InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Land Art in de Flevopolder: Almere en Lelystad

Land Art in de Flevopolder: Almere en Lelystad

Land Art in de Flevopolder: Almere en Lelystad Vanaf 1977 zijn internationale kunstenaars uitgenodigd om projecten te verwezenlijken in het nieuwe polderlandschap van Flevoland. Inmiddels zijn er diverse belangrijke, internationaal erkende Land Art-projecten in Flevoland gerealiseerd. Rond Almere zijn dat Polderland Garden of Love and Fire en De Groene Kathedraal; rond de polderhoofdstad Lelystad zijn dat Observatorium en Exposure. De ontwerpen zijn afkomstig van zowel een Nederlandse als twee buitenlandse vormgevers.

Almere

Polderland Garden of Love and Fire (1992 – 1997) van Daniel Libeskind

Het kunstwerk ligt op een open plek in het bos en is opgebouwd uit vijf lijnen: drie kanalen, een betonnen strip en een voetgangerspad. De drie kanalen van vijf meter breed wijzen in verschillende windrichtingen. Denkbeeldig verbinden ze drie Europese steden met elkaar: Almere (de locatie van het kunstwerk), Salamanca (de woonplaats van Juan de la Cruz, de Spaanse mysticus die inspireerde tot het kunstwerk) en Berlijn (woonplaats van Libeskind).

De kanalen worden doorsneden door een vierde lijn, een betonnen strip met daarop een labyrintvormige sculptuur in roestvrij staal. Die labyrintvorm symboliseert de zoektocht naar de zin van het bestaan. Het spiegelende metaal staat voor de zelfreflectie van de mens. Een belangrijke inspiratiebron voor Libeskind waren de visioenen van Juan de la Cruz uit het 16e-eeuwse Spanje. Van hem is het gedicht De levende vlam van de liefde, de love and fire in de titel van het kunstwerk. De vijfde lijn wordt gevormd door het voetgangerspad, dat met zijn bruggen als oversteek over de kanalen fungeert.

De vorm van het kunstwerk sluit goed aan bij de strakke lijnvoering in het polderlandschap. Enerzijds fungeren de lijnen als grens, anderzijds als verbinding; een lijn is oneindig, al lijkt het een afbakening. Zo verbeeldt Libeskind het samenspel tussen het natuurlijke en het geconstrueerde en biedt hij ruimte voor mystiek. Libeskind noemt zijn kunstwerk dan ook ‘een tuin van meditatie’.

Libeskind (1946) is van Poolse komaf en later tot Amerikaans staatsburger genationaliseerd. Als architect is hij op zoek naar de kern van de architectuur en hoe die kan aansluiten op de complexiteit van het moderne leven, maar ook de historische achtergrond van een bepaalde plek kan benadrukken. Diverse prestigieuze bouwwerken van zijn hand zijn wereldwijd bekend, zoals het Berlijnse Jüdisches Museum.

Polderland Garden of Love and Fire bestaat uit aluminium, kiezels, beton, gras en water. De afmeting is 250 x 250 meter. Het is te vinden aan de Pampushavenweg in Pampushout, Almere. In 2015 is dit kunstwerk deels vernield: enkele metalen platen zijn verdwenen, andere beschadigd. Herstel ervan is voorbereid, maar in het voorjaar van 2016 is de restauratie zelf nog niet gestart. Dit heeft mede te maken met de eenzame locatie van het kunstwerk, die het vandalen wel erg gemakkelijk maakt ongestoord hun gang te gaan. Mogelijk wordt daarom eerst een minder afgelegen locatie voor het kunstwerk gezocht.

De Groene Kathedraal (1978 – 1996) van Marinus Boezem

De Groene Kathedraal is een project van Marinus Boezem (1934), een kunstenaar die zich vaak laat inspireren door lucht en wind. Het kunstwerk bestaat uit twee weergaven op ware grootte in bomen, struiken, beton, gras en schelpen van de plattegrond van de beroemde gotische Kathedraal van Reims. Aanvankelijk heette het project Gothic Growing Project ofwel Gotisch Groeiproject, de bewoners van Almere hebben het De Groene Kathedraal gedoopt. Door de altijd aanwezige polderwind ruisen de bladeren en wordt de lucht zichtbaar: het hemelgewelf van de kathedraal.

De eerste versie van de plattegrond bestaat uit 178 Italiaanse populieren, die op een verhoogd plateau zijn geplant. Hun omtrek vormt de buitenmuur van De Groene Kathedraal, aangeplant in de jaren tachtig, om in 1996 met jonge bomen en padenstelsels opgeleverd te worden. Schelpencirkels rond de stammen refereren aan de golven van de Zuiderzee die hier vroeger vrij spel hadden. Rond 2006 bereikt het project zijn uiteindelijke hoogte en evenaart daarmee de hoogte van de Franse kathedraal. Na verloop van tijd sterven de populieren, die ongeveer dertig jaar oud worden, dan weer langzaam af. Inmiddels is die fase aangebroken. Zijn de bomen en daarmee de kathedraal helemaal verdwenen, dan heeft de jonge polderstad een verleden gekregen.

De tweede versie bestaat uit een uitgestrekt grasveld, omheind door struikgewas waarin jonge beuken zijn geplant. In het gras zijn stenen verborgen die de plaats van de pilaren aangeven. Deze contravorm van de eerste versie is rond 1996 door Marinus Boezem bedacht om de herinnering aan zijn kunstwerk blijvend te houden. Bij volgroeiing omspannen beide varianten een ruimte van ongeveer 150 bij 75 meter.

De oude gotische kathedraal vormt een schril contrast met de jonge ontstaansgeschiedenis van Almere. Een plek die niet spontaan uitgroeide tot stad, maar die werd gemaakt op land onttrokken aan de zee. Marinus Boezem bedacht dat zo’n stad zonder verleden een kathedraal nodig had als tegenwicht voor een ontbrekende geschiedenis. De kunstenaar moest daarbij zelf voor de benodigde grond zorgen, wat zelfs in de lege Flevopolder niet gemakkelijk ging. In 1978 diende hij zijn voorstel in, pas in 1987 werd met het aanplanten van de bomen begonnen. Als de populieren van de Groene Kathedraal eenmaal zijn afgestorven, rest er alleen nog de herinnering. De gedachte van Boezem is, dat de Almeerders op termijn over de vroegere kathedraal gaan spreken. Is het eenmaal zover, dan is ook Almere een stad met een eigen verleden.

De Groene Kathedraal ligt in het Kathedralenbos aan de Tureluurweg in Almere.

Lelystad

Observatorium (1971 – 1977) van Robert Morris

Observatorium van de Amerikaan Robert Morris (1931) werd aanvankelijk ontworpen voor de kunstmanifestatie Sonsbeek buiten de perken in 1971, met voor het eerst ruimte voor Land Art. Het kunstwerk werd gebouwd op een terrein in Santpoort-Velzen. Het einde van de manifestatie betekende tevens het einde van het kunstwerk, alle waardering die het kreeg ten spijt.
In 1977 is Observatorium, onder leiding van de kunstenaar, herbouwd in Flevoland. Vanwege de ruimte die daar beschikbaar was, kreeg het nieuwe werk veel grotere afmetingen dan de eerdere versie: een doorsnee van 91 meter en een hoogte van 3.80 meter.

Van Robert Morris is de befaamde uitspraak Simplicity of form is not necessarily simplicity of experience - Een eenvoudige vorm leidt niet noodzakelijk tot een eenvoudige ervaring. Het Observatorium maakt het mogelijk het begin van een nieuw seizoen heel precies te bepalen. Het treedt hiermee in de voetsporen van monumenten als Stonehenge, die het ritme van de seizoen en de grootsheid van het heelal in beeld brengen. Net als in vergelijkbare bouwwerken zijn de functies van kalender, klok en tempel in het kunstwerk verenigd.

De toegang tot het Observatorium bestaat uit een driehoekige houten poort in de buitenste en een vierkante poort in de binnenste ring. Het cirkelvormige centrum van het kunstwerk heeft houten wanden, waarin drie smalle poorten zijn uitgespaard: de zogenaamde vizieren, die richting het oosten wijzen. Een steen geeft het middelpunt van het kunstwerk aan. Staand op de steen bieden de poortjes uitzicht op de buitenste wand, met daarop drie wigvormige sculpturen van steen en staal. Vier keer per jaar schijnt hier 's ochtends vroeg het eerste zonlicht precies door de vizieren. Het middelste vizier dient voor de zonsopgang wanneer de dag en nacht even lang duren (21 maart en 21 september). Het linker- en rechtervizier duiden de zonnewende, de langste dag van het jaar (21 juni) en de winterzonnewende, de kortste dag van het jaar (21 december) aan.

Zonnewende in het Observatorium

Elk jaar wordt rondom de zomerzonnewende het Sunsation-festival georganiseerd en wordt het aanbreken van de langste dag gevierd met vooral poëzie, aangevuld met theater, cabaret en muziek. In 2015 vindt de vierendertigste editie plaats op vrijdagavond 19 (een opwarmertje) en zaterdagochtend 20 juni in de vroege uurtjes bij zonsopgang. Het volledige activiteitenoverzicht van Festival Sunsation, met Extase als thema, is te vinden op de festivalwebsite. De winterwende wordt – wat bescheidener – ook gevierd.

Observatorium ligt aan de splitsing van de Houtribweg met de Swifterringweg 1.

Exposure van Antony Gormley

Vanaf 17 september 2010 is op de Strekdam van de dijk bij Lelystad het zesde landschapskunstwerk officieel aan de Collectie Flevoland toegevoegd: Exposure, een stalen constructie van 26 meter hoog en met een gewicht van zeker zestig ton, bestaand uit 1782 staalknopen en bijeengehouden door 14.000 bouten. Vanuit de verte, aan het begin van de dijk, lijkt het een monumentale gehurkte menselijke figuur, die uitkijkt over het Markermeer. Van dichtbij vervaagt de vorm steeds meer, tot er enkel staal rest.

De Britse beeldhouwer Antony Gormley (1950), de ontwerper van het kunstwerk, sleepte diverse prijzen in de wacht, waaronder in 1994 de prestigieuze Turner Prize. Gormley houdt zich bezig met het afbeelden van de mens. Zijn krachtige beelden laten zien hoeveel ruimte wij (letterlijk) innemen. Exposure zal bij de beschouwer zeker een gevoel van nietigheid oproepen. Anders dan bij de andere uitingen van Land Art in de Flevopolder, heeft Gormley geen gebruik gemaakt van natuurlijke elementen. Inspiratie voor het werk vond hij wel in het polderlandschap: de constructie is afgeleid van de elektriciteitsmasten die in het vlakke land oprijzen.

De locatie van Exposure is de pier aan de Markermeerzijde in de Bataviahaven.

Lees verder

© 2009 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Huizenprijzen (per m²) in Flevoland, per gemeente: 2016Huizenprijzen (per m²) in Flevoland, per gemeente: 2016Flevoland, de jongste en naar inwonersaantal kleinste provincie van Nederland, kende lange tijd één van de laagste huize…
Tussen Almere en Lelystad: de OostvaardersplassenTussen Almere en Lelystad: de OostvaardersplassenDe Oostvaardersplassen zijn gelegen tussen Lelystad en Almere. In de winter kan men de mooiste tochten schaatsen en in d…
Uitstapjes en evenementen in FlevolandUitstapjes en evenementen in FlevolandIn 1932 sloot de Afsluitdijk de Zuiderzee af van de Noordzee en de Waddenzee. De getijdenstromen konden niet meer bij de…
Lelystad Airport: vliegveld in FlevolandLelystad Airport: vliegveld in FlevolandLelystad Airport is de naam van het vliegveld gelegen bij de stad Lelystad, Flevoland. Lelystad Airport heeft lange tijd…
De stad Almere in FlevolandIn Almere vind men onder andere een bioscoop, de voetbalclub Almere City, verschillende winkelgebieden, stranden een bow…
Bronnen en referenties
  • www.depaviljoens.nl
  • Land Art, krachtmeting met de natuur; Kunstschrift 2003, nr. 4
  • De Volkskrant, 18 september 2010, p. 11
  • Festivalkrant Festival Sunsation, 1982-2011 30 jaar - 30 Fragmenten
  • www.festivalsunsation.nl

Reageer op het artikel "Land Art in de Flevopolder: Almere en Lelystad"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 18-04-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Flevolandschapskunst
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!