InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mensen > De profeet Elia: Joodse commentaren en toelichtingen

De profeet Elia: Joodse commentaren en toelichtingen

De profeet Elia: Joodse commentaren en toelichtingen Elia wordt in het Jodendom als één van de belangrijkste profeten gezien. Niet alleen in de tijd van de Bijbel maar ook in de na-Bijbelse periode is Elia bij de Joden gebleven in verschillende verschijningen. Elia is de profeet der vertroosting. Hij zal eens komen en niet meer weggaan vlak voor de Messias komt. Elia en de Messias zijn met elkaar verbonden. Ook heeft Elia Simon bar Jochai ingeleid in de geheimen van de Tora. Deze schreef daarop het Kabbalistisch boek de Zohar.

Elia en Elisa

God roept Elia terug in een storm van vuur. Voordat dit gebeurt gaan Elia en zijn trouwe leerling Elisa naar Betel. Daar wil Elia opnieuw van Elisa afscheid nemen. Maar Elisa wil bij hem blijven. Samen trekken ze naar Jericho. Daar probeert Elia opnieuw van Elisa afscheid te nemen. Maar opnieuw weigert deze. Ze reizen vervolgens naar de Jordaan. Daar komt een wagen van vuur getrokken door vurige paarden uit de hemel. Elia wordt meegesleurd en Elisa blijft alleen achter. Voor altijd? Nee. Elia komt terug bij zijn mensen door alle eeuwen heen om hen een vermoeden van onsterfelijkheid te geven. Elia wilde alleen zijn, zoals de dood alleen is, en zoals God alleen is. Elisa vroeg aan Elia om hem twee keer zoveel kracht te geven.

Wat is een profeet?

Een profeet is iemand die zoekt en gezocht wordt, iemand die luistert en naar wie geluisterd wordt. Hij weerspiegelt zijn tijd en staat er toch buiten. Een profeet is altijd alert en nooit onverschillig. Hij is zowel boodschapper van God voor de mensen als de boodschapper van de mensen bij God. In zijn slaap hoort hij stemmen. Het is een tragisch figuur: hij heeft de hoogste graad van zelfverwerkelijking bereikt. Hij geeft zich totaal over aan God. Hij weet alles het eerste; hij is Gods klankbord.

Elia de profeet

Wie is Elia? Een aantal kenmerken:
  • Hij is nooit gelukkig, zelfs niet in zijn triomf.
  • We kennen zijn verleden niet.
  • Hij komt als een legende en wordt weer een legende.
  • Hij is een tijdgenoot van Homerus.
  • Hij verschijnt als een donderslag.
  • Hij draagt een haren kleed met lederen gordel om zijn lenden.
  • Hij heeft lang haar.
  • Hij is werkloos, dakloos en ongetrouwd.
  • Hij is fysiek sterk (rent 18 mijl lang sneller dan paarden).
  • Hij maakt indruk op het volk.
  • Hij is taai, onstuimig, wreed, opvliegend, onbuigzaam.
  • Hij geeft bevelen (korte bijtende zinnen).
  • Hij luistert heel goed naar iemand.
  • Hij is de eenzaamste mens ter wereld.
  • Hij heeft een afkeer van zwakte en compromissen.
  • Hij roept vrees en afschuw op.
  • De trotsen moeten voor hem buigen; de nederigen bemoedigt hij.
  • Hij strijdt tegen onrecht.
  • Hij behoort aan alle stammen.

Koning Achab

Koning Achab is de meest verdorven koning van Israël. Hij zondigt het meest: hij bouwt heidense tempels, opent zijn paleis voor valse profeten en laat Jericho herbouwen tegen het order van Jozua in.

Elia verschijnt plotseling voor Achab en zegt dat er geen regen meer zal vallen totdat hij het beveelt. Daarna vlucht Elia op Gods bevel. Hij verbergt zich bij de Jordaan waar hij gevoed wordt door raven en drinkt uit de rivier. De profetie van Elia komt uit. Zelf vindt hij onderdak bij een weduwe die hem voedt zonder dat haar voedsel voorraad op raakt. Maar wanneer haar zoon ziek wordt krijgt Elia de schuld. Ze denkt dat God niet van haar houdt. Elia maakt haar zoon weer beter, zoals hij later vele Joden in ballingschap troost.

Elia daagt Achab uit

Er komt een keihard debat tussen Elia en Achab. De bevolking verzamelt zich bij de berg Karmel om Elia het zien op te nemen tegen 400 vereerders van Baäl en 450 profeten van Izebel. Elia daagt Achab uit: óf hij kiest voor God óf voor Baäl. Hij kan niet voor beiden kiezen. De profeten van Baäl maken een altaar en bidden om vuur. Maar er komt geen vuur. Volgens de Midrasj is er enkel stilte. De profeten schreeuwen en huilen maar er komt niets. Wanneer Elia zijn altaar maakt en hij tot God bidt komt er meteen vuur. Het volk is overtuigd.

Elia vlucht voor Izebel – showproces tegen Nabot

Maar Elia moet nu wel vluchten voor Izebel, de niet-Joodse vrouw van Achab. Zij is de werkelijke baas. Volgens de Talmoed is Izebel sensueel maar seksueel gefrustreerd. Ze heeft gevoel voor luxe en macht. Achab is haar geheel toegewijd. Izebel bepaalt de binnenlandse en buitenlandse politiek en die van de theologie. Ze organiseert het eerste showproces in de Joodse geschiedenis tegen Nabot die weigert land af te staan aan Achab. Nabot wordt veroordeeld en gestenigd na het showproces.

Elia ontmoet God

Elia vlucht dus voor Izebel en verblijft 40 dagen en nachten in de woestijn waar hij een grootse ontmoeting heeft met God. Dit is het hoogtepunt in zijn leven en het leven van het Joodse volk.

Elia wil sterven omdat hij de laatst overgeblevene is. God beurt de depressieve Elia op met een verhaal. Er komt een storm maar daar is God niet aanwezig. Dan volgt een aardschok waar God ook niet in aanwezig is. Tot slot volgt een stilte. De tekst zegt niet expliciet dat God in de stilte is maar toch weet Elia dat God daar is. Opnieuw zegt Elia tegen God dat hij de laatste is zonder zonde. God vertelt Elia dat zijn ambtstermijn ten einde is. Elia gaat akkoord. God toont geen medegevoel omdat Elia ook zonder mededogen heeft geprofeteerd onder koningen en mensen. Toch zijn niet alle mensen schuldig. De Talmoed stelt dat de generatie van Achab gelijk is aan de generatie van David: er zijn geen verklikkers. Daarom lijkt de boosheid van Elia overdreven. God wijst Elia dus terecht omdat Elia ten onrechte denkt dat hij de laatste is zonder zonde. God pleit voor Zijn volk. God is boos op Elia omdat deze Hem te goed gediend heeft.

De nieuwe gedaante van Elia

Maar Elia komt terug in een andere gedaante als vriend en metgezel voor allen die vriendschap, troost en hoop nodig hebben. Zijn latere verschijningen en wonderen moeten verdiend worden. Hij verschijnt in allerlei vermommingen. Niet alleen voor individuen maar ook voor heel het Joodse volk. Hij alarmeert Abraham, Izaäk, Jakob en Mozes wanneer Haman dreigt het Joodse volk te vernietigen. En de ramp wordt afgewend. Hij beschermt slachtoffers. Maar ook mystici zijn dol op Elia: hij maakt hun zoeken en dromen rijker. Hij is de menselijke schakel tussen hemel en aarde. Hij kijkt verder, begrijpt betere en voelt dieper. Hij komt bij iedereen langs en houdt van allen. Hij komt langs tijdens de Seder-viering en bij besnijdenis ceremonies (briet mila).

Elia is verbonden met de Messias

De profeet Maleachi verbindt Elia onherroepelijk met de Messias, vanwege de uitdrukking: “Hij zal de kinderen met hun ouders verzoenen.”

Waarom is Elia het symbool van de vertroosting geworden? Hij beantwoordt onze diepste verlangens. Hij is altijd aanwezig. En op een dag zal hij niet meer weggaan. Hij vergezelt de Messias. Beiden kunnen niet zonder elkaar. De Messias moet door Elia voorafgegaan worden. In de tussentijd is hij de kroniekschrijver, de historicus van het Joodse lijden. Zijn boek zal de nieuwe Tora zijn die de Messias zal bestuderen en waaruit hij les geeft. De mensheid zal het Joodse lijden eeuwig herdenken.

Waarom de gedaanteverwisseling?

Eerst heeft God van hem geëist streng te zijn en nu mag hij van God het tegendeel symboliseren. Elia is nooit gestorven. Toch is er geen echte tegenstelling tussen de Bijbelse en na-Bijbelse Elia. Hij is altijd vriendelijk geweest tegenover nederigen, weduwen, wezen en armen. En de na-Bijbelse Elia is ook af en toe streng. Zijn laatste daad zal zijn de dood te vernietigen.

Nadere toelichting op het bovenstaande bespreking door Elie Wiesel

De Messias zal de mensheid doceren uit de nieuwe Tora van Elia. De mensheid kan dan niet meer om het lijden van het Joodse volk heen. Dan zal de schaamte over alle volken komen wat ze de Joden hebben aangedaan.

Hoe weten we zo zeker dat de Messias nog niet gekomen is? Dit komt omdat Elia hem nog niet is voorafgegaan. Eerst moet Elia komen en dan pas komt de Messias. Elia zal de Messias vergezellen.

Er zijn vele verhalen bekend van de verschijning van Elia bij Joden in nood. Elie Wiesel noemt o.a. bij rabbi Nahum van Gamzu, rabbi Kahana en rabbi Baroeka van Choezza. Maar hij komt bij iedere Jood langs. Tijdens de Seder-viering is een lege stoel voor hem gereserveerd. Ook is hij aanwezig bij besnijdenis ceremonies. Geen wonder dat Elia een belangrijke figuur is binnen het Jodendom.

Elie Wiesel heeft Elia prachtig beschreven met gebruik van alle Joodse bronnen. Zo ontstaat een completer beeld van de profeet en kunnen we hem beter op waarde inschatten.

Lees verder

© 2011 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Boekrecensie: Vijf Bijbelse persoonlijkheden – Elie WieselIn 'Vijf Bijbelse persoonlijkheden' beschrijft Elie Wiesel – Jozua, Saul, Elia, Jeremia en Jona. Wiesel stelt deze Bijbe…
Joodse Bijbel: zonen van Achab, Elisa, JehoramJoodse Bijbel: zonen van Achab, Elisa, JehoramAhaziah volgt zijn vader Achab op. Zijn koningschap duurt slechts kort. Hij sterft aan verwondingen zoals door de profee…
Joodse Bijbel: profeet Elia uit GileadJoodse Bijbel: profeet Elia uit GileadDe Bijbelse profeet Elia komt uit Gilead om als boodschapper van G'd Koning Achab te ontmoeten en hem te waarschuwen. Ma…
Geschiedenis Jodendom: verval van het Koninkrijk IsraëlGeschiedenis Jodendom: verval van het Koninkrijk IsraëlJerobeam (931-910) uit de stam Efraïm begon een opstand die het rijk van Salomo definitief tot ontbinding bracht en tens…
Joodse Bijbel: Einde van het Huis van OmriJoodse Bijbel: Einde van het Huis van OmriDe profeet Jona zalft in het geheim Jehu, de commandant van de Joodse legers, als volgende koning van Israël. Jona profe…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk / Pixabay
  • Vijf Bijbelse persoonlijkheden - Elie Wiesel

Reageer op het artikel "De profeet Elia: Joodse commentaren en toelichtingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 17-07-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mensen
Special: Bijbelse geschiedenis/personen
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!