InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mensen > Existentialisme

Existentialisme

Existentialisme Existentialisme is een levenswijze met de nadruk op individualiteit, individuele vrijheid en subjectiviteit. Zoals zoveel filosofische stromingen, vindt het existentialisme haar oorsprong in Duitsland en Frankrijk in het begin en het midden van de twintigste eeuw.

Oorspong

Filosofische stromingen zijn een weerslag van wat in een tijdvak leeft. Zij geven vorm aan wat in brede lagen van de bevolking wordt gevoeld en ontstijgen daarmee de algemeen heersende opvatting als zouden filosofen hun denkbeelden ver van het dagelijkse leven en binnen de kring van gelijkgestemden tot ontwikkeling brengen. Zo ook de stroming van het existentialisme. Deze denkrichting ontstond in een tijd nadat eerst Copernicus de mensheid al aan het twijfelen had gebracht door hem zijn centrale rol in de schepping te ontnemen. Daarna alleen maar versterkt door de evolutionisten met Darwin als bekendste exponent, waardoor de mens verder beroofd werd van zijn zekerheid over zijn schepper. Niet geschapen naar zijn beeld en gelijkenis, maar ontwikkelt in de loop der eeuwen. De psychologie van Freud en diens aanhangers ontnamen de mens vervolgens nog eens zijn emotionele en morele zekerheden. Dit alles maakte de tijd rijp voor een nieuw filosoferen. Onder invloed van mannen als Nietzsche en Satre komt de vraag naar de zin van het bestaan weer nadrukkelijk naar boven drijven. Maar niet alleen de vraag naar het metafysische komt naar voren, zeker ook de moraal komt in deze filosofie weer aan de orde.

Scheiding der geesten

Het existentialistische denken in Duitsland ontwikkelde zich in de jaren ’20 tussen twee oorlogen in. De Franse tak kwam tot stand direct na de Tweede Wereldoorlog. De Duitse wijsgeren konden over het algemeen weinig waardering opbrengen voor het Franse existentialisme. Een van de grootste Franse filosofen, Jean-Paul Satre gaf een heel andere draai aan het Duitse denken. In zijn filosofische hoofdwerk'L'Être et le néant' (dat als onleesbaar bekend staat) werd hij geïnspireerd door Martin Heideggers magnum opus 'Sein und Zeit' (eveneens onleesbaar) In Sartre's beroemde lezing 'Het existentialisme is een humanisme' legt hij uit dat de mens het zonder God moet stellen. God kan niet bestaan, omdat de mens anders een 'kern' zou hebben, en die bezit de mens niet. De mens is geen schimmel en ook geen bloemkool, want er bestaat niet zoiets als een menselijke natuur. Voor de mens staat niet vast wie hij is, mensen ontwerpen zichzelf. 'Existentie gaat vooraf aan essentie', is Sartres bekende formule voor dit gegeven. Niets of niemand anders dan ik bepaalt wie ik ben en wat ik moet doen in dit leven.

De kern van het existentialisme

In deze periode durven mensen zich weer de vraag te stellen: “wie ben ik, wat doe ik hier en wat is de zin van mijn bestaan?” Daarbij wordt de stelling verkondigd dat als alles toeval is, het bestaan absurd moet zijn. Het waren niet de eersten de besten die zich over deze vraag gebogen hebben.

Zij kwamen tot de slotsom dat alles geen toeval zijn kon. Dat het leven niet absurd kon zijn. En men ontkomt aan deze destructieve gedachtegang door in volledige vrijheid je eigen weg te kiezen; jezelf te vormen en je bewust te worden van de werkelijkheid om je heen. En in extreme situaties komt de mens pas goed tot ontplooiing. Oorlog, strijd, lijden en dood zijn de momenten waarop de mens werkelijk boven zichzelf uit zou moeten en ook zou kunnen stijgen, daarbij door niets en niemand gebonden aan wat dan ook, aan niemand verantwoording verschuldigd, maar in volle vrijheid handelend. Daarbij maakt het niet uit of men een daad van grootse zelfopoffering stelt, of een perfecte complexe moord beraamt en uitvoert. Goed en kwaad zijn externe normen, en die spelen bij deze filosofie geen enkele rol. Helaas, deze momenten van grootsheid zijn schaars. Wat doet men in de tussenliggende periodes? Daarop geeft het existentialisme jammer genoeg geen antwoord.

Bronvermelding
L'Existentialisme en France : Petr Kyloušek
Existentialism: William Barrett
Over Bijbel,cultuur en wetenschap : Rienus Kiel
© 2007 - 2018 Hypotheekinfo, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
ExistentialismeExistentialismeDe mens is niets anders dan wat hij van zichzelf maakt. Dit is het belangrijkste principe van het existentialisme. Het e…
Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Jehoeda HaleviGeschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Jehoeda HaleviIn de serie over Joodse filosofen aandacht voor de volgende wijsgeren: Salomon ibn Gabirol (schreef 'Bron des Levens'),…
Geschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Philo & SaädjaGeschiedenis Jodendom: Joodse filosofie - Philo & SaädjaDe oorsprong van de Joodse filosofie dateert al vanuit de tijd van de Bijbel. Er zijn veel argumenten in de Bijbel terug…
Joodse filosofie – Heschel: Filosofie van het JodendomJoodse filosofie – Heschel: Filosofie van het JodendomAan de hand van het boek 'God zoekt de mens' bespreken we het eerste hoofdstuk uit dat boek 'Het zelfbewustzijn van het…
'Le Sacre du printemps' als uiting van Modernisme'Le Sacre du printemps' als uiting van Modernisme'Le Sacre du printemps' van Igor Stravinski kan gezien worden als het begin van het modernisme. Om deze aanname te kunne…

Reageer op het artikel "Existentialisme"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Hypotheekinfo
Gepubliceerd: 11-06-2007
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mensen
Schrijf mee!