InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Gabriël Metsu: topschilder uit de Gouden Eeuw

Gabriël Metsu: topschilder uit de Gouden Eeuw

Gabriël Metsu: topschilder uit de Gouden Eeuw In zijn tijd was het werk van de kunstschilder Gabriël Metsu (1629 – 1667) erg gewild. In de achttiende en negentiende eeuw was hij nog geliefder dan Vermeer, wiens schilderijen als een ‘echte Metsu’ werden verkocht. In populariteit werd Metsu later echter ingehaald door Vermeer, al behoren zijn genrestukken tot de zeventiende-eeuwse schildertop. Zijn inkijkjes in het dagelijkse leven van zowel de lagere als hogere standen in de Gouden Eeuw worden nu weer op waarde geschat.

Jeugdjaren

Gabriël Metsu, zoon van een kunstschilder, werd in 1629 in Leiden geboren. Amper vijftien jaar oud werd hij voor het eerst in zijn geboortestad als kunstschilder vermeld. De invloed van zijn Leidse gildecollega’s, waaronder Gerard Dou – tevens zijn leermeester – en Jan Steen is in het werk van Metsu terug te vinden.

Zijn vroege werk wordt gekenmerkt door historiestukken met mythologische en Bijbelse onderwerpen, en humoristische genrestukken. Rond 1650 brengt Metsu een aantal jaar door in Utrecht, waar hij eveneens door collega-kunstschilders wordt beïnvloed.
Dan arriveert hij rond 1654 in Amsterdam, vermoedelijk op zoek naar een grotere afzetmarkt voor zijn schilderijen, om uiteindelijk aan de Prinsengracht neer te strijken. In Amsterdam ontstaan historiestukken, stillevens en portretten (al zijn er van de laatste categorie niet veel meer bekend), maar vooral genrestukken: afbeeldingen van mensen in hun dagelijkse omgeving.

Amsterdam: genrestukken

In het welvarende Amsterdam begint Metsu met het schilderen van interieurscènes uit het dagelijks leven van de Hollandse burgerij. Ook nu haalt hij inspiratie uit werk van zijn collega’s, onder andere Johannes Vermeer en Gerard ter Borch, maar daarbij ontwikkelt Metsu een eigen stijl. Zijn schilderijen zijn intiem en ademen harmonie, zijn figuren vertonen expressie. Hoewel Metsu verschillende stijlen en schildertechnieken, toegepast op diverse onderwerpen, tot in de perfectie beheerst, wordt hij vooral bekend met zijn interieurscènes en genrestukken.

Met het schilderen van genreschilderijen – een typisch Leidse schildersspecialiteit – is Metsu al sinds zijn jonge jaren vertrouwd. Hij zet, met een geheel eigen aanpak, dit genre in om te concurreren met zijn Amsterdamse collega’s, die voornamelijk grote portret- en historiestukken schilderden. Waar hij aanvankelijk eenvoudige mensen tijdens hun dagelijkse activiteiten afbeeldt, gaat Metsu na verloop van tijd over tot het schilderen van de middenklasse en haar bezigheden. Naarmate Metsu langer in Amsterdam woont, portretteert hij rond 1660 steeds voornamere lieden: de hoofdstedelijke elite. Een belangrijke opdrachtgever is de Amsterdamse kunstverzamelaar Jan J. Hinlopen, die een aantal malen zijn familie laat portretteren.

Ook figureert de kunstenaar zelf, al dan niet met zijn echtgenote, geregeld in eigen werk. In 1658 trouwde Metsu met Isabella de Wolff. Haar moeder, opgegroeid in een familie van Haarlemse kunstschilders, was een van de weinige vrouwelijke kunstschilders uit haar tijd, een tijdgenote van Judith Leyster, met wie ze samen door haar vader werd opgeleid. Ook haar dochter Isabella heeft vermoedelijk leren schilderen; of ze echt kunstschilder was is niet bekend. Haar echtgenoot heeft haar wel als zodanig geportretteerd in De kunstenares - Le corset rouge (ca. 1661- 1664), het portret van een kunstschilderes waarvoor ze model heeft gestaan. Het echtpaar bleef overigens kinderloos, waardoor Isabella na het overlijden van haar echtgenoot in 1667 als weduwe naar moeder terugkeerde.

Kenmerken

Een briefschrijvende man, ca. 1665 / Bron: Gabriël Metsu, Wikimedia Commons (Publiek domein)Een briefschrijvende man, ca. 1665 / Bron: Gabriël Metsu, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Metsu weet textuur en materiaal uitstekend te treffen. De kostbare materialen waar de elite zich mee omringt, de gerimpelde huid van een bejaarde vrouw of de grauwe gelaatskleur van een ziek kind, allemaal lijken ze levensecht. Opvallend is zijn spel met licht en donker, soms groots aangezet, dan weer een subtiel accent.

Het formaat van de genrestukken is niet al te groot; een enorme afmeting zou ten koste gaan van de intimiteit van het tafereel. Een steeds terugkerende verschijning in zijn schilderijen zijn een gevlekt, harig hondje en het rode jak dat veel van de geportretteerde vrouwen dragen.

Ondanks zijn Amsterdamse succes blijft Metsu ook mensen uit een eenvoudiger omgeving schilderen. Opmerkelijk is de interactie in zijn werk: onderlinge interactie tussen arm en rijk bijvoorbeeld in een markttafereel, maar ook interactie met de toeschouwer. Metsu’s figuren kijken de toeschouwer aan alsof ze contact willen maken. Het maakt zijn vrouwen, anders dan die van zijn collega Vermeer, veel toegankelijker.

Overigens komen in diverse schilderijen van Metsu geregeld verwijzingen naar sex en liefde voor. Een uitgetrapte schoen of een vogel zijn toespelingen op de liefde (‘vogelen’ betekende destijds de liefde bedrijven). Verschillende van zijn genrestukken hebben een verborgen boodschap of symboliek, die in de Gouden Eeuw door de toeschouwer eenvoudig geduid kon worden.

Zelfbewust

Zijn Groentemarkt in Amsterdam uit ca. 1662, geschilderd in de buurt van zijn atelier aan de Prinsengracht, is meer dan alleen een markttafereel. Het schilderij is het werk van een zelfbewuste kunstenaar, vervuld van trots. Het is een eerbetoon aan de Nederlandse tuinbouw, een belangrijk economisch aspect van de Gouden Eeuw. De afgebeelde winterpeen en bloemkool mogen nu een alledaagse groente lijken, destijds waren ze duur en werden nog maar net in ons land geteeld. Veel gangbaarder waren de overige groentesoorten zoals de eenvoudige knollen – de vergeten groenten van nu – op het doek, waarmee ze mooi contrasteren. De plek aan de gracht duidt op de economische bloei van ons land, maar verwijst tevens naar de maker van het schilderij, die daar immers woonde. Het is daarmee een manier om de aandacht op de kunstenaar te vestigen.

Humoristisch is het jachtstuk Een jager die zich aankleedt na het baden, ca. 1654-1656, waarop Metsu zichzelf naakt op de wallenkant heeft afgebeeld terwijl hij zich afdroogt na een baadpartij in het water (eveneens afgebeeld). Jagen is een activiteit die is voorbehouden aan officieren en edelen, maar is tevens een toespeling op wellust. Zo krijgt ook dit werk een amoureus tintje.

Vermeer

De kunstschilders van destijds waren goed op de hoogte van de ontwikkelingen in elkaars werk en lieten zich er tevens door inspireren. Ook Metsu ontleende veel aan het werk van zijn collega’s. Met name de wisselwerking tussen Vermeer en Metsu is meer dan duidelijk. Niet alleen onderwerp en compositie van een schilderij, ook interieur, stoffering en kleurgebruik vormden een inspiratiebron. Met name hun schilderijen die het lezen of schrijven van een (liefdes)brief als onderwerp hebben, tonen de wederzijdse beïnvloeding aan.

In zijn eigen tijd was het werk van Metsu al zeer geliefd; voor zijn schilderijen werden door verzamelaars in zowel binnen- als buitenland behoorlijke bedragen geboden. Later, in de achttiende en negentiende eeuw, was hij zelfs bekender dan Vermeer, wiens werk in die tijd dan ook aan Metsu werd toegeschreven. Later werd hij echter in roem voorbijgestreefd door Vermeer.

Recente ontwikkelingen

Metsu overleed in 1667 op jonge leeftijd; hij was pas 37 jaar. Van zijn omvangrijke oeuvre zijn heden ten dage wereldwijd nog honderddertig schilderijen bekend.

Met Jan Steen, Frans Hals, Gerard Terborch, Johannes Vermeer en Pieter de Hooch behoort Gabriël Metsu tot de topschilders van genrestukken uit de Gouden Eeuw. De laatste tijd staat zijn werk weer volop in de belangstelling. Een detail van zijn schilderij Een brieflezende vrouw uit ca. 1665 sierde het affiche bij de grote overzichtstentoonstelling van het Amsterdamse Rijksmuseum in 2000 over de Gouden Eeuw: De glorie van de Gouden Eeuw.

Van 16 december 2010 tot en met 21 maart 2011 wijdde het Amsterdamse Rijksmuseum een tentoonstelling van vijfendertig schilderijen aan Metsu met de veelzeggende titel: Gabriël Metsu, een meester herontdekt, eerder in Dublin en na afloop in Washington te bezichtigen.

In het televisieprogramma Tussen Kunst en Kitsch kwam Gabriël Metsu in februari 2011 eveneens ter sprake. De spraakmakende vondst van Het Kantwerkstertje met een waarde van 250.000 euro, geschilderd door een tijdgenoot van Metsu, de Rotterdammer Joost van Geel (1631 – 1698), vormde de aanleiding. Aanvankelijk bestond namelijk het vermoeden dat het om een schilderijtje van Metsu zelf ging. De getaxeerde waarde is de hoogste tot op heden in het programma!

Lees verder

© 2011 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Kitsch, überkitsch en edelkitschHet is heel lastig om te bepalen wat kunst en wat kitsch is. Meestal worden werken kitsch genoemd als ze worden gekenmer…
De dunne lijn tussen Kunst en KitschDe dunne lijn tussen Kunst en KitschDe ene brengt na zijn vakantie een heleboel souveniertjes mee om zijn woonkamer er vol mee te zetten ,terwijl de andere…
De liefdesbrief van Johannes VermeerDe liefdesbrief van Johannes VermeerVermeer heeft schilderijen vervaardigd van vrouwen die liefdesbrieven lezen, schrijven of ontvangen. Het was in de genre…
De haarfijne schilderkunst van Gerrit DouDe haarfijne schilderkunst van Gerrit DouDe schilderijen van Gerrit (Gerard) Dou (1613 - 1675) hebben veel weg van een fotografische momentopname van de werkelij…
Waarom kunst wel en kitsch niet?mijn kijk opWaarom kunst wel en kitsch niet?Je hoort het zo vaak “kunst is mooi en kitsch is ordinair”, waarbij de zogenaamde kunstkenners bepalen wat kunst is en w…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Gabriël Metsu, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Mariët Westermann: De schilderkunst van de Republiek 1585 – 1717, Atrium 2007.
  • Afbeelding bron 1: Gabriël Metsu, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Gabriël Metsu: topschilder uit de Gouden Eeuw"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 03-06-2015
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!