InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Oorlog > Boekrecensie: Schaduwoorlog (Mossad) – Ronen Bergman
recensie

Boekrecensie: Schaduwoorlog (Mossad) – Ronen Bergman

Boekrecensie: Schaduwoorlog (Mossad) – Ronen Bergman In 2018 heeft de Israëlische correspondent van het dagblad Yediot Ahronot een onthullende geschiedenis geschreven over de liquidatieprogramma's van Israël en zijn geheime diensten, in het bijzonder de Mossad, Israëls buitenlandse veiligheidsdienst. Het boek heet 'Schaduwoorlog' en geeft een unieke inkijk in de successen, de missers, de prijs die betaald is door degenen die de operaties moesten uitvoeren en de invloed van de liquidaties op de Israëlische natie, het Midden-Oosten en de rest van de wereld. Ronen Bergman kreeg, hoewel hij ook veel tegenwerking ondervond, bij het schrijven van zijn boek informatie van o.a. Shimon Peres, Ehud Barak, Ariel Sharon en Benjamin Netanjahoe en van hooggeplaatste figuren uit het Israëlische leger en inlichtingendiensten.

Gegevens van het boek

  • titel: Schaduwoorlog – Israël en het geheime liquidatieprogramma van de Mossad
  • auteur: Ronen Bergman
  • jaar: 2018
  • uitgever: Nieuw Amsterdam
  • ISBN: 978 90468 23798

De auteur heeft veel tegenwerking ondervonden bij het schrijven van het boek

Ronen Bergman heeft, naar eigen zeggen, bij het schrijven van zijn boek veel tegenwerking ondervonden. De Israëlische geheime diensten bewaren hun geheimen angstvallig. De diensten zijn bijna volledig ondoorzichtig door een complexe reeks wetten en protocollen, sterke militaire censuur en intimidatie, ondervraging en vervolging van journalisten en hun bronnen. Ook speelt een natuurlijke solidariteit en loyaliteit van de spionnen een rol.

De top van het leger wilde niet meewerken aan het boek. Volgens Bergman werd er zelfs een bijeenkomst belegd van de Ceasareadivisie, de operationele eenheid van de Mossad, waar werd besproken hoe het onderzoek het meest effectief ontwricht kon worden. De Shin Beth, de binnenlandse veiligheidsdienst, kreeg de opdracht om agressieve stappen te ondernemen tegen de auteur. Er zijn door meerdere instanties meerdere acties ondernomen om de publicatie van het boek te verhinderen. De militaire censuur eist dat het boek gelezen wordt als een 'buitenlandse publicatie' en de inhoud ervan wordt op geen enkele wijze door Israël bevestigd. De defensietop heeft geen enkel interview in het boek goedgekeurd. Niet alle bronnen worden openlijk bij naam genoemd. Het boek is alles behalve een geautoriseerde geschiedschrijving van de geheime diensten van Israël.

Toch hebben verschillende bronnen met Ronen Bergman gesproken en hem van documenten voorzien, vaak om persoonlijke redenen: de geschiedenis zo beschrijven als hun het beste uitkwam. De auteur heeft geprobeerd om dit te verijdelen door de bronnen goed met elkaar te vergelijken. Een andere reden waarom de bronnen praatten was trots; ze dragen collectief bij aan de nationale veiligheid. De Mossad heeft nog wel geprobeerd om de toegang tot een aantal bronnen te blokkeren maar vaak pas nadat ze al met Bergman hadden gesproken.

Liquidaties

Het boek handelt over gerichte liquidaties die zijn uitgevoerd door de Mossad. Het idee hier achter is dat het uitschakelen van een paar sleutelfiguren voldoende kan zijn om een totale oorlog te voorkomen. Zo was het toenmalige hoofd van de Mossad, Meir Dagan, een groot voorstander van het doden van Iraanse nucleaire wetenschappers. Dit was ook succesvol maar hij kwam hiermee wel op gespannen voet te staan met premier Netanjahoe die openlijk opriep tot een totale oorlog tegen Iran.

Twee lastige dilemma's bij het gebruik van liquidaties als strategie door de overheid

Het gebruik van liquidatie c.q. moord als strategie door de overheid brengt twee lastige dilemma's met zich mee. Ten eerste de vraag of het effectief is; en ten tweede de vraag of het ethisch en juridisch verantwoord is.

Gerichte liquidaties tijdens oorlogs- en vredestijd

Dit boek gaat vooral over gerichte liquidaties die uitgevoerd werden door de Mossad en andere Israëlische geheime diensten, zowel in oorlogs- als in vredestijd.

De eerste paar hoofdstukken handelen over de Joodse ondergrondse toen Israël nog geen officiële staat was. Na de Tweede Wereldoorlog heeft Israël meer mensen geliquideerd dan welk ander westers land ook. Israël moet dan ook constant voor haar bestaan vechten en kiest heel vaak voor geheime operaties met moord als middel met als doel de ingewikkelde problemen van de staat op te lossen en soms de loop van de geschiedenis te wijzigen. Dat hierbij ook onschuldige mensen zijn omgebracht wordt door de Israëlische leiders gezien als een noodzakelijk kwaad.

De liquidaties als militair middel komen voort uit de revolutionaire en activistische wereld van de Zionistische beweging, uit de trauma's van de Holocaust, en de voortdurende dreiging waar Israël onder leeft. Dat laatste heeft ervoor gezorgd dat Israël een zeer effectief leger heeft, en naar wat velen zeggen de beste inlichtingendienst ter wereld heeft.

”Controversiële moordaanslagen”

Volgens Bergman heeft dit geleid tot “de sterkste, meest gestroomlijnde moordmachine in de geschiedenis”. Hij beschrijft de geheimen van die machine en ook hoe er twee gescheiden juridische systemen zijn ontstaan in Israël: één voor de gewone burgers en één voor de inlichtingendienst en het defensieapparaat. Zo konden, met medeweten van de regering, zeer controversiële moordaanslagen worden uitgevoerd zonder enige parlementaire of publieke controle, resulterend in het verlies van vele onschuldige levens.

Gerichte liquidaties succesvol in de strijd tegen terrorisme

Aan de andere kant zijn de liquidaties uiterst succesvol in de strijd tegen terrorisme waarbij afschrikking, ook bij mislukte liquidaties een belangrijke rol speelt.

Littekens

De liquidaties worden vaak uitgevoerd door kleine groepen. Bij complexere operaties zijn wel honderden agenten betrokken. Ze zijn vaak niet ouder dan 25 jaar. Bergman vraagt zich af wat voor littekens dit heeft gebracht bij zulke jonge mensen.

Israël is trendsetter op het gebied van gerichte liquidaties

Israël is een trendsetter op het gebied van gerichte liquidaties. De VS en andere westerse landen hebben het model van het verzamelen van inlichtingen en de aanslagmethodes die in Israël zijn ontwikkeld overgenomen. Bergman spreekt niet alleen van bewondering maar ook van een hoge morele prijs die Israël hiervoor betaalt.

Oude en nieuwe verhalen

Er zijn aardig wat boeken over de Mossad in omloop. Dat zorgt ervoor dat in dit boek heel wat operaties van de Mossad worden beschreven die ook in andere boeken te lezen zijn. Maar door een andere invalshoek lezen deze verhalen toch als tamelijk nieuw. Er wordt vooral gekeken naar de morele kant van de gerichte liquidaties. Dat vind je in andere boeken over de Mossad minder terug. Daar ligt de nadruk op de spectaculaire kant van de acties.

Daarnaast komen recente verhalen voor die nog niet eerder te lezen waren in andere boeken (vermoedelijk wel in kranten). De acties van de Mossad gaan natuurlijk gewoon door waardoor weer nieuwe verhalen opgetekend kunnen worden.

Opzet van het boek is chronologisch van aard

Het boek leest prettig, zoals een thriller. De opzet is chronologisch van aard waarbij ook veel aandacht is voor de politieke geschiedenis van Israël. Dat is van groot belang omdat anders de acties van de Mossad niet goed te begrijpen zijn. Uiteindelijk is de Israëlische regering eindverantwoordelijke voor de daden van de Mossad. Zij moet steeds groen licht geven voor operaties.

De titels van de hoofdstukken doen soms wat cryptisch aan en bieden niet meteen duidelijkheid over welke operaties wordt gesproken. Ook het register biedt wat dat betreft niet veel helderheid tenzij je goed op de hoogte bent van de speciale namen die de operaties altijd meekrijgen.

Er is een uitgebreid notenapparaat aanwezig waarin de bronnen worden weergegeven. Deze biedt op zichzelf ook weer allerlei informatie die nuttig is om door te lezen.

In het boek staan ook aardig wat foto's die het verhaal levendiger maken. Vaak gaat het om personen die de operaties uitvoerden of om de slachtoffers. De foto's zijn voorzien van begeleidende teksten.

Het boek lezen door een Israëlische bril, niet een Nederlandse bril

Het kan als schokkend ervaren worden om te lezen dat bewust onschuldige mensen bij operaties van de Mossad zijn omgebracht en dat Israël koploper in de westerse wereld is wat betreft gerichte liquidaties. Maar Israël is dan ook het enige westerse land dat voortdurend bedreigd wordt. In feite geldt daar altijd code rood.

Je kan moeilijk de Nederlandse geheime dienst vergelijken met die van Israël gelet op de verschillende omstandigheden waarin beide landen verwikkeld zijn. Met die wetenschap moet het boek dan ook gelezen worden; niet door een Nederlandse bril maar door een Israëlische bril. En denk bij het lezen van het boek ook aan het feit dat de Mossad mogelijk grote oorlogen heeft weten te voorkomen. Bij totale oorlogen vallen vele malen meer onschuldige slachtoffers.

Conclusie

Mogelijk zullen Israël-aanhangers het boek wat pijnlijk vinden en hadden ze liever een rooskleuriger beeld gezien. Toch is het boek zeker niet echt anti-Israël te noemen. De auteur maakt zich immers ook zorgen om degenen die de operaties moeten uitvoeren. Hij vreest voor littekens. Maar dat laatste geldt in principe voor elke Israëli die in het leger moet. Ook de gewone soldaat komt in situaties terecht waar hij moet beslissen over leven en dood. Wat dat betreft is dit boek over de Mossad niet schokkender dan over een gewone Israëlische soldaat die in een oorlog verzeild is geraakt en mensen doodschiet. Ronen Bergman had wat meer aandacht moeten besteden aan de slachtoffers die juist zijn voorkomen door acties van de Mossad. Zonder effectief optreden van de Mossad zouden eventuele terreuraanslagen en totale oorlogen tot veel meer slachtoffers hebben geleid. Je zou dan de Mossad medeverantwoordelijk kunnen stellen voor die slachtoffers. Wat voor boek zou Bergman dan hebben geschreven?

Lees verder

© 2018 Etsel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Israëlisch-Arabisch conflict 4: Vrede en terreur niet samenIsraëlisch-Arabisch conflict 4: Vrede en terreur niet samenVanwege de diepe haat die Arabieren tegen Israël koesteren, zijn veel Arabieren bereid om terroristische activiteiten te…
Terrorisme en terrorismebestrijdingAl een hele tijd terug in de geschiedenis van de mensheid werd er al gebruik gemaakt van terorrisme door groepen en stat…
Israël: Is gevangenenruil een goed besluit? Ja en neemijn kijk opIsraël: Is gevangenenruil een goed besluit? Ja en neeDe gevangenenruil tussen Israël en Hezbollah heeft de gemoederen in Israël stevig bezig gehouden. In ruil voor twee gedo…
Bergman Clinics: locaties en behandelingenBergman Clinics: locaties en behandelingenVoor medische zorg zijn er meer opties dan alleen de ziekenhuizen. Er zijn in Nederland meerdere klinieken operationeel…
Israëlisch-Arabisch conflict 12: Libanonoorlog en IntifadaIsraëlisch-Arabisch conflict 12: Libanonoorlog en IntifadaIn 1982 trok Israël Libanon binnen. Vanuit Libanon werd het noorden van Israël continue met raketten bestookt door leden…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: GDJ, Openclipart
  • Schaduwoorlog – Israël en het geheime liquidatieprogramma van de Mossad - Ronen Bergman

Reageer op het artikel "Boekrecensie: Schaduwoorlog (Mossad) – Ronen Bergman"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Etsel
Gepubliceerd: 03-10-2018
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Oorlog
Special: Israëlische leger en oorlogen
Bronnen en referenties: 2
Recensies…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook subjectieve informatie in vorm van een recensie bevat.
Schrijf mee!