InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mensen > Beb Vuyk en Mary Brückel-Beiten: vrouwen met lef

Beb Vuyk en Mary Brückel-Beiten: vrouwen met lef

Beb Vuyk en Mary Brückel-Beiten: vrouwen met lef Mary Brückel-Beiten en Beb Vuyk waren leeftijdgenoten, alletwee avontuurlijk aangelegd, die een groot deel van hun leven in Nederlands-Indië en Indonesië doorbrachten. Beiden werden geïnterneerd in de burgerkampen en hielden daar een dagboek bij, dat jaren later in Nederland gepubliceerd werd. Ook speelden beide vrouwen een belangrijke rol bij het promoten van de Indische c.q. Indonesische keuken in Nederland. Maar naast deze en andere overeenkomsten, lopen hun levens uiteen.

Mary Brückel-Beiten: jeugd

Mary werd in 1904 op oostelijk Java geboren als Anna Maria Beiten. Haar vader was een Duitse emigrant, die in Nederlands-Indië een succesvolle suikerplanter werd; haar moeder was van Javaanse afkomst. Mary groeide in een welvarend gezin op tot een avontuurlijke vrouw. Zo schreef ze zich als 18-jarige in voor een autorace dwars over Java, waarbij ze ook nog eens de eerste prijs won; ze was de eerste vrouwelijke deelnemer! Na haar overwinning te land werd ze de eerste vrouw die het aandurfde het traject Batavia – Singapore (per passagiersvliegtuig) door de lucht af te leggen.

Huwelijk

Korte tijd werkte ‘de suikerfreule’, zoals haar bijnaam luidde, als onderwijzeres en als journaliste voor het Soerabaiaasch Handelsblad. Op 19-jarige leeftijd trouwde ze met haar eerste echtgenoot. In 1935 trad ze, als jonge weduwe met drie kinderen, in het huwelijk met Alex(ander) Brückel, een in Nederland opgegroeide bestuursambtenaar die in 1931 in Nederlands-Indië aankwam. Het paar verhuisde naar Sumatra en Celebes (het huidige Sulawesi), waar zij maatschappelijk zeer actief was en veel sociaal werk verrichtte. Het echtpaar kreeg twee kinderen.

Oorlog

Toen de Japanners begin 1942 Celebes bezetten, werden alle Nederlandse burgers al snel in kampen gehuisvest. Dit lot trof ook Lex en Mary en de twee jongste kinderen. De twee oudsten woonden op dat moment in Nederland, het middelste kind woonde bij familie op Java. In 2004 verschijnt Aan de zus van Anton – Dagboek, brieven en tekeningen uit Indië 1942 – 1945, een boek gebaseerd op dagboekaantekeningen van Mary Brückel-Beiten en de correspondentie met haar echtgenoot.

Na afloop van de oorlog (Japan capituleerde op 15 augustus 1945) bleek iedereen uit het gezin nog in leven te zijn. Met elkaar herenigd vertrokken de gezinsleden vanuit Indië naar Australië, om na een verblijf van een paar maanden per boot naar Nederland te vertrekken. Het gezin arriveerde daar op 5 maart 1946 en vestigde zich in Den Haag.

In Nederland: kookdemonstraties en andere initiatieven

Haar echtgenoot kreeg een baan bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Mary pakte haar sociaal-maatschappelijke activiteiten weer op met een lezingentournee door Nederland over de gerepatrieerden uit Nederlands-Indië. Hoe onwennig het leven in Nederland voor haar ook was, al snel wist Mary Brückel-Beiten er met haar organisatietalent en haar vermogen tot netwerken een succes van te maken.

Niet alleen introduceerde zij de Indische keuken in Nederland door middel van haar kookboeken en kookdemonstraties in het land, ook de Vereniging Uit & Thuis was één van haar initiatieven. Doel van deze vereniging was het realiseren van betaalbare vluchten om een bezoek aan naar elders geëmigreerde Indische familieleden mogelijk te maken.

Hoewel zij dus haar draai in Nederland gevonden had, verloochende Mary de Indische cultuur niet. Zij maakte deel uit van de Indische Kulturele Kring Tong Tong en diende daar in 1959 het voorstel in een pasar malam, een Indische avondmarkt, in Den Haag te organiseren waarbij alle aspecten van de Indische cultuur voor het voetlicht zouden worden gebracht. Het voorstel vond bijval en werd vanuit het blad Tong Tong gepromoot.

Mary zelf was de eerste drie jaar actief betrokken bij wat nu de Tong Tong Fair heet. Na een afwezigheid van een aantal jaar was ze in 1966 opnieuw van de partij en vanaf 1968 gaf ze er haar kookdemonstraties. Vanwege haar inspanningen en verdiensten, ze bleef er actief tot 1978, kreeg ze de eretitel ‘moeder van de pasar malam’.

Rond haar tachtigste kreeg Mary Brückel-Beiten problemen met haar gezondheid, waardoor ze in haar activiteiten beperkt werd. Ze overleed in 1992, 87 jaar oud.

Beb Vuyk: jeugd

Elizabeth Vuyk werd in 1905 niet in Nederlands-Indië geboren, maar in Rotterdam. Haar oma van vaderskant was een Madoerese; de vader van Beb Vuyk was al jong vanuit Nederlands-Indië naar Nederland gestuurd, bleef er en trouwde met een Nederlandse vrouw. Het echtpaar kreeg drie kinderen, waarvan Beb als enige een donkerder huidskleur had; hiermee werd ze op straat getreiterd.

Nieuwsgierig naar het land van haar grootmoeder vertrok ze als 25-jarige naar Nederlands-Indië om als docente voedingsleer te gaan werken op West-Java. Tijdens de scheepsreis maakte ze kennis met de Fernand de Willigen, bijgenaamd Boet. Zijn moeder was een Ambonese, zijn vader een Nederlandse KNIL-officier.

Huwelijk

In 1932 traden Boet en Beb in het huwelijk. Hij beheerde een theeplantage op Midden-Java, ver van de bewoonde wereld. De leefomstandigheden ontbeerden elke luxe, maar het leven was er avontuurlijk en dat beviel Beb uitstekend. Helaas maakte de beurskrach uit die tijd een einde aan de bloeiende theehandel en al snel volgde er ontslag voor Boet.

Met hun twee kinderen vertrok het echtpaar daarna naar het Molukse eiland Buru, waar Boet een verwaarloosde onderneming van zijn vader ging beheren. De onderneming lag nog verder van de bewoonde wereld dan de theeplantage op Java en het leven was er nog avontuurlijker. Beb was inmiddels met het beschrijven van haar belevenissen in Nederlands-Indië begonnen en had daarmee literair succes.

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ging het met de onderneming minder goed. Daarom keerde Beb Vuyk met haar twee kinderen terug naar Java, om daar in de journalistiek aan de slag te gaan. Zij was één van de auteurs die in het tijdschrift Kritik en Opbouw, opgericht in 1938, een tegengeluid tegen de aanhang van de NSB in Nederlands-Indië lieten horen.

Oorlog

De bezetting van Nederlands-Indië door de Japanners in 1942 gooide alles overhoop. Al snel werden zij en haar kinderen geïnterneerd; haar man werd al eerder als dwangarbeider aan de Dodenspoorlijn in Thailand tewerkgesteld. Niet alleen verbleef Beb Vuyk in verschillende interneringskampen, ook werd zij een paar weken gevangen gehouden door de Kenpeitai, de wrede Japanse militaire politie. Over de verhoren door de Kenpeitai heeft zij niet veel losgelaten. De verhalen rond haar internering werden in 1989 uitgegeven onder de titel Kampdagboeken.

Kort na de oorlog werd het gezin herenigd en reisde het naar Nederland. In Nederlands-Indië was inmiddels de onafhankelijkheidsstrijd losgebarsten; er heerste chaos door het vertrek van de Japanners en het ontbreken van Nederlands gezag: het was de bersiap-tijd, waarbij ditmaal het gevaar voor de (Indonesische) Nederlanders van de Indonesische jongeren kwam.

Nederland of Indonesië?

Als die periode is afgelopen (1 december 1946) kiest de familie ervoor Indonesisch staatsburger te worden en keert het gezin terug naar Indonesië. Beb gaat opnieuw aan de slag als journaliste en maakt de onafhankelijkheid van het land in 1949 mee.

Een tijdlang gaat het goed in Indonesië, dan wil het gezin vanwege conflicten met het Indonesische gezag terugkeren naar Nederland. Dat gaat echter niet zomaar; vanwege hun loyaliteit aan Indonesië ten tijde van de onafhankelijkheid geeft Nederland geen toestemming voor terugkeer. Er worden zelfs pogingen gedaan het literaire werk van Beb Vuyk te boycotten. Wellicht droeg het feit dat Beb als kind vanwege haar huidskleur gediscrimineerd werd eraan bij dat zij de kant van de Indonesiërs koos.

In 1958 werd terugkeer naar Nederland mogelijk en vestigden Beb Vuyk en haar echtgenoot zich - naar zij hoopten tijdelijk - in Loenen aan de Vecht. Een terugkeer naar Indonesië zat er echter niet meer in. In Nederland nam Beb het schrijven van boeken weer op. In 1973 kwam haar Groot Indonesisch Kookboek uit; het eerste kookboek dat de complete Indonesische keuken in al zijn facetten liet zien en dat een culinaire klassieker zou worden.

Beb Vuyk overleed na een slopende ziekte in 1991. Zij werd voor haar literaire werk, dat bijna geheel in het teken van Indië en Indonesië staat en veelal autobiografisch of semi-autobiografisch is, met diverse prijzen onderscheiden. In 1973 ontving zij de Constantijn Huygensprijs voor haar gehele oeuvre.

Literair werk (een selectie)

Duizend eilanden, 1937, beschrijft het leven op de Javaanse theeplantage
Het laatste huis van de wereld, 1939
De wilde groene geur van het avontuur, 1942
Het hout van Bara, 1947, laatste van het drietal boeken over het leven op de Molukken.
Gerucht en geweld, 1959, verhaalt deels over het oorlogsleven.
Een broer in Brazilië, 1971, autobiografisch en vol vergelijkingen met Indonesië.
Reis naar het Vaderland in de verte, 1983, Indonesisch reisverslag in reportages.

Toch verschillend

Hoewel er veel parallellen zijn te trekken tussen de levensloop van Beb Vuyk en Mary Brückel-Beiten – werkzaam geweest in onderwijs en journalistiek, publicatie van kampdagboek en kookboek, avontuurlijke aanleg – zijn er ook aanwijsbare verschillen.
Waar de eerste van Nederland als volwassene naar Nederlands-Indië ging, was de tweede geboren en getogen in Nederlands-Indië. Na de oorlog verliepen hun levens ook tegengesteld: Mary Brückel-Beiten koos voor Nederland, Beb Vuyk voor Indonesië.
En terwijl Mary Brückel-Beiten met haar activiteiten de Indische cultuur naar Nederland bracht, voerde Beb Vuyk haar lezers in haar literaire werk mee naar Indonesië.

Lees verder

© 2009 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Marianne Vaatstra – het boek over het misdrijfMarianne Vaatstra – het boek over het misdrijfEr is al veel gezegd en geschreven over de zaak Marianne Vaatstra en over het meisje dat in 1999 vermoord in een weiland…
Koken in de Indische keukenKoken in de Indische keukenEr komen heerlijke recepten voort uit de Indische keuken. In tegenstelling tot wat veel mensen denken is dit de Indische…
Tong Tong Fair brengt Indonesië dichtbijTong Tong Fair brengt Indonesië dichtbijTong Tong Fair is de huidige naam voor het grootste, jaarlijks in Den Haag gehouden, Indonesische festival in ons land.…
Walter Isaacson: biograaf van Steve Jobs en EinsteinHet nieuws dat Steve Jobs is overleden kwam niet als een grote verrassing omdat de Apple oprichter al lang ziek was. Ied…
Biografie van actrice Cameron DiazBiografie van actrice Cameron DiazCameron Diaz doet menig mannenhart sneller kloppen. In dit artikel lees je een kleine biografie van haar en vind je teve…
Bronnen en referenties
  • Aan de zus van Anton – Dagboek, brieven en tekeningen uit Indië 1942 – 1945; Mary Brückel-Beiten, Walburg Pers, Zutphen 2004.
  • Kampdagboeken; Beb Vuyk, Uitgeverij Contact / Pandora Pockets 1989.
  • Groot Indonesisch Kookboek; Beb Vuyk, Kosmos Uitgevers, Utrecht 2009.
  • http://www.indischhistorisch.nl/thema_eetcultuur_marybruckel-beiten.htm.

Reageer op het artikel "Beb Vuyk en Mary Brückel-Beiten: vrouwen met lef"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 31-03-2011
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mensen
Special: Indische keuken en kampperiode
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!