InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mensen > Kaïn en Abel: Joodse commentaren en toelichtingen

Kaïn en Abel: Joodse commentaren en toelichtingen

Kaïn en Abel: Joodse commentaren en toelichtingen In het verhaal van Kaïn en Abel hebben de moordenaar en het slachtoffer dezelfde geschiedenis. Er zijn drie confrontaties: tussen mens en God; tussen een mens en zijn broeder; tussen de mens en zichzelf. Het gaat om twee broeders die jaloers zijn op elkaar. Zij kunnen niet samenleven in de wereld die nog helemaal van hen is. De Dood wordt als scheidsrechter opgeroepen die nog helemaal geen geschiedenis heeft. Kaïn weet eigenlijk helemaal niet wat dood c.q. moord betekent.

Introductie

De Bijbel vertelt niet waar de moord van Kaïn op Abel plaatsvindt. Waarschijnlijk wil God er mee duidelijk maken dat het overal kan gebeuren. De moord vindt na de Shabbat plaats. De mensheid is oververmoeid na de verdrijving uit het Paradijs. De mens is gedoemd te leven. Moord komt voort uit bloeddorst in dwaling. Het verhaal roept het allerslechtste in de mens op. De mens handelt uit vrije wil, zo maar. Kaïn is de moordenaar en Abel het slachtoffer (overgave). Waarom? Hun lot gaat ons aan want het is het begin van vele oorlogen. We beven van angst. De mens heeft twee keuzen: moordenaar of slachtoffer. En God is Rechter.

Wat is de bedoeling van het verhaal? Waarom moeten wij er steeds aan herinnerd worden? Het verhaal brengt vele vragen met zich mee en vele onzekerheden.

Beschrijving van Kaïn en Abel

Kaïn en Abel moeten het rijk, waarin hun ouders wonen, delen. Ze vragen beiden de hemel om gunsten en bestrijden elkaar. Kaïn is de oudste. Hij is de eerste mens die het product is van mensen waarbij God geen rol speelt. Misschien is hij daarom zo grillig van karakter. Hij moet laten zien wie hij is, hij moet winnen. Lukt dit niet dan voelt hij zich ongelukkig. Abel is de jongste. Hij lijkt gevoeliger en rusteloos. Hij zwerft eeuwig rond. Hij is het kind in de mens.

Het mislukte offer van Kaïn

Beide broers brengen aan God een offer. Wanneer God Kaïns offer niet accepteert richt Kaïn zijn woede niet tot God maar doodt hij Abel. God onderzoekt het gedrag van de moordenaar door hem vragen te stellen alvorens hem te vernederen. God doet alsof Hij van niets weet. Maar daarna laat hij Kaïn alles weten en verliest Kaïn zijn hoogmoed. Nu wordt Kaïn net als zijn broer zwerver. Hij erfde diens lot, maar niet Abels onschuld.

Waar zijn Adam en Eva?

Grote vraag is waar Adam en Eva zijn wanneer Kaïn en Abel ruzie maken. Adam werkt hard en lijkt geen tijd te hebben. Maar waar was Eva dan?

Waarom werd Abel door God uitverkoren?

Een theologische vraag die gesteld kan worden is waarom God wel Abels offer accepteert maar niet het offer van Kaïn. Houdt God van de zwakkere? Bemoeit Kaïn zich teveel met anderen? Of wil God laten zien dat onrechtvaardigheid met het leven verbonden is? Kaïn is voor de moord nog zonder zonden. Hij stelt zelfs voor om te offeren.

Hoe moet Kaïn met zijn teleurstelling omgaan?

Niemand heeft Kaïn geleerd hoe met zijn teleurstelling om te gaan nadat God zijn offer weigert. Hij is het slachtoffer van onrechtvaardigheid geworden. God oefent druk op Kaïn uit die niet meer weet wat rechtvaardig is en wat niet. Kaïn is verplicht te doden. De misdaad kiest hem.

Is Kaïn net als Abel slachtoffer?

Abel is het prototype van slachtoffer geworden. Alle slachtoffers na hem herkennen zich in hem. Waarom heeft God Abel het leven geschonken? Om de moordenaar te gerieven? Waarom moest Abel zo jong sterven? De Midrasj is geschokt. De Joodse wijze mannen trachten een verklaring te vinden: zakelijk, seksueel, godsdienstig.
  • Zakelijk: Het zou om een erfenis gaan Maar kan dit wel? Hun ouders zijn nog in leven.
  • Seksueel: De broers strijden om Eva (Oedipuscomplex) of het gaat om de tweelingzus van Abel. Maar de Bijbel spreekt niet over een zuster; en wat betreft Eva, wat zal Adam daarvan zeggen?
  • Godsdienstig: Kaïn heeft zowel het hiernamaals als deze wereld opgeëist; ze hebben onenigheid over de plek van de Tempel. Maar het hiernamaals is voor ieder mens en een ander kan niet uitgesloten worden; en Abel heeft geen grond en kan dus ook de Tempel niet eisen.

Bovenstaande verklaringen zijn dus onbevredigend. De Midrasj vraagt zich niet af wie er baat heeft bij de moord. Ook wordt de schuld niet afgewenteld op Satan. Alle vragen en antwoorden moeten bij de mens beginnen en eindigen.

Kaïn tegenover de Rechter

Kaïn vraagt God spottend waar hij de inlichtingen over de moord vandaan heeft? Later probeert hij het redelijk door aan te geven niet te weten wat dood zijn betekent. Bovendien, waarom is God niet tussen hem en Abel gekomen om de moord te verhinderen?

God beschermt Kaïn God geeft de mens altijd weer een nieuwe kans

Ondanks de moord beschermt God Kaïn. Hij wordt niet tot de doodstraf veroordeeld maar tot levenslange deportatie. God wil dat de mens altijd weer een nieuwe kans krijgt. Wanneer Kaïn zijn relaas aan Adam vertelt schrijft Adam een lied van dankbaarheid: Mizmor shier lejom ha-Shabbat.

Waarom blijft Abel passief?

Wat opvalt is dat Abel zijn broer Kaïn niet troost wanneer God Kaïns offer weigert. Hierin is Abel schuldig geweest. Men mag zich niet onttrekken aan de lijdende mens zelfs niet als de straf door God is opgelegd. Men moet aan de lijdende mens denken boven God.

Kaïn moet Abel begrijpen

Toch moet Kaïn Abel begrijpen. De uitverkoren positie van Abel is even smartelijk. God kastijdt de mensen die Hij liefheeft. Kaïn moet medelijden hebben met Abel maar in plaats daarvan veroordeelt hij hem. Kaïn doodt om alleen te blijven, om God te worden. Ieder mens die denkt God te zijn vermoord de mensheid. Men doodt nooit ter wille van de mensheid, noch ter wille van God. Wie doodt, doodt zijn broeder.

Verantwoordelijkheid

Beide broers zijn voor elkaar verantwoordelijk. Beide zijn noch geheel schuldig noch geheel onschuldig. De mens is verantwoordelijk voor zijn naaste, zichzelf en God. Kaïn heeft Abel in naam van God gedood. Hij stelt God medeverantwoordelijk zoals God de mens medeverantwoordelijk stelt voor Zijn Schepping. Misschien heeft Kaïn gedood om tegen de dood te protesteren. De Midrasj zegt: Kaïn wil de oorspronkelijke chaos in het universum herstellen. Hij wil de mensheid beëindigen om te behoeden voor onrechtvaardigheden. Kaïn doodt Kaïn in Abel. Iedere moord is een zelfmoord.

Maar...Kaïn pleegt geen zelfmoord. Hij sticht een gezin. Kaïn heeft dus voor niets gedood. Ondertussen komen Adam en Eva met Set zodat wij niet de nakomelingen van Kaïn worden. Kaïn wordt gedood en zo worden we verlost van een moordenaar. De Tora komt met een nieuw geslachtregister van Adam.

Ja, Kaïn is schuldig

Kaïn is zeker schuldig. Hij kan geen aanspraak maken op verzachtende omstandigheden. Moord is geen rechtvaardiging, zelfs niet voor een betere toekomst. Abel moet de prijs betalen. Kaïn heeft het leven verloochend. Kaïn zou hebben moeten kiezen voor het woord en niet voor geweld dan zou de geschiedenis van de mensheid anders zijn verlopen. Dan zou Kaïn onze broeder zijn gebleven.

Nadere toelichting op het bovenstaande bespreking door Elie Wiesel

De Lubavitcher Rebbe zei: Wij leven in een noodtoestand, waarin het vuur van verwarring woedt. Als er brand uitbreekt, heeft iedereen de verantwoordelijkheid de medemens hulp te bieden.

In Spreuken der vaderen 1:14 staat: Als ik er niet voor mijzelf ben, wie is dat wel? En als ik er alleen voor mijzelf ben, wat ben ik? En indien niet nu, wanneer wel?

Elie Wiesel meldt dat het thema van het verhaal over Kaïn en Abel verantwoordelijkheid is. Kaïn denkt 'verantwoordelijk' te handelen door een einde te maken aan de mensheid om zo erger te voorkomen. Maar dat is natuurlijk helemaal geen verantwoordelijkheid nemen voor het leven maar tegen het leven. De bedoeling van ons bestaan is een actief deugdzaam leven te leiden om zo de Schepping te vervolmaken. Kaïn wil een einde aan de Schepping in plaats van deze te vervolmaken. Echte verantwoordelijkheid nemen is een noodzakelijk en helend onderdeel van ons leven. De eerste verantwoordelijkheid ligt bij ieder mens zelf. Je kan de ander en God niets verwijten. Daarnaast ben je medeverantwoordelijk voor anderen; we zijn als schakels met elkaar verbonden in één kosmische bestemming. Wie kiest voor het eigenbelang wordt verteerd. Wanneer iemand in nood verkeert moeten we helpen. Dat is overigens ook Abels fout, die zich niet bekommert om het lijden van Kaïn nadat God zijn offer geweigerd heeft. Een mens is geen geïsoleerd individu maar maakt deel uit van een gemeenschap. Kaïn en Abel zijn broers van elkaar. Maar zelfs al zouden het vijanden van elkaar zijn dan nog moeten ze om elkaar geven. Alles hangt met elkaar samen. Wat verderop gebeurt zal uiteindelijk ook jou leven beïnvloeden. Daarom moeten we niet passief afwachten op een crisis.

De enige manier om goede verantwoordelijkheid te nemen is het naleven van Gods wetten (de Tora voor Joden en de Noachidische geboden voor niet-Joden). Verantwoordelijkheid is namelijk een gift van God. Daar beoordeelt Hij ons ook op.

Lees verder

© 2011 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Waarom vertelt de Bijbel weinig over leven na de dood?Gelooft het Jodendom in het leven hierna? Wanneer je de Tora leest dan lijkt het alsof er nauwelijks over een leven na d…
De verloren zoon: Lucas 15: 27De verloren zoon: Lucas 15: 27En deze zeide tot hem: Uw broeder is gekomen, en uw vader heeft het gemeste kalf geslacht, omdat hij hem gezond weder on…
Torastudie: Kaïn en Abel - Genesis 4:1-10Torastudie: Kaïn en Abel - Genesis 4:1-10In Genesis 4:1-10 lezen we over Kaïn en Abel. Eva werd eerst zwanger van Kaïn en daarna van Abel. Kaïn werd landbouwer e…
Toscane; Florence, Gate of ParadiseTegenover de mooie Dom van Florence staat het Baptisterium oftewel doopkapel. Deze kapel is ouder dan de kerk zelf en he…
Filmrecensie: Lakeview TerraceLakeview Terrace is een drama/thriller, geregisseerd door Neil LaBute, met Samuel L. Jackson, Patrick Wilson en Kerry Wa…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk / Pixabay
  • Bijbels eerbetoon - Elie Wiesel
  • Zinvol leven - Menachem Mendel Schneerson

Reageer op het artikel "Kaïn en Abel: Joodse commentaren en toelichtingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 12-09-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mensen
Special: Bijbelse geschiedenis/personen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!