InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Mensen > Het “offer” van Izaäk: Joodse commentaren en toelichtingen

Het “offer” van Izaäk: Joodse commentaren en toelichtingen

Het “offer” van Izaäk: Joodse commentaren en toelichtingen Elie Wiesel noemt het verhaal over het “offer” van Izaäk een verwarrende geschiedenis. De vrees heeft hierbij de overhand. Deze geschiedenis omvat het Joodse lot in haar totaliteit: de grote motieven, hartstochten, Judaïsme. Het verhaal is sterk en overtuigend met een onverwachte omkeer. De personages krijgen zo een ander menselijk aspect en een andere dimensie. Het verhaal raakt het diepte van ons wezen. Dit artikel is een samenvatting van het verhaal 'Het offer van Izaäk – de geschiedenis van een overlevende' uit het boek Bijbels eerbetoon van Elie Wiesel. Tevens vindt u de visie van Etsel.

Abraham – de allereerste gelovige

Abraham is de boodschapper van God die ingaat tegen de afgodendienst. Hij is de allereerste gelovige door te verklaren dat God de enige is die bestaat.

Abraham komt op voor rechtvaardigheid

In tegenstelling tot Job die voor zichzelf opkomt, neemt Abraham het op voor anderen. Zo wil hij niet dat Sodom en Gomorra verwoest worden. God geeft Abraham hier vergiffenis voor want Abraham is zijn trouwe dienstknecht wiens geloof nooit wankelt wat hij ook meemaakt. Daarom schenkt God hem een zoon die het symbool is van genade en vrede.

God stelt Abraham op de proef

Abraham wordt voor de tiende en laatste keer op de proef gesteld door God. Hij moet zijn zoon Izaäk offeren als brandoffer. Abraham gehoorzaamt en gaat samen met zijn zoon en twee dienaars naar de berg Moria. Alles wordt in gereedheid gebracht voor het offer. Volgens de Midrasj begrijpt Izaäk de beproeving omdat hij ziet dat de Tempel in Jeruzalem verwoest en opgebouwd wordt. Ook zijn nageslacht zal de pijn moeten ondergaan. Maar Abrahams vrees houdt geen verband met de toekomst. Het einde van Izaäk betekent het einde van zijn avontuur.

De dood overwonnen

Maar dan gebeurt het wonder. Izaäk mag blijven leven, de toekomst van Israël is veiliggesteld. De dood is overwonnen. Maar hoe vaak gaat zich dit nog herhalen?

Onbegrijpelijke vragen

Elie Wiesel noemt de geschiedenis onbegrijpelijk. Waarom eist de barmhartige God het onmenselijke? Waarom aanvaardt Abraham dit? Waarom laat Izaäk dit ondergaan? Hoe kan de mens ooit denken dat er een einde aan zijn lijden komt? Hoe kan de mens zich verheffen en verbeteren als hij zichzelf moet verloochenen?

De enige zoon?

God vraagt aan Abraham om zijn enige zoon Izaäk te offeren. Enige zoon? En Ismaël dan? Kwam het om, zoals de Midrasj stelt, Abraham de voorkeur geeft aan Izaäk boven Ismaël? Wordt Abraham daarom op de proef gesteld? Zou het dus een zonde van Abraham geweest zijn dat God hem om die reden wil straffen?

Gij zult niet doden

Abraham kent volgens de Midrasj de Tien Geboden. Hij weet dat hij niet mag doden. Wie doodt verminkt het beeld van God. Het is beter te sterven dan te doden.

Mysteries

Het verhaal zit vol mysteries. Waarom is Abraham als falende Hogepriester het symbool van genade (Chessed) en liefde, terwijl hij bereid is om zijn zoon te slachten? Waarom noemt men Izaäk Jitschak (hij die lacht)?

Verschil tussen Moria en Golgotha

Wiesel maakt even een uitstapje naar het christendom. Volgens christenen zou het “offer” van Izaäk vooruit wijzen naar de kruisiging van Jezus. Maar in het Jodendom is de dood geen instrument om God te eren. De Akeida van Izaäk betekent genade. De dood van Jezus is gebruikt om in diens naam vele mensen te vermoorden. Dat is alles behalve genade.

Het leven van Abraham

Abraham is een rijk man. Hij is ook erg gastvrij en biedt iedereen een onderdak aan. Verder is hij heel sterk en een machtige man die gevreesd wordt. Hij trouwt met Sara de mooiste vrouw ter wereld. Ook is hij erg rusteloos en vecht tegen vele vorsten en struikrovers. Hij is een rechtvaardige, een profeet en Hoge Priester. Hij kent alle geheimen. Hij wordt Ivri (de Hebreeër) genoemd. Dit betekent aan de overzijde. Hij staat aan de andere kant van de wereld.

Waarom beproeft God Abraham?

God beproeft de sterken, niet de zwakken. Het zou om de bestwil van Abraham gaan. Hij moet als voorbeeld voor de volkeren dienen. Een andere verklaring is dat het het werk van Satan is. Satan eist het van God.

Tezamen

Abraham en Izaäk beleven het “offeren” tezamen. Ze treden ofwel de dood tegemoet of veroorzaken de dood, maar zij gaan samen en voelen zich met elkaar verbonden. Nadat het offer is volbracht (er wordt een lam geofferd) keert Abraham terug. Waar is Izaäk? In de proloog staat alleen dat Abraham weet wat er gaat gebeuren. Hij vertelt niets over het offer maar zegt tegen Sara dat hij en Izaäk gaan bidden. Satan daagt Abraham uit. God zal Abraham veroordelen omdat hij zijn zoon doodt en God gehoorzaamt. Maar Abraham gaat het toch doen. Dan stort Satan zich op Izaäk en vraagt wat hij gaat doen. Deze zegt de Tora te gaan bestuderen. Satan antwoordt dat de Tora niet bestudeerd kan worden in de dood. Dan vertelt Satan de waarheid dat niet Izaäk geofferd wordt maar een lam. Het is dus niet meer dan een spel, een beproeving.

Satan belichaamt de twijfel die Abraham moest koesteren om menselijk te blijven. Izaäk wordt door angst overvallen. Doordat Satan de waarheid misbruikt wordt ook hij menselijk. Maar hoe verklaren we het gedrag van Abraham? Voor God sterven is aannemelijk, maar voor Satan? Hij weet echter dat het om een Goddelijke beproeving gaat. Zowel Abraham als Izaäk zijn slachtoffer. Maar ze gedragen zich vreugdevol. Later neemt echter de angst bij beiden toe. Dan houdt een engel Abraham tegen. Abraham twijfelt aanvankelijk en wil een bewijs dat de engel geen boodschapper van Satan is. Daarom is het uiteindelijk God zelf die Abraham verbiedt zijn zoon aan te raken.

Chessed – genade

Abraham wil duidelijkheid van God. Waarom belooft God eerst nakomelingschap zo talrijk als de sterren? De opdracht Izaäk te doden is in strijd met die belofte. Abraham heeft daar niets over gezegd. Dezelfde belofte wil Abraham van God dat als zijn nageslacht de wet overtreedt God er niets van zegt. God zegt dat het voldoende is wanneer de geschiedenis herhaald wordt en dan hen alles zal worden vergeven.

Nu begrijpen we waarom Abraham Chessed (genade) wordt genoemd. Abraham heeft God niet te schande gemaakt maar heeft zich barmhartig naar Hem getoond.

Satan wreekt zich op Sara

Satan is een slechte verliezer. Hij verschijnt in de gedaante van Izaäk en vertelt Sara het hele verhaal. Ze stort ineen en valt dood. De beproeving is dus niet alleen een zaak tussen Abraham en God. Een ander betaalt de prijs en die is bijna altijd onschuldig. Misschien heeft Abraham God niet moeten gehoorzamen door Izaäk erbij te betrekken. Zo wordt Abraham ongewild schuldig aan de dood van Sara.

Goddelijke interventie te laat

Waarom vergezelt Izaäk zijn vader niet op weg naar huis terug? De Goddelijke interventie komt te laat. De daad is begaan. Niemand is overwinnaar. God weet dat bepaalde inbreuken in het menselijk bestaan te ver door gedreven kunnen worden.

”Offer” van Izaäk – Jodenvervolgingen

Het “offer” van Izaäk wordt gebruikt om de Jodenvervolgingen te beschrijven: elke keer brengt Abraham zijn zoon weer naar het altaar.

Izaäk trotseert de dood

Satan weet geen vat te krijgen op Izaäk. Izaäk trotseert de dood. Hij is niet verbitterd, maar sticht een gezin. Zijn recht op onsterfelijkheid draagt hij op aan zijn volk. Izaäk heeft het lijden om weten te zetten in gebed. God beloont hem door de Tempel op de berg Moria te bouwen. Ondanks het lijden doet Izaäk zijn naam eer aan door te blijven lachen.



Nadere toelichting op het bovenstaande bespreking door Elie Wiesel

Een belangrijk punt dat Elie Wiesel aanroert is de opmerking dat door het niet offeren van Izaäk de dood is overwonnen. De dood wordt dus overwonnen door NIET te doden. Dit komt overeen met het gebod ”Gij zult niet doden.” Wie doodt verminkt het beeld van God. De God van Israël is een God van het leven. God wordt niet geëerd door de dood als instrument te gebruiken. Zo is de dodencultus bij de extreme islam erg anti-Joods. Het idee dat God gediend kan worden door jezelf en andere mensen op te blazen staat haaks op het gedachtegoed van de Tora.

De enige manier om de dood te trotseren is te kiezen voor het leven. Dit is wat Izaäk doet. Hij sticht een gezin en gebruikt het gebed om het lijden te verzachten. Hetzelfde zien we bij het Joodse volk die eeuwenlang vervolgd wordt. Hoewel ze met de dood bedreigd wordt blijft ze kiezen voor het leven. Zelfs na de Holocaust zijn Joden weer gezinnen gaan stichten en hebben zo gekozen voor het leven. Dit is de enige manier om de dood te trotseren.

Het Jodendom wordt gezien als een godsdienst van het optimisme. Ondanks alle vernederingen blijven Joden streven naar een betere wereld. Uiteindelijk zal deze er ook komen. De eindbestemming is niet de Hemel, maar de perfecte aarde. De Hemel moet naar de aarde worden gehaald en niet andersom.

Jitschak betekent 'hij die lacht'. Izaäk overwint het lijden door te lachen. De Messiaanse tijd zal ook een tijdperk zijn waarin gelachen wordt van vreugde. Dan zal al het kwaad overwonnen zijn en is iedereen gelukkig. Dan is Abraham ook in zijn missie geslaagd door te verklaren dat God de Enige is. Ieder mens zal doordrongen zijn van Gods Kennis en beseffen dat er niets anders bestaat dan God.

Lees verder

© 2012 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Sterven IX: troosten van de achterblijvers - Joodse visieEen heilige verplichting opgelegd aan iedere Jood is om de rouwenden te troosten, of hij familie is of niet, en of hij e…
Betekenis van de Joodse besnijdenis - Briet MilaBetekenis van de Joodse besnijdenis - Briet MilaAbram is 99 jaar oud wanneer hij van God te opdracht krijgt zichzelf te besnijden. Dit als teken van een speciale relati…
Abraham-Ibrahim - Oorsprong van de naamIbrahim, Abraham genoemd in het Nederlands, verwijst naar de aartsvader Abraham. Betekenis van de naam is “vader van vel…
Joodse Bijbel: Abraham getest - het Akeida altaarJoodse Bijbel: Abraham getest - het Akeida altaarAbraham wordt getest door G'd. Hij moet zijn zoon Izaäk offeren. Abraham stelt geen vragen en hij volgt het bevel van G'…
Het "offer" (akeida) van Izaäk door AbrahamHet "offer" (akeida) van Izaäk door AbrahamHet "offer" van Izaäk vertegenwoordigt het uiterste in de Joodse toewijding aan God. Elke morgen lezen we voor de gebede…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hurk / Pixabay
  • Bijbels eerbetoon - Elie Wiesel
  • Artikelen van Etsel op de InfoNu-site

Reageer op het artikel "Het “offer” van Izaäk: Joodse commentaren en toelichtingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 17-07-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Mensen
Special: Bijbelse geschiedenis/personen
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!