InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mensen > Jona en vergeving: Joodse commentaren en toelichtingen

Jona en vergeving: Joodse commentaren en toelichtingen

Jona en vergeving: Joodse commentaren en toelichtingen Jona wordt nergens officieel profeet genoemd. Toch beschouwen we hem als kleine profeet. Waarom verzette hij zich tegen God en zijn menselijke schepsels? Het verhaal van Jona wordt tijdens de Mincha, het middaggebed, op Jom Kippoer verteld. Het boek lijkt op een avonturenroman met religieuze en theologische trekken. Ninivé wordt gespaard. Is Jona ook tevreden en wat heeft hij met zijn beproeving gewonnen? Het verhaal van Jona verteld door Elie Wiesel gevolgd door de visie van Etsel

Jona wil niet naar Ninivé

God wil dat Jona naar het goddeloze Ninivé gaat en de bewoners tot boete maant omdat anders de stad binnen veertig dagen verwoest zal worden. Maar Jona voelt er niets voor om naar Ninivé te gaan. Hij vlucht per schip van Jaffa naar Tarsis ver weg van God en ver weg van Ninivé.

Het schip zinkt – Jona wordt overboord gegooid

Het schip komt in een storm terecht en dreigt te zinken. De bemanning bidt maar dit helpt niet. Jona slaapt en wordt door de bemanning wakker gemaakt. Na loting wordt Jona als schuldige aangewezen voor de ramp. Hij bekent en zegt dat ze hem maar in zee moeten gooien. Jona wil dood.

Een walvis slokt Jona op

God zendt een walvis die Jona opslokt en redt. Drie dagen en nachten zit hij gevangen in de walvis. Hij smeekt God om genade en komt tot inkeer: hij zal prediken.

Jona spreekt in Ninivé

Jona gaat snel naar Ninivé waar hij in naam van God spreekt. De mensen tonen berouw. God is blij maar Jona is verward; hij wil weer dood. Aan de rand van de stad bouwt hij een hut en een wonderboom schiet uit de grond en geeft Jona tijdelijk een gevoel van geluk. Maar de boom wordt opgevreten door een worm en de hitte wordt ondraaglijk. Jona wil weer dood. Jona had medelijden met een boom maar niet met mensen.

Waren er twee Jona's?

Sommige Joodse Schriftgeleerden denken dat er sprake was van twee Jona's: Jona de profeet en Jona de schrijver van het boek. Jona de profeet leefde in de achtste eeuw vóór het begin van de gewone jaartelling. Het boek werd vijf eeuwen later geschreven. Om dit mysterie op te lossen zeggen sommige Schriftgeleerden dus dat er twee Jona's zijn. Dan is weliswaar het taalprobleem opgelost, maar niet de historische en filosofische problemen. De eerste Jona werd door God naar Jerobeam gestuurd met het verzoek aan de koning zijn leven te beteren. De tweede Jona werd naar Ninivé gestuurd. De tweede Jona heeft onze meeste belangstelling. Hij is een anti-held. Hij laat zich door de gebeurtenissen leiden (de wind speelt de hoofdrol). Hij erkent zijn plicht als profeet maar rent er voor weg. Maar hij kan niet wegvluchten voor God. Toch hebben meerdere profeten 'nee' tegen God gezegd. Denk hierbij aan Mozes en Jeremia. Maar zij vluchtten niet, Jona wel. Toch voert hij Gods opdracht uiteindelijk uit. Had hij dat als profeet niet kunnen voorzien?

Wat zegt de Talmoed over Jona?

Er staan verschillende zaken over Jona in de Talmoed:
  • Jona zou geleefd hebben na Samuël en David.
  • Hij stond gelijk met Elia die hem als profeet aanstelde.
  • De Midrasj meldt dat hij een echte rechtvaardige (Tsaddiek ĝamoer) is die levend het Paradijs binnenkomt.
  • Jona was rijk.
  • Jona had een vrome vrouw.
  • De matrozen op de boot vertegenwoordigen de 'Verenigde Naties' die afstand doen van hun afgoden.
  • Jona zou meerdere keren in de zee zijn geworpen als een spelletje (steeds als Jona in het water terecht komt kalmeert de zee).

Ninivé, een zondige stad

Ninivé is vol zonde en koestert haat jegens Israël. De stad is volgens Bijbelse verbeelding het symbool van oorlog, bedrog, afgunst en wreedheid. Daarom moet het vernietigd worden.

De bemanning is schuldig

De bemanning heeft Jona geholpen met zijn zelfmoordplannen en is dus schuldig. De bemanning is verplicht eerst het leven van de passagiers te redden en dan pas hun eigen leven.

De wind en de zee zijn schuldig

De wind en de zee hadden bezwaar bij God bezwaar kunnen aantekenen tegen het feit dat God hen betrekt bij Zijn conflict met Jona.

De walvis redt Jona pas na drie dagen en nachten

Het is waar dat de walvis Jona redt. Maar dat gebeurt pas na drie dagen en nachten. Hij spuwt hem niet meteen uit.

God treft blaam

God is de regisseur van het drama. Het lijkt alsof hij met Jona speelt. Jona voorspelt een ramp voor Ninivé maar die komt niet uit. En God wist dit.

Ook Jona treft enig verwijt

Jona geeft niet om de inwoners van Ninivé. Hij is zelfs vijandig naar hen toe terwijl hij ze niet kent. Hij maakt zich boos om het behoud van de stad.

Jom Kippoer – vergeving van de zonden

De bewoners van Ninivé zijn slecht maar doen al op de eerste dag boete. De matrozen willen Jona niet in het water gooien, maar Jona wil het zelf. De zee en de wind kunnen ook niet ongehoorzaam zijn omdat God alles bepaalt. Ditzelfde geldt voor de walvis. En God is barmhartig omdat Hij Ninivé spaart. Jona treedt op als woordvoerder voor de mensheid. Hij kiest voor Israël en niet voor God.

Wat is de betekenis van het verhaal? Er zijn twee thema's:
  1. Bekering – tesjoeva (berouw)
  2. Universaliteit van de Joodse boodschap

bekering – tesjoeva (berouw)

Het Jodendom kent geen fataliteit. Het noodlot kan worden gestopt. Bekering is een daad van bewustwording. Het verleden kan niet veranderd worden maar we kunnen wel vormgeven aan de toekomst. God heeft de mens een vrije wil gegeven om te veranderen en te kiezen voor het goede. Ieder mens heeft dus een kans om zijn/haar leven opnieuw te beginnen.

Universaliteit van de Joodse boodschap

Jona's zending naar Ninivé is om andere naties te dienen. Hij moet niet-Joden onderrichten zonder zijn Joodse identiteit te verliezen. Hoe Joodser hij handelt des te universeler is zijn boodschap. Alleen een Jood die zich betrokken voelt bij zijn mede-Joden kan betrokken zijn bij het lot van de niet-Joden. Jona verbergt zijn identiteit niet. Hij is een Jood en vreest God. Een Jood neemt een duidelijk standpunt in. Hoewel Jona in eerste instantie vergelding verlangt, redt hij Ninivé op het laatste moment. Dat Jona niet ongevoelig is voor mensen blijkt uit zijn medelijden die hij voor de wonderboom heeft. Jona is eigenlijk te gevoelig. Hij wil niet dat Ninivé sterft maar dat mag niet ten koste gaan van Israël. Andere mensen liefhebben mag niet buiten eigen mensen omgaan.

Nadere toelichting op het bovenstaande bespreking door Elie Wiesel

Hoewel het Joodse geloof een nationalistische religie is, is de boodschap altijd universeel geweest. Het gaat erom dat het Joodse volk als voorbeeld dient voor de mensheid. De Joden dienen te getuigen van de Ene God. Deels is Israël in die missie geslaagd. Veel mensen geloven in één God (christenen niet echt omdat zij geloven in de drie-eenheid wat niet puur monotheïstisch is zoals de Joden God zien). Deels is Israël er niet in geslaagd: het christendom en de islam hebben zich in enige of zelfs erge mate verzet tegen het Joodse volk en daarmee tegen God. Toch mogen Joden niet ongevoelig blijven ten opzichte van niet-Joden. Het Joodse volk moet een bijdrage blijven leveren aan de mensheid zonder dat dit ten koste gaat van haar eigen identiteit.

Zo kan Israël bijvoorbeeld de Palestijnen van dienst zijn door een Joodse staat te blijven. Helaas denken Palestijnse leiders dat Palestina beter af is zonder Joodse aanwezigheid en dat Palestina alleen goed kan functioneren als Israël niet erkend wordt als Joodse staat. Uiteraard kan dit niet, dan zou Israël haar identiteit verliezen en niet meer als voorbeeld land kunnen functioneren voor de rest van de wereld. Overigens betekent die voorbeeldfunctie wel dat de Joodse wetten van kracht moeten zijn en de Tora regels nageleefd moeten worden in Israël....

Ook de bekering van de inwoners van Ninivé heeft een universalistische boodschap. Het laat zien dat God zonden vergeeft en dat de mens niet tot zonde gedoemd is. De bewoners hoeven niet de Tora na te leven zoals de Joden, maar wel de Noachidische geboden. Doen ze dit dan is God bereid tot vergeving. Het verhaal laat zien dat mensen zelf tot inkeer dienen te komen en dat ook kunnen. Er is niemand die de persoonlijke zonden van hen op zich kan nemen, ook geen Messias. In de Hebreeuwse Bijbel staat nergens dat een Messias persoonlijke zonden kan vergeven. Alleen God kan dit, Hij is immers de Schepper en alleen Hij kán zonden vergeven. God wil dat de mens zelf een prestatie levert. De inwoners van Ninivé bewijzen dat dit kan en God toont aan dat Hij erg vergevingsgezind is. Er bestaat geen doemscenario waarin mensen niet in staat zouden zijn om te berouwen omdat ze te zondig zouden zijn. Zo heeft God de wereld niet geschapen. Berouw is juist het allerbelangrijkste instrument dat de mens tot zijn beschikking heeft om naar God toe te groeien. Dit is wat God wil. Het mag dan ook geen verbazing wekken dat juist het verhaal van Jona tijdens Jom Kippoer (de Grote Verzoendag), de belangrijkste dag van het jaar, in de synagogen wordt gelezen.

Lees verder

© 2011 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wat is vergeving?Wat is vergeving?Wat is vergeven en moet je altijd kunnen vergeven? Kan er wel vergeven worden als er niet om vergeving gevraagd wordt? V…
Woordstudie ‘wedergeboren’. Johannes 3:1-21Woordstudie ‘wedergeboren’. Johannes 3:1-21Als Jezus over 'wedergeboren' spreekt vraagt Nicodemus zich af of je echt opnieuw geboren moet worden vanuit de moedersc…
De bijbel: Psalmen, Spreuken, Prediker, Hooglied en JonaDe bijbel: Psalmen, Spreuken, Prediker, Hooglied en JonaDe bijbel is geen makkelijk boek om zo maar te lezen. Interessant en de moeite waard is het zeker wel. Hieronder tref je…
De Zeven Zonden en de Zeven DeugdenDe Zeven Zonden kent iedereen wel, de Zeven Deugden zijn minder bekend, maar niet minder belangrijk. De Zonden en Deugde…
De grootste zonden in de islamDe grootste zonden in de islamIn de meeste religies is de zonde een ernstige handeling tegen de morele wetten van de godsdienst. Het impliceert dat je…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk / Pixabay
  • Vijf Bijbelse persoonlijkheden - Elie Wiesel
  • Artikelen van Etsel op de InfoNu-site

Reageer op het artikel "Jona en vergeving: Joodse commentaren en toelichtingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 17-07-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mensen
Special: Bijbelse geschiedenis/personen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!