InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Glaskunst van Kristalunie Maastricht

Glaskunst van Kristalunie Maastricht

Glaskunst van Kristalunie Maastricht Vanuit de twee samengevoegde glasfabrieken 'Sfinx' en 'Stella' ontstond in 1925 de glasfabriek 'Kristalunie Maastricht'. De specialiteit van deze fabriek lag op het gebied van geslepen kristal. Net als de andere glasfabriek in Nederland, de Glasfabriek Leerdam, ging de Kristalunie zich toeleggen op het vervaardigen van gebruiksglas en sierglas dat ontworpen werd door kunstenaars.

Fabrieksgeschiedenis

Petrus Regout (1801-1878) richtte in 1827 de eerste glasslijperij in Nederland op en in 1834 een aardewerkfabriek. Beide bedrijven hadden de naam 'Petrus Regout & Co'. In 1899 veranderde de naam in N.V. Kristal- Glas- en Aardewerkfabriek De Sphinx. Louis Regout, een zoon van Petrus Regout, richtte in 1902 eveneens een glasfabriek op, met de naam Glasfabriek Stella.

Omdat de bedrijven als gevolg van de Eerste Wereldoorlog in financiële moeilijkheden waren gekomen, besloten zij in 1925 te fuseren. De fabriek ging 'Kristalunie Maastricht' heten en werd gevestigd op het terrein van Glasfabriek Stella. Al snel na het samengaan kwam de Kristalunie door een groter wordende buitenlandse concurrentie opnieuw in moeilijkheden. Uiteindelijk besloot men naar voorbeeld van de Glasfabriek Leerdam, bekende kunstenaars in dienst te nemen om vernieuwende ontwerpen te maken. Glasfabriek Leerdam was meer gespecialiseerd in ongeslepen glas, en had in die periode met dezelfde problemen te maken gekregen.

In 1959 werd de Kristalunie overgenomen door de Verenigde Glasfabrieken te Schiedam, de concurrent die eerder in 1938 al Glasfabriek Leerdam had opgekocht. Onder eigen naam gingen de bedrijven verder. De productie van geslepen kristal werd vanaf 1966 grotendeels in Maastricht uitgevoerd en het vervaardigen van ongeslepen kristal in Leerdam. Daarbij produceerde de Kristalunie vanaf 1969 ook verpakkingsglas. Na 1977 stopte de fabriek met het maken van geslepen kristal en bleef slechts het produceren van verpakkingsglas over.

Ontwerpers

De door de Kristalunie aangetrokken kunstenaars waren o.a. architect, grafisch ontwerper, tekenaar, kunstschilder, edelsmid of interieurontwerper. W.J. Rozendaal (1899-1971) en M.L.H.M. Verboeket (1922-2015) hebben de meeste ontwerpen voor de fabriek gemaakt. Andere ontwerpers waren: H.G.H. Cuypers (1859-1927), J.B.A. de Meyer (1878-1950), J. Eisenloeffel (1876-1975), P. Zwart (1885-1977) H. Kannegieter (1898-1991) en G.M.E. Bellefroid (1893-1971). Alle ontwerpers hadden - mede door hun verschillende achtergrond en ervaring - een eigen stijl, dit leidde tot een verscheidenheid aan vormgeving.

Servies <I>Samos</I>, uit 1935 / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Servies Samos, uit 1935 / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

W.J. Rozendaal

Vanaf 1928 werkte Willem Jacob Rozendaal bij de Kristalunie. Hij kreeg de opdracht glaswerk te ontwerpen dat de artisticiteit en kwaliteit van het Leerdam glas kon evenaren. Veel van zijn werk heeft dan ook grote gelijkenis met het glaswerk van A.D. Copier, de bekende ontwerper van de Glasfabriek Leerdam.

Rozendaal ontwikkelde eveneens een eigen vormgeving en gebruikte kleuren als; amber, groen, paars, fumi (paarsbruin) vert-chine (uraniumglas), claire de lune (lichtblauw), emerald (lichtgroen) en rood. In 1932 kwam hij met de 'nieuwe' kleur platina, een staalgrijze kleur. De serviezen en vazen met deze kleur kwamen onder de naam 'Platina Kristal' collectie op de markt. Na zijn verhuizing in 1933 naar Den Haag, bleef Rozendaal parttime voor de Kristalunie werken. Maar ook later, nadat hij was gestopt zijn veel van zijn nog niet uitgevoerde ontwerpen alsnog in productie gebracht.

Gebruiksglas

Enkele voorbeelden van de vele glasserviezen die Rozendaal ontwierp:
  • Clematis uit 1928; geslepen kristal met paarskleurige details.
  • Neutraal uit 1929; een kristallen servies versierd met faccetslijpsels.
  • Rationeel uit 1929; een ontbijt- en lunchservies gemaakt van halfkristal (dit heeft een lager loodgehalte) zonder slijpsel-versiering, alleen de stolpen, knoppen en voeten zijn paarskleurig.
  • Volutus uit 1932-1933; een kristallen servies versierd met slijpsel, in de kleur fumi (rookkleur).
  • Labyrinth uit 1935; een servies gemaakt van persglas, het heeft een versiering van in het glas geperste lijnenpatroon in de vorm van een labryrinth en werd uitgevoerd in de kleuren fumi, goudgeel of in helder glas.

Doordat hij gebruikmaakte van verschillende technieken ontstonden diverse soorten vazen:
  • Optiekvazen zoals Hora, Kaja, Mira, Ivoe, Kolos en Sirius.
  • Eenvoudige vazen zonder slijpsel, zoals Vido, Dovi, Esma en Dava.
  • Zwaar geslepen kristallen vazen zoals Artisjok, Crocus, Kometa, Astra, Radix, Olympias en Clovis.
  • Persglazen vazen; de in helder glas uitgevoerde vaas Arti is gedecoreerd met craquelé (een techniek die het effect geeft van kleine barstjes), de in helder glas uitgevoerde vazen Hexagon en Septime zijn (gedeeltelijk) mat geslepen. Bij de serviezen van persglas, zoals Labyrinth en Bambusa behoorden eveneens vazen.

Ander gebruiksglas van zijn hand waren schalen, water-, likeur- en toiletstellen, bloembolglazen, asbakken en kandelaars.

Schalen <I>Manuvaria</I>, 1932 / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Schalen Manuvaria, 1932 / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Sierglas, de luxe collecties
Naast gebruiksglas ontwierp Rozendaal sierglas behorende bij de 'luxe collecties'; speciaal vormgegeven unieke of kleine series vazen en schalen waarbij gebruik was gemaakt van verschillende nieuwe technieken. Een aantal bekende series:
  • Manuvaria, (eerst was de naam Corona) is de serie vazen en schalen gemaakt in 1931, die ontstaan zijn uit de experimenten die Rozendaal hield met de craquelé- en irisétechniek. Deze vazen zijn gemaakt van dikwandig glas met verticale ribben en versierd met craquelé en irisé (een techniek die het effect geeft van een olieachtige meerkleurige laag). Ze werden uitgevoerd in de kleuren amber, bruin, wit en rood en een jaar later tevens in fumi, paars, emerald, claire de lune, vert-chine of helder glas.
  • Geometrische vazen; een in 1935 ontworpen serie vazen met geometrische vormen (en namen): Kwart, Octaaf, Pisa, Tres, Six, Kwint.
  • Coquille is de naam van een schaal die Rozendaal ontwierp in 1937. Het is een platte (lage) schaal van helder glas met een brede onregelmatig gevormde rand bestaande uit vijf afgeronde hoeken, versierd met craquelé- en irisétechniek. Deze schaal werd erg populair en is daarom lange tijd in productie geweest. In 1938 verscheen er in diezelfde stijl een vaas met de naam Coquille.
  • Relevata is een serie van drie soorten vazen, een schaal en een kom in de kleuren fumi of goud, ontworpen in 1937. De vazen met de naam Anemoon hebben een decoratie van bloemmotieven in reliëf, de schaal en kom met de naam Alcazar, zijn gedecoreerd met fantasiemotieven in reliëf.
  • Aquavera en Floravera, zijn vazen ontstaan in 1938. Aquavera is in helderblauw en Floravera in groene kleur. Ze hebben een ronde of bolle vorm en over het gehele oppervlak luchtbelletjes, de Floravera vazen zijn tevens versierd met craquelé.
  • Quadravera; deze serie vazen en schalen uit 1939 met donkergroene tot donkerblauwe kleur, hebben aan de onderzijde een vierkante vorm. Naar boven toe is de vorm iets gedraaid en de bovenrand is rond.

M.L.H.M. Verboeket

Verboeket werkte tussen 1954 en 1972 bij de Kristalunie, hij ontwierp gebruiksglas en sierglas waarbij hij zich liet beïnvloeden door bekende Italiaanse en Zweedse glasontwerpers uit die periode

Servies <I>Carnaval</I>,1956 / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Servies Carnaval,1956 / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Serviezen
De eerste serviezen van Verboeket, servies Raffaël uit 1954 en Ridder uit 1956, zijn vrij sober en functioneel vormgegeven. Het grote servies Carnaval uit 1956 is daarentegen, vooral door het kleurgebruik, erg opvallend en werd in die tijd zeer bekend. Hij had dit servies samengesteld uit meerdere oudere ontwerpen van Rozendaal en ontwierp een nieuwe kleurstelling, die de losse serviesonderdelen ondanks de verschillen in vormgeving een bijzondere eenheid gaven.

De serviezen die daarna volgen zoals: Torsi en Jupiter uit 1957, Bouquet, Staccato, Margarita, Marimba uit 1958, waren allen minder eenvoudig van vormgeving en meestal versierd met slijpwerk.

Vazen en schalen

Eind jaren vijftig creëerde hij een aantal series vazen en schalen zoals:
  • Symphonia uit 1956, deze serie bestaat uit verschillende vazen, schalen en asbakken, in dik helder kristal waarvan de onderste helft van gekleurd glas is: smaragdgroen, koningsblauw of in amethist.
  • Avant-garde uit 1957, dit is een serie druppelvormige vazen in helder of blauw kleurig kristal. Van een paar types vazen uit deze serie zijn varianten die versierd zijn met slijpwerk.
  • Tarantella en Antraciet uit 1958, zijn series strak vormgegeven vazen en schalen. De serie Antraciet is van dunner glas dan de serie Tarantella en bestaat in de kleuren antraciet, jadegroen, smaragdgroen en goudamber. Tarantella is uitgevoerd in amethist, koningsblauw en smaragdgroen.

Kristalunieken / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Kristalunieken / Bron: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Kristalunieken
In 1960 verschenen er naar ontwerp van Verboeket, unieke dikwandige siervazen en schalen met grillige, organische vormgeving onder de naam 'Kristalunieken'. Alle exemplaren werden door een meesterglasblazer, in samenwerking met Verboeket, met de hand gevormd. Sommigen stukken zijn alleen van helder kristal gemaakt, maar de meeste zijn versierd met onregelmatige vlekken of lijnen van gekleurd glas, dat tussen de twee lagen helder glas werd ingesloten. Een aantal vazen met ongeveer een gelijke vormgeving horen bij een serie, w.o. de series: Uniclair, Modelia en Palet uit 1960, Movaria uit 1961 en Twen uit 1962.

Antiqua

De serie Antiqua, bestaande uit vazen, schalen, kannen en amforen (vaas met twee oren) van vrij dikwandig glas, die Verboeket ontwierp in 1962, waren geïnspireerd op antieke modellen, zoals middeleeuwse Rijnse roemers. Eerst werden ze van groenkleurig en soms amberkleurig glas gemaakt, daarna ook in helder glas, paars, turquoise, grijs of blauw.

Lees verder

© 2016 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Weekendje MaastrichtEen weekendje weg hoeft niet altijd in het buitenland te zijn. Je kunt ook heel leuk een weekendje weg in Nederland. Een…
Kristalglas: kristalglazen voorwerpenKristalglas: kristalglazen voorwerpenEr zijn veel gebruiksvoorwerpen die van kristalglas wordt gemaakt. Kristalglas werd voor de eerste keer in 1676 gemaakt…
Zara Maastricht: openingstijden, adres en telefoonnummerZara Maastricht: openingstijden, adres en telefoonnummerZara Maastricht is gevestigd in het winkelcentrum Entre Deux. de Maastrichtse vestiging van Zara biedt kleren voor manne…
Uit in Leerdam: de Glasblazerij en het GlasmuseumWie Leerdam zegt, denkt aan glas. Bij een toeristisch bezoek aan Leerdam mag een bezoek aan de Glasblazerij dan ook niet…
Hotels in Maastricht: duurste, kleinste, low-budget, trendyHotels in Maastricht: duurste, kleinste, low-budget, trendyHotels in Maastricht, goedkope hotels in Maastricht centrum of juist een dure? Het kan allemaal. Maastricht is één van d…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • 'Kristalunie Maastricht', A. van der Kley-Blekxtoon
  • 'Nederlandse keramiek en glasmerken 1889-1940', M. Singelenberg-van der Meer
  • 'Glas en Kristal', Elka Schrijver
  • http://www.hogelandshoeve.nl/index042.html
  • Afbeelding bron 1: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 2: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 3: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 4: Kleon3, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

Reageer op het artikel "Glaskunst van Kristalunie Maastricht"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 20-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Glaskunst
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!