InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mensen > De profeet Jeremia: Joodse commentaren en toelichtingen

De profeet Jeremia: Joodse commentaren en toelichtingen

De profeet Jeremia: Joodse commentaren en toelichtingen De profeet Jeremia was een overlevende, een getuige. Hij moest kiezen tussen God en Israël en de andere naties, grote en kleine machten, zijn verloren jeugd en onverdraaglijke ouderdom. Als enige van alle profeten voorspelde hij Israëls ondergang, doorstond deze en maakte er een verslag van. Joden grijpen constant naar hem terug wanneer ze door onheil worden getroffen. Met de woorden van de profeet Jeremia beschrijven de Joden hun tegenslagen. Ook voor niet-Joden is hij belangrijk.

”Maak de vaders van Mijn volk wakker”

God huilde toen Hij de brandende Tempel binnenging. Toen Hij zag dat Jeremia niet weende, vroeg God aan hem om de vaders van zijn volk wakker te maken.

Jeremia wilde aanvankelijk niet maar ging toen toch naar Mearat Hamachpela, de spelonk waar Abraham, Izaäk en Jakob rustten. Ze vroegen waarom nu. Maar Jeremia ontweek de vraag omdat hij bang was dat zij hem voor de ramp verantwoordelijk zouden houden. Ook Mozes vroeg naar het waarom. Maar weer zei Jeremia het niet te weten. Mozes werd woedend op de zon die zijn licht niet afschermde. Abraham vroeg aan God waarom. En God zei dat de Joden de Tora niet hadden nageleefd. De Tora is Gods getuige. Maar Abraham snoerde de Tora haar mond. Israël was immers het enige volk dat de Tora niet had afgewezen. De Tora zweeg en Gods handelen werd niet gerechtvaardigd. Maar de ramp kon niet meer ongedaan gemaakt worden. Joden konden alleen nog maar dromen.

Prangende vragen

  • Waarom werden de vaderen pas ná de ramp wakker gemaakt? Waarom wisten ze het niet?
  • Kon Jeremia niet huilen?
  • Waarom vreesde Jeremia kritiek? Hij had het volk toch steeds gewaarschuwd?

Jeremia eenvoudig maar ook raadselachtig en verwarrend

Zo op het eerste gezicht lijkt Jeremia eenvoudig maar nadere tekstanalyse wijst uit dat hij een raadselachtig en verwarrend persoon is. De Midrasj vat het boek van Jeremia zo samen: een donker begin, een romantisch einde en korte regeringen. Voor het overige betreft het profetie.

Jeremia kwam uit de stam Benjamin (zoon van Chilkia, een priester uit Anatot), een stam die alleen maar woestijn had geërfd. De priesters van Anatot mochten geen dienst doen in de Tempel vanwege familietwist, jaloezie, ruzie tussen hun voorvaderen en de officiële priesterstand. Jeremia werd de dupe van deze onrechtvaardigheid (n.b. let wel dat Joden geen erfzonde kennen). Zijn leven kende geen vreugde. Aanvankelijk weigerde hij profeet te worden. Profeet zijn is zwaar en profetie werkt alleen als de geest van God op de profeet rust. Maar God heeft Jeremia uitverkoren, al voor zijn geboorte. Jeremia durfde niet te spreken omdat hij zichzelf te jong vond. Maar God schoof dit terzijde. God was bij de profeet, hij hoefde voor niemand bang te zijn. God legde Zijn woorden in de mond van Jeremia. Hiermee begon de profetische zending van Jeremia. Alles wat Jeremia van nu af zei was een echo van Gods stem. Jeremia moest onderrichten, uitschelden, machthebbers regeren en bevelen. Jeremia mocht geen kind meer zijn. Een profeet mocht niet weigeren. Jeremia zou voor andere volkeren een profeet van de ondergang zijn, niet voor Israël. Toch moest hij ook voor Israël spreken. De Midrasj spreekt over zijn moeder Sion. Zijn echte moeder is niet bekend.

Het leven van de profeet Jeremia

De Midrasj vertelt niets over zijn leven. Toch weten we wel wat:
  • geboren 645 vbgj;
  • pas op 22 jarige leeftijd interesse voor officiële zaken;
  • meer dan 10 jaar in de gevangenis;
  • hij deelde gedachten mondeling en schriftelijk mee;
  • God verbood hem te trouwen en kinderen te krijgen;
  • hij schetste een duidelijk beeld van de politieke, godsdienstige en sociale omstandigheden van Juda in die tijd;
  • hij beschreef concrete feiten poëtisch;
  • hij beschreef stemmingen van mensen in afwachting op oorlog;
  • hij beschreef slachtoffer en dader;
  • hij beschreef de levens van koningen en vorsten, priesters en profeten, soldaten en troubadours;
  • hij kende driftbuien;
  • hij trok aanvankelijk massa's mensen op pleinen;
  • hij bracht ongeluk en doofde blijheid;
  • veel mensen keerden zich uiteindelijk van hem af en brachten hem in diskrediet;
  • sommige dachten dat hij van de hoer Achab afstamde of dat hij met een hoer samen;leefde;
  • hij stierf in Egypte – de Midrasj zegt dat hij gestenigd werd;
  • hij bracht geen troost maar vergrootte de last;
  • hij werd zondebok.

In welke wereld leefde Jeremia?

Zijn tijdgenoten waren Lao-tse, Zaratoestra, Pythagoras en Siddharta. In Griekenland Apolo en Bacchus de goden. In India geloofde men in zielsverhuizing. Er was een algehele culturele opleving die de beschaving naar een hoogtepunt voerde. Maar de grote geesten kwamen niet bij elkaar.

Hoe zat het met het Joodse volk? Ze waren verzwakt door de vijandigheid tussen Juda en Israël. Wie moest Juda steunen? Egypte of Babylonië? Is neutraliteit een keuze?
En welke rol speelde God? Joden moesten kiezen tussen machtige beschermers en God. De Tempel werd gebruikt voor politieke praatjes en niet meer om te bidden.

Jeremia moest dit proces een halte toeroepen. Hij herinnerde het volk aan het verbond. Hij gebruikte geen woorden meer maar gebaren, symbolische handelingen, parodie, pantomime. Toch luisterde het volk niet. Pas nadat Babylon van Egypte won werd zijn boodschap duidelijk. Babylon was onoverwinnelijk omdat God dit wilde. Via Jeremia liet God weten dat Nebukadnezar Gods dienaar was. Maar uiteindelijk werd ook Babylon verwoest, zelfs God treurde. Er was geen winnaar.

Waarom brengt Jeremia ons in beroering en verwarring?

Jeremia was streng tegen Israël. Je zou hem nu van antisemitisme kunnen beschuldigen. Hij stelde de vernedering van de hele natie voor en eiste die zelfs. Hij had de valse profeet Chananja, die beweerde dat de Babylonische gevangenschap slechts twee jaar zou duren, moeten tegenspreken. Ook verwarrend is dat Jeremia zich bezighield met de koop van een stuk land van zijn oom terwijl de hele wereld in beroering was. En waarom bleef Jeremia niet achter koning Sedekia staan? Ook verliet hij de ballingen in Babylon en keerde terug naar Juda.

We begrijpen Jeremia dus niet. Elie Wiesel bekijkt nu eerst de andere personen.
  • de koningen waren zwak en/of slecht.
  • God was onmogelijk te volgen en was altijd boos op de Joden.

Jeremia was volgens Wiesel een anti-held die de pijn probeerde te verzachten. Hij instrueerde Jojakin in een brief hoe de Joden in ballingschap moesten leven. Hij pleitte voor een symbiose tussen het land Israël en het volk Israël. De zin van het lijden moest gevonden worden.

Dat Jeremia zich onttrok aan het collectieve lijden had een bedoeling: men moest zich aan het leven vastklampen. Jeremia leerde ons hoe zich te gedragen ten tijde van nood. In een onmenselijke wereld leerde hij de Joden de brokstukken op te rapen. Hij hield vast aan Gods wet hoewel hij twijfelde aan Diens rechtvaardigheid. Jeremia leed met de Joden mee, hoewel hij alleen bleef, gescheiden van zijn volk. Omdat hij dit niet verdroeg keerde hij naar Juda terug.

De cirkel wordt gesloten. Jeremia is niet alleen profeet van Israël maar van alle volkeren. Wat Juda overkomt, zal Babylon treffen, daarna Rome en tenslotte de hele wereld. De meest Joodse profeet werd de meest universele profeet.

Thema's van de geschriften van Jeremia

De thema's van zijn geschriften zijn:
  • twijfel (ook aan zichzelf): kan hij de boodschap overbrengen
  • eenzaamheid: hij werd niet gehoord
  • wanhoop: geen kinderen op de wereld gebracht
  • protest: tegen de mensen en tegen God
  • wachten
  • getuigenis: hij moest getuigen
  • troost: hij troostte zijn volk na de bestraffing

Jeremia het meest geciteerd

Van alle profeten wordt Jeremia het meest geciteerd. Zijn woorden passen in iedere situatie. De koning verbrandde al zijn geschriften, maar Jeremia begon weer opnieuw. Dit is een les voor historici: doorgeven is noodzakelijker dan nieuwe feiten vinden.

Nadere toelichting op het bovenstaande bespreking door Elie Wiesel

Niet-Joden hebben altijd getracht om Joden van de Tora los te weken. Ze zeggen dat er een nieuw verbond is gekomen omdat de Joden de Tora niet naleefden en zondigden. Dat zogenaamde nieuwe verbond heb ik nimmer begrepen. De Tora is immers alleen bedoeld voor de Joden. Waarom hebben niet-Joden dan een nieuw verbond nodig en waarom moest Jezus voor hen de Tora vervullen terwijl die wetten niet eens voor hen bestemd waren?

Dat Joden gestraft werden voor het niet naleven van de Tora heeft alles te maken met het feit dat de Schepping gemaakt is op basis van de Tora. Alleen naleving van de Tora (en voor niet-Joden de Noachidische geboden) leidt ertoe dat het scheppingsproces voltooid kan worden op de juiste manier. Een nieuw verbond is dus niet mogelijk omdat de Tora reeds vóór de Schepping bestond. Zonder Tora had de Schepping niet plaatsgevonden. De Tora kan dus nimmer vervangen worden door een nieuw verbond. De Schepping is immers niet tot stand gekomen op basis van dat nieuwe verbond. Bovendien ontbreken er richtlijnen in dat zogeheten nieuwe verbond (alleen de naastenliefde staat centraal, maar ook die kunnen christenen niet naleven).

Abraham snoerde de Tora, die Gods getuige was van het niet naleven van de Wet, haar mond omdat het Joodse volk immers het enige volk was dat de Tora niet terzijde had geschoven en vrijwillig had geaccepteerd. Andere volkeren hadden de Tora afgewezen. Wat voor recht hebben niet-Joden dan om de Joden op de vingers te tikken inzake het niet-naleven van de Tora? Zij hebben niets te maken met het Verbond tussen God en Zijn volk. De enige taak die niet-Joden hebben is het naleven van het Noachidische Verbond dat evenmin veranderd kan worden door een nieuw verbond. God heeft aangegeven dat het Noachidische Verbond eeuwig geldt.

Wat leert de profeet Jeremia ons? De Tora is eeuwig geldig. Het is niet mogelijk voor Joden hun straf te ontlopen door met God een zogenaamd nieuw verbond aan te gaan. Jeremia bleef trouw aan Gods wet juist in tijd van nood. Hoe hoger de nood des temeer Joden moeten teruggrijpen op de Tora. Alleen God kan bescherming bieden, er is geen ander alternatief. Jeremia leert ons ook dat niet alleen Joden gestraft worden. Na de Joden krijgen ook de niet-Joden hun straf. Het zogenaamde nieuwe verbond dat christenen kennelijk met Jezus hebben gesloten heeft hen niet uit hun lijden verlost. Ook voor hen geldt maar één verbond, het Noachidische Verbond. Daar rekent God de niet-Jood op af.

Lees verder

© 2011 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
10de Tevet (Joodse treurdag): vernietiging Eerste Tempel10de Tevet (Joodse treurdag): vernietiging Eerste TempelHet beleg van Jeruzalem dat begon op de 10de Tevet wordt gekenmerkt -en gevierd elk jaar als een openbare vastendag- als…
Boekrecensie: Vijf Bijbelse persoonlijkheden – Elie WieselIn 'Vijf Bijbelse persoonlijkheden' beschrijft Elie Wiesel – Jozua, Saul, Elia, Jeremia en Jona. Wiesel stelt deze Bijbe…
Raiders of the Lost Ark: de geschiedenis van een verdwijningDe Ark des verbonds blijft tot de verbeelding spreken. Mozes legde er de tafels met de geboden in en het volk Israel eer…
Bijbel (Tenach) - natuurbeelden in de TenachBijbel (Tenach) - natuurbeelden in de TenachIn de Tenach komen veel natuurbeelden voor. De mensen leefden erg dicht bij de natuur en waren er nauw mee verbonden. Di…
De komst van de Masjiach (messias) bespoedigenDe komst van de Masjiach (messias) bespoedigenEr zijn een aantal manieren om de komst van de Masjiach te bevorden voor zijn laatste dag. In het algemeen gesproken bet…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk / Pixabay
  • Vijf Bijbelse persoonlijkheden - Elie Wiesel

Reageer op het artikel "De profeet Jeremia: Joodse commentaren en toelichtingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 20-07-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mensen
Special: Bijbelse geschiedenis/personen
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!