De synagoge: bouwstijl, architectuur, inrichting en dienst

De synagoge: bouwstijl, architectuur, inrichting en dienst Er is van oude synagogen niet veel bekend over de bouwstijl en architectuur. Men veronderstelt dat ze werden gebouwd volgens het model van de Tempel te Jeruzalem. De synagoge kent een aparte mannen- en vrouwenafdeling. De scheiding ligt gelegen in het feit dat vrouwen een andere taak hebben dan mannen. De dienst in de synagoge kan alleen plaatsvinden wanneer er minstens 10 volwassen Joodse mannen (een minjan) aanwezig zijn. In 1988 kwam bij de uitgeverij Gooi en Sticht b.v. in Hilversum een boekje uit over synagogen in Nederland. Het is geschreven door drs. J.F. van Agt en drs. E. van Voolen en belicht de historische en architectonische waarden van de Nederlandse synagogen met als doel de synagogen te behouden als monumenten.

Bouwstijl en architectuur

In Israël is een aanzienlijk aantal oude synagoge opgegraven, waaruit blijkt dan men voor het bouwen van de synagogen de steensoort van het land gebruikte. Op de deurposten waren typische Joodse symbolen aangebracht. Er zijn veel overblijfselen gevonden van zeer fraai beeldhouwwerken in oude synagogen. Een mooi voorbeeld is de synagoge in Capernaüm, gelegen aan het Meer van Galilea. Een belangrijk aantal pilaren van deze synagoge staan nog overeind. Veel stenen reliëfs en resten van ornamenten zijn nog op deze plaats te vinden. Symbolen in deze synagoge zijn o.a.:
  • de zevenarmige kandelaar
  • de zespuntige Davidster
  • druiventrossen met druivenbladeren
  • twee paaslammeren waartussen vaak een geopende bloem was geplaatst
  • twee afbeeldingen van de staf van Aäron waar men een pot manna geplaatst had

Vaak vindt men ook mozaïekvloeren waarin veel Joodse symbolen zijn verwerkt met inscripties. Deze inscripties bevatten in bepaalde gevallen belangrijke gegevens op taalkundig en historisch gebied.

De oude synagogen hadden de volgende kenmerken:
een centraal vertrek dat gevormd werd door twee zuilenrijen (de ruimte daartussen was meestal 3 à 3,5 meter lang;
de oostelijke en westelijke zijbeuken dienden waarschijnlijk als gangen;
in het noordelijke deel bevond zich een aparte vrouwengalerij.

vrouwen- en mannenafdeling

In de later en huidige synagogen bestaat er altijd een vrouwenafdeling, dat meestal een galerij of een balkon is. De reden van het gescheiden deelnemen aan de synagogale dienst ligt in het feit dat in het Jodendom de vrouw een geheel andere taak en functie heeft dan de man. Een belangrijk aspect van het huishoudelijk godsdienstleven ligt in de hand van de vrouw en moeder van het gezin. In het huiselijk godsdienstleven behoort de vrouw en moeder voortdurende belangrijke godsdienstige handelingen te verrichten. Hierin ligt de hoofdtaak van de vrouw. De vrouw hoeft geen functies te verrichten tijdens de dienst in de synagoge. Zou dat wel zo zijn dan zou de vrouw extra belast zijn, meer dan de man. Op de vrouwenafdeling bevinden zich ook alle kinderen jonger dan 13 jaar, hoewel er ook vaak kleine jongetjes tijdens de dienst tussen de volwassen mannen staan of lopen.

Inrichting van de synagoge

In het midden van de synagoge staat een platform, die de biema wordt genoemd. Hier vanaf wordt tijdens de dienst de Tora voorgelezen uit een Tora-rol. De Heilige Wetsrollen worden in de Heilige Ark bewaard. Deze bevindt zich in de oostelijke wand van de synagoge. Het gordijn - de paróchèt- dat voor de Heilige Ark hangt, is meestal van fluweel of zijde afgezet met goud- of zilverband. Hierop staan Joodse symbolen in de vorm van borduurwerk. Daarnaast vindt men de zevenarmige kandelaar, een afbeelding van de stenen tafelen, een Davidster aan de buitenkant van de synagoge of in glas-in-loodramen.

De dienst in de synagoge

De dienst kan alleen beginnen wanneer er een minjan is. Dat zijn minstens tien volwassen Joodse mannen. De Tora-voorlezing staat centraal in de synagogedienst. De vrijdagavonddienst begint na zonsondergang en is het hoogtepunt van de week. Het hoofd van de mannen is bedekt met een kippa als teken van eerbied jegens de Allerhoogste God. Daarnaast dragen alle mannen een gebedsmantel (talliet). Elke week wordt de vastgestelde parasha gelezen (stuk uit de Tora) met de bijbehorende haftara (stuk uit ander gedeelte van de Tenach). De voorlezing wordt gedaan door de chazan (voorganger). Hij vervult de belangrijkste rol in de synagoge. Naast schriftvoorlezing is het gebed uit het gebedenboek erg belangrijk. Een aantal gebeden hebben een vaste melodie. De verzameling van deze vast melodieën wordt chazanoet genoemd. De vrijdagavond, sjabbatochtend en sjabbatmiddag hebben hun eigen melodieën. Ook de feesten kennen hun eigen melodieën.

Lees verder

© 2008 - 2021 Jehoeda, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Joods Nederland: Synagogen in NederlandJoods Nederland: Synagogen in NederlandIn Nederland Amsterdam (Mokum) en in de mediene (provincie) staan nog ongeveer honderd synagogen, waarvan sommige mo…
Joods religieus onderwijs: de Bijbel en rabbijnse scholenJoods religieus onderwijs: de Bijbel en rabbijnse scholenIn Deuteronomium 6:7 wordt de Israëlieten opgedragen om hun kinderen de woorden van God in te prenten en met hen er zove…
Toerisme Israël: SynagogenVoor religieuze Joden zijn synagogen heel belangrijk. In Israël zijn een aantal belangrijke historische synagogen te bew…
De synagoge: interieur, belangrijke personen en boekenDe synagoge: interieur, belangrijke personen en boekenDe synagoge (sjoel) kent haar eigen specifieke interieur (aron-hakodesj, paroget, sefer-Tora, mappa, malboesj, amoed, bi…

De Art Nouveau nader toegelichtSedert jaren kunnen we de Art Nouveau in al zijn glorie bewonderen in huizen, galerijen,.. Dit is mede mogelijk gemaakt…
Geertgen tot Sint Jans: De geboorte van ChristusTijdens deze donkere dagen, moet ik denken aan het kleine maar betoverende tableautje dat Geertgen tot Sint Jans heeft g…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Canesjurij, Pixabay
  • Synagogen in Nederland - J.F. van Agt en E. van Voolen
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_Synagoge_van_Deventer
  • https://nos.nl/artikel/2243610-joodse-gemeente-vertrekt-na-rel-uit-grote-synagoge-in-deventer.html
Jehoeda (1.614 artikelen)
Laatste update: 30-05-2021
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 4
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.