De homerische kwestie in de eenentwintigste eeuw

De homerische kwestie in de eenentwintigste eeuw De Ilias en de Odyssee zagen hun levenslicht in antiek Griekenland. Deze twee heldendichten hebben sindsdien hun stempel gedrukt op de loop van de wereldliteratuur. Informatie over hun auteur, Homerus, is echter in nevels gehuld. Wie was Homerus? Dichtte hij de Ilias en de Odyssee of zijn deze gecomponeerd door meerdere barden die hun werk mondeling overdroegen? Hoe oud zijn de epen? Deze vragen vormen samen de homerische kwestie. Classici buigen zich al lang over deze enigma’s. Hoe ziet de homerische kwestie er aan het begin van de eenentwintigste eeuw uit?

Geschiedenis van de homerische kwestie

Perspectief klassieke oudheid

In de klassieke oudheid bestond de algemene consensus dat de Ilias en Odyssee, naast een aantal andere werken, beide geschreven waren door een begenadigd dichter met de naam Homerus. Voor de rest was er vrijwel geen enkele kennis over hem. Hoewel er een aantal biografieën in de omloop waren, bevatten deze geen historische data en ze spraken elkaar op sommige vlakken zelfs tegen.

Moderne homerische kwestie

De moderne homerische kwestie werd door Friedrich August Wolf tegen het einde van de achttiende eeuw in het leven geroepen. Zijn Prolegomena ad Homerum betekende het begin van wetenschappelijke analyse van het vraagstuk. Tot aan de Eerste Wereldoorlog was er een gebruikelijke verdeling tussen unitariërs en analisten. Unitariërs bleven heilig overtuigd van het bestaan van een geniale dichter die de heldendichten had bedacht. Analisten waren echter van mening dat de Ilias en de Odyssee het resultaat waren van de samenvoeging van meerdere losse gedichten van verschillende barden. Dit probeerden ze door middel van een tekstanalyse aan te tonen.

Oralisme

In de twintigste eeuw veranderde het perspectief. Milman Parry had grondig onderzoek gedaan naar de Servische cultuur van orale poëzie. Zijn bevindingen vormden de basis voor een nieuwe stroming: oralisme. Deze stroming richtte zich, zoals de naam doet vermoeden, op de theorie van de mondelinge overdracht van heldendichten. Parry’s vondsten deden het nodige stof opwaaien. De discussie omvatte vooral het vraagstuk of de Ilias en de Odyssee wel orale poëzie zijn. Hoewel de verhalen uit de Myceense tijd (ca. 1600 - ca. 1100 v.Chr.) stammen, betekent dat niet de huidige vorm het directe gevolg van orale poëzie is.

Aan het begin van de eenentwintigste eeuw waren classici het erover eens dat de Ilias en de Odyssee sterk beïnvloed zijn door de traditie van mondelinge overdracht, maar dat ze bewerkt zijn tijdens de transcriptie. Neo-analisten zien het sindsdien als hoofdzaak om te bepalen wat voor veranderingen in dit proces kunnen hebben plaatsgevonden en waar dit in de tekst te zien is.

Eén dichter of een groep?

Alle stromingen hebben hun bijdragen geleverd aan de beantwoording van deze prangende vragen. Er lijkt anno 2020 een berusting te zijn ontstaan over het dichtersdilemma (voor zover dit op te lossen is). Met alle waarschijnlijkheid zijn de Ilias en de Odyssee gecomponeerd door twee afzonderlijke dichters. Dit werd geconcludeerd uit de verschillen in onder andere taalgebruik en ethische overtuiging die te vinden zijn in deze epen.

Verder is het duidelijk dat de poëet van de Ilias meer weet over de geografie van Ionië, terwijl de bedenker van de Odyssee bekender is met het landschap van de Peloponnesos. Bij het schrijven van de gedichten werd het gebruik van materiaal van anderen overigens niet geschuwd. Het is bijna een algemeenheid onder de classici dat een groot gedeelte van het tiende boek van de Ilias door een ander is geschreven en later ingevoegd in het geheel.

Wanneer?

Tot en met de negentiende eeuw was het door weinig kennis over de Griekse Dark Ages (ca. 1100 - 800 v.Chr.) gebruikelijk om de Ilias en de Odyssee te dateren in de tiende eeuw voor Christus. Door archeologische vondsten en de analyse van visuele kunst zoals beschilderde vazen werden er rond de millenniumwisseling andere data gesuggereerd.

Ilias

In de Ilias wordt het schild van Achilles met veel detail omschreven. De beschrijving komt veel overeen met de Fenicische schilden uit de periode van 710 tot 675 voor Christus. Bovendien lijkt de tekst verwijzingen te bevatten naar de grote welvaart van het Egyptische Thebe, wat een bloeiperiode doormaakte in de eerste helft van de zevende eeuw. Verder doen vazen met de beeltenis van Memnon, een held uit de Ilias, pas tegen het einde van de zevende eeuw zijn intrede. Al deze analyses wijzen op een ontstaansdatum ergens in de late zevende eeuw.

Odyssee

In de Odyssee wordt door middel van een allusie naar de reis van de Argonauten duidelijk dat men ten tijde van schrijven bekend was met de omgeving van de Hellespont. Uit opgravingen blijkt dat Grieken dit gebied rond het begin van de zevende eeuw BCE verkenden. Dit betekent dat de Odyssee waarschijnlijk uit de eerste helft van de zevende eeuw komt.

Antwoorden?

Al met al blijkt dat iedere stroming zijn bijdrage heeft geleverd aan het vinden van antwoorden op de homerische kwestie. Natuurlijk is er sprake van een bepaalde mate van pure speculatie. Het is daarentegen door nieuwe methodes van analyseren mogelijk geworden om exactere gokjes te maken. Een precies antwoord op de vragen van de homerische kwestie zullen nooit worden bereikt, maar het blijkt dat duidelijkere antwoorden mogelijk zijn.
© 2020 Schrijven, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hoeveel auteurs schreven de Ilias en de Odyssee?In de achtste eeuw voor Christus werden twee epen of lange heldendichten op schrift gesteld. Dit waren de zogenaamde Ili…
Homeros, de blinde bardHomeros, de blinde bardHomeros vormt een heuse mijlpaal binnen de Europese literatuurgeschiedenis. Hij wordt immers vaak genoemd als het begin…
Troje - Stad, Homerus en TurkijeTroje - Stad, Homerus en TurkijeTroje - Stad, Homerus en Turkije is de benaming van de tentoonstelling in het Allard Pierson Museum te Amsterdam, die de…
Vergelijkingen in de Nederlandse taalVergelijkingen in de Nederlandse taalDe Nederlandse taal kent veel verschillende stijlfiguren. Een veel gebruikte categorie van stijlfiguren is die van de ve…

Waarom werd Ovidius verbannen?Waarom werd Ovidius verbannen?Publius Ovidius Naso was een dichter van speelse werken gedurende de eerste keizerjaren van het Romeinse Rijk. Zijn werk…
Literatuurgeschiedenis: Van den Vos ReynaerdeLiteratuurgeschiedenis: Van den Vos ReynaerdeHet verhaal Van den Vos Reynaerde, vaak Reinaert genoemd, is ongetwijfeld een van de hoogtepunten van onze Middelnederla…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Publiek Domein, Wikimedia Commons (PD)
  • Latacz, Joachim; Bierl, Anton; Olson, S. Douglas (2015). "New Trends in Homeric Scholarship" in Homer's Iliad: The Basel Commentary. De Gruyter. ISBN 9781614517375.
  • West, M. L. (December 2011). "The Homeric Question Today". Proceedings of the American Philosophical Society. Philadelphia, Pennsylvania: American Philosophical Society. 155: 383–393.

Reageer op het artikel "De homerische kwestie in de eenentwintigste eeuw"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Schrijven
Gepubliceerd: 22-04-2020
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!