat het papier sterk absorberend is.

Verschillende inkttonen

Door het mengen van de zwarte inkt met water kunnen variaties in toon worden gemaakt, die zelfs tegelijkertijd in een penseel opgenomen en toegepast kunnen worden.

Penseel hanteren

Het penseel is op drie manieren te hanteren, door de penseel verticaal te houden ontstaan rechte en smalle lijnen, voor brede lijnen en vlakken moet het penseel schuin worden gehouden en voor grotere vlakken horizontaal. Door harder met het penseel op het papier te drukken ontstaat een dikke, bredere lijn. Verder kunnen texturen worden gemaakt door het penseel verticaal of schuin vast te houden en ermee te wrijven of te draaien.

Zegel

De schildering wordt voorzien van een zegel (hanko) met karakters, voor de naam van de schilder.
Zegels zijn meestal gesneden uit speksteen en worden gestempeld met rode Chinese stempelinkt.
© 2015 - 2017 Vuurvlieg, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De kunst van de kalligrafieDe kunst van de kalligrafieKalligrafie of schoonschrijven is een ontspannende activiteit waarbij uw creativiteit gestimuleerd wordt. Met de handen…
Aquarelleren, de materialenAquarelleren, de materialenMet aquarelverf kunnen mooie transparante effecten worden bereikt. Deze effecten zijn niet te evenaren met bijvoorbeeld…
Een bloemstilleven schilderen: probeer het zoEen bloemstilleven schilderen: probeer het zoLukt het maar niet om die grote bos bloemen goed op papier weer te geven en lopen alle pogingen om leven in dat stilleve…
Schildertechniek: aquarelAquarelleren is een goedkope maar uitdagende manier van schilderen. De verf lijkt soms zijn eigen gang te gaan. In dit a…
Dorodango (Shiny Mud Balls): Een nieuwe Japanse kunstvormJapan is een land dat vele kunstvormen telt. Enkele heel bekende Japanse kunstvormen zijn: Origami (papiervouwkunst), Ik…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Zheng Xie / Wikimedia Commons
  • 'Chinese schildertechnieken', Cheng Yan
  • http://www.sumie.be/
  • http://www.meimei-art.nl/index.php?mode=9&id=5
  • http://www.marjondejong.eu/index.php/sumi-e/techniek
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Inktsteen
  • Afbeelding bron 1: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 2: Zhu Da / Wikimedia Commons

Reageer op het artikel "Sumi-e: het Chinees-Japanse schilderen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 22-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!