InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > (Flevo) Land Art: ruimte voor landschapskunst

(Flevo) Land Art: ruimte voor landschapskunst

(Flevo) Land Art: ruimte voor landschapskunst Wat is Land Art en waarom kreeg landschapskunst vooral in de Verenigde Staten en Nederland de ruimte? De landschappelijke verschillen tussen beide zijn immers behoorlijk. Dit artikel gaat in op de ontstaansgeschiedenis en achtergrond van Land Art, de achterliggende gedachte en de sprong naar onze jongste polder. Een aantal vervolgartikelen geeft informatie over de Land Art-projecten in Flevoland rond de kernen Almere, Zeewolde en Lelystad. En, misschien verrassen, anders dan de omvang van de kunstwerken doet vermoeden, is het toch mogelijk er in een museale context aandacht aan te besteden.

Achtergrond van Land Art

Rond 1970 begon een aantal kunstenaars de begrensde ruimte van het atelier of het museum te verruilen voor de onbegrensde buitenruimte. Sommigen zetten zelfs bulldozers en graafmachines in om hun sporen na te laten in de uitgestrekte natuur van het Amerikaanse Westen. Hun kunstzinnige bewerking van het landschap werd al gauw bekend onder de naam Land Art, ontstaan vanuit de Pop Art, de Minimal Art, Conceptual Art en de Arte Povera; kunstvormen waarbij de kunstenaars zich verzetten tegen de opvatting van kunst als consumptiegoed.

Vanwege zijn enorme afmeting en ligging ver van de bewoonde wereld kon Land Art moeilijk geëxposeerd worden in een galerie of museum en was ook verkoop ervan niet mogelijk. Toch lukte het niet helemaal de cirkel van consumeerbare kunst te doorbreken; kunstenaars willen immers wel hun werk aan de wereld tonen. Bovendien is landschapskunst meer dan alleen een concept. Juist vanwege het grote formaat is landschapskunst aan de ene kant nadrukkelijker aanwezig dan elke andere kunstuiting; aan de andere kant kunnen sommige projecten snel vergaan door het gebruik van natuurlijke materialen. Omdat zelfs de sporen ervan op den duur verdwijnen, zijn foto’s, film en dergelijke de enige tastbare, resterende bewijzen. Daarom ontstond er – tegen de uitgangspunten in – een handel in schetsen, foto’s en landkaarten van de landschapskunst en werden delen ervan toch in musea tentoongesteld; vaak de enige manier om het publiek met Land Art kennis te laten maken.

Wat is Land Art?

Land Art of Landschapskunst is de algemene benaming voor ingrepen in of toevoegingen aan het bestaande landschap door kunstenaars. Het kunstwerk is een reactie op de natuurlijke omgeving, met een duidelijke inbreng van de kunstenaar. Land Art hoeft niet zonder meer aan te sluiten bij de al aanwezige landschapsstructuren. Het landschap zorgt voor de inspiratie en krijgt door de bemoeienis van de kunstenaar extra waarde. Hoewel bij de traditionele vorm van Land Art uitsluitend natuurlijke materialen worden gebruikt, kan vandaag de dag ook worden gekozen voor het gebruik van bijvoorbeeld asfalt, beton of metaal. Land Art heeft raakvlakken met de oeroude steencirkels zoals van Stonehenge, de piramides van Gizeh, precolumbiaanse tempels en Japanse zentuinen. Bekende internationale beoefenaars van Land Art zijn Richard Long, Robert Smithson, Richard Serra en het duo Christo en Jeanne-Claude.

Uitingen van Land Art of Landschapskunst komen vooral voor in de Verenigde Staten en in Nederland. Beide waren in de ontstaansperiode vooruitstrevend op kunstgebied. De Verenigde Staten hebben daarbij het voordeel over uitgestrekte, lege gebieden te beschikken, en een wat lossere regelgeving voor de invulling ervan. Nederland heeft het voordeel van een verleden vol ingrepen in het landschap, gezien de inpoldering en de ruilverkaveling. Een kennismaking met Land Art is een bijzondere ervaring, dus er valt wel iets te zeggen voor bereikbaarheid van het kunstwerk. In dat opzicht zijn de Land Art-projecten in Flevoland heel wat toegankelijker dan hun tegenhangers in de Verenigde Staten.

Land Art of Landschapskunst in Flevoland

Vanaf 1977 zijn internationale kunstenaars uitgenodigd om projecten te verwezenlijken in het nieuwe polderlandschap van Flevoland. Inmiddels zijn er zes belangrijke, internationaal erkende Land Art-projecten in Flevoland: twee rond Almere, twee bij Zeewolde en twee in Lelystad. Er is geen andere plek in de wereld met zoveel Land Art-projecten bij elkaar. Anno 2014 is voor de Noordoostpolder een zevende landschapskunstproject in de maak. Gekozen is voor het ontwerp Pier+Horizon van Paul de Kort, dat gerealiseerd wordt bij Kraggenburg. Rond een vroegere dam in het Zwarte Meer komen achtenveertig met mos begroeide rietlandjes te liggen, die meebewegen met de wind- en waterstroming.

Natuurlijk zijn er buiten de genoemde landschapskunstwerken meer kunstwerken in de Flevolandse openbare ruimte, waarvan een groot deel in relatie tot de omgeving staat. Ze worden echter niet of gedeeltelijk tot de landschapskunst gerekend, omdat de kunstenaar bij het maken van het ontwerp niet specifiek rekening heeft gehouden met het omringende landschap.

Expositie rondom Land Art

Tot en met 3 januari 2016 kan in de Amersfoortse kunsthal Kade kennis worden gemaakt met Land Art in een museale context. De tentoonstelling kwam tot stand ter gelegenheid van de publicatie van Sandra Smallenburg over Land Art: Expeditie Land Art. De gelijknamige expositie dompelt bezoekers onder in deze vorm van kunst door het tonen van installaties, foto's, video's en objecten. Daarbij is aandacht voor zowel de huidige Land Art-kunstenaars als de grondleggers en pioniers van deze kunststroming.

Lees verder

© 2009 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vliegtuigwrakken in Flevoland gemarkeerdVliegtuigwrakken in Flevoland gemarkeerdTijdens de drooglegging van Flevoland zijn 36 neergehaalde vliegtuigen gevonden en geborgen. De vindplaatsen zijn gemark…
Weetjes over landenHieronder staan een aantal leuke weetjes (en het zo leuke weetjes) over verschillende landen. Bijvoorbeeld wat zijn de k…
Bronnen en referenties
  • Land Art, krachtmeting met de natuur; Kunstschrift 2003, nr. 4
  • www.depaviljoens.nl
  • www.noordoostpolder.nl
  • www.schouwburgalmere.nl/landart
  • www.kunshalkade.nl

Reageer op het artikel "(Flevo) Land Art: ruimte voor landschapskunst"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 26-09-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Flevolandschapskunst
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!