InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Het puttertje van Carel Fabritius

Het puttertje van Carel Fabritius

Het puttertje van Carel Fabritius De distelvink of het puttertje was in de zeventiende eeuw een geliefd huisdier. Op dit schilderij van Carel Fabritius uit 1654, het jaar waarin de schilder door het ontploffen van een kruithuis in zijn woonplaats Delft om het leven kwam, zit het puttertje monumentaal op zijn voederbak. Het vogeltje is zo realistisch weergegeven dat het echt lijkt. Wilt u weten waarom Fabritius dit schilderij, een klassieker in de Nederlandse schilderkunst, waarschijnlijk vervaardigde?
Bron: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)Bron: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Het leven van Carel Fabritius (1622-1654)

De schilder Carel Fabritius werd geboren in Midden-Beemster op 27 februari 1622. Zijn vader gaf hem zijn eerste schilderlessen. Hij vestigde zich op 19-jarige leeftijd in Amsterdam. Daar werkte hij tot 1643 in het atelier van Rembrandt. Na zijn leertijd vestigde hij zich als zelfstandig schilder in zijn geboorteplaats Midden-Beemster. Zijn eerste schilderijen met hun clair-obscur (scherp contrast tussen licht en donker) doen nog sterk denken aan de schilderijen van Rembrandt. Dat de schilder snel een eigen stijl ontwikkelde blijkt uit zijn stoere Zelfportret uit 1646. De brede toetsen waarin het geschilderd is doen nog sterk denken aan zijn leermeester Rembrandt. Opvallend is dat we geen donkere achtergrond zien, zoals op veel portretten van Rembrandt, maar juist een lichte.
Bron: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)Bron: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)
In 1650 verhuisde Fabritius naar Delft. Hij schilderde daar zijn taferelen tegen een lichte achtergrond. Het dramatische clair-obscur van Rembrandt ontbreekt. In zijn schilderijen, zoals Gezicht in Delft (1652), zien we sterke vertekeningen van het perspectief. Bovendien zijn er voorwerpen zeer dicht naar de voorgrond gehaald. Die voorwerpen, onder andere een levensgroot weergegeven viool, lijken tussen de toeschouwer en de in de achtergrond aanwezige gebouwen in te staan. Zeker is dat Fabritius geïnteresseerd was in illusionistische (denkbeeldige) effecten. De peinzende muziekinstrumentenhandelaar op de voorgrond en de kerk op de achtergrond wijzen wellicht op een verborgen motief.

Helaas is van het werk van Fabritius weinig bewaard gebleven. Slechts een twaalftal schilderijen kunnen met zekerheid aan hem worden toegeschreven. Op 12 oktober 1654 maakte een explosie van het Delftse kruithuis een groot deel van de stad met de grond gelijk. Ook het atelier van Fabritius werd vernield. De schilder kwam, samen met meer dan 1500 inwoners, om het leven.

Bron: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)Bron: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Het schilderij Het puttertje (1654)

We zien een vogeltje dat met een ketting aan een voederbakje vastzit. Het is een distelvink of puttertje. Het realistisch weergegeven vogeltje zit in een helder licht voor een egale achtergrond. Een distelvink kon geleerd worden om vanuit zijn kooitje een aan een touw bevestigd emmertje naar een bakje met water te laten zakken. Zo kon het vogeltje, tot vermaak van de toeschouwers, zijn eigen water putten. Op het schilderij van Carel Fabritius verwijst echter niets naar deze bijzondere vaardigheid van het vogeltje. Dat roept de vraag op wat de bedoeling was van dit schilderij. Was het wellicht een uithangbord voor de Haagse wijn- en boekhandelaar Cornelis Putter? Was het wellicht een deurtje voor een schilderijenkastje?

Het schilderij kan het beste van onderuit worden bekeken. Het heeft waarschijnlijk op ooghoogte gehangen. Is het wellicht een 'trompe l' oeil' of bedrieger? Heeft de schilder de toeschouwers dus willen laten geloven dat de voorstelling echt is? De forse slagschaduw achter het vogeltje versterkt in ieder geval het idee van gezichtsbedrog. De signatuur van de schilder lijkt uitgehakt in de muur. Het schilderij is geschilderd op een dik paneeltje. In de onder- en bovenkant van het paneeltje zitten spijkergaatjes. Wellicht heeft aan de onderkant van het paneel een waterbakje gezeten en aan de bovenkant een vogelhuisje. Het realistisch weergegeven geschilderde vogeltje verving het levende vogeltje. Zo gingen werkelijkheid en illusie haast onopgemerkt in elkaar over. Deze veronderstelling verklaart in ieder geval waarom op het schilderij van Carel Fabritius niet te zien is dat het puttertje zijn eigen water kon putten.

Het puttertje is een klassieker in Nederlandse schilderkunst. Het beroemde schilderijtje (33,5 x 22,8 cm) is te bewonderen in het Mauritshuis in Den Haag.

Lees verder

© 2016 - 2019 Pmpaul, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het schildersatelier in de Gouden EeuwHet schildersatelier in de Gouden EeuwHoe werden schilders in de Gouden Eeuw opgeleid? De schilders werden doorgaans opgeleid in het atelier van een (meester)…
Het puttertje (The Goldfinch), een boek van Donna TarttrecensieHet puttertje (The Goldfinch), een boek van Donna TarttHet puttertje van Donna Tartt verscheen in 2013. Het is een bestseller. Het boek verscheen eerder in het Nederlands dan…
Rembrandt van RijnRembrandt van RijnRembrandt van Rijn, historisch gezien 400 jaar oud, een kunstschilder die in het midden van de 17e eeuw een schat aan we…
Gezicht op Delft van Johannes VermeerGezicht op Delft van Johannes VermeerVermeers Gezicht op Delft biedt een schitterend zicht op de stad Delft in de zeventiende eeuw. Het is echter geen exacte…
De zelfportretten van Rembrandt van RijnDe zelfportretten van Rembrandt van RijnIn de vroege zelfportretten van Rembrandt van Rijn zien we het beeld dat Rembrandt graag wilde laten zien. De molenaarsz…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Düchting, Hajo (1996) Jan Vermeer van Delft in de spiegel van zijn tijd. R & B, Lisse ISBN 90-396-0177-1.
  • Giiltaij, Jeroen (2004) Het Gouden Eeuw boek. Waanders Uitgevers, Zwolle ISBN 90-400-8857-8.
  • Hartog Jager, Hans den (2008) Dit is Nederland in tachtig meesterwerken. Athenaeum, Polak & Van Gennep, Amsterdam. ISBN 978-90-253-6402-1.
  • Vels Heijn, Anenmarie (2006) Verborgen verhalen. Betekenissen van Vlaamse en Nederlandse schilderijen 15de - 18de eeuw. Ludion, Gent ISBN 90-76588-49-X.
  • Afbeelding bron 1: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: Carel Fabritius, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Het puttertje van Carel Fabritius"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Pmpaul
Gepubliceerd: 11-04-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!