InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Taal > Waarom Fries een taal is en Gronings een dialect

Waarom Fries een taal is en Gronings een dialect

Waarom Fries een taal is en Gronings een dialect Heeft u zich dat ook wel eens afgevraagd? Waarom is het Fries nou een taal en bijvoorbeeld het Gronings een dialect? Wat zijn de eisen waaraan een dialect moet voldoen om een taal genoemd te mogen worden?

Taal en dialect

Volgend het van Dale woordenboek is een dialect een bijzondere taal van een bepaalde streek of plaats, die afwijkt van de algemene landstaal. Een taal, daarentegen, is een systeem van spraakklanken aan de hand waarvan mensen elkaar verstaan. Dit hoeft dus niet persé afgeleid te zijn van een al bestaande taal.

Criteria voor een taal

Waarom wordt het Gronings een dialect genoemd van het Nederlands en is Fries een zelfstandige taal naast het Nederlands?

Voordat een dialect een taal mag worden genoemd, moet het aan een heleboel criteria voldoen, zowel op politiek en cultureel niveau als op sociaal en historisch niveau. Enkele criteria hiervoor zijn:

  • De historische ontwikkeling van een variant (zijn er teksten uit oudere 'taalfasen' overgeleverd?)
  • De graad van standaardisering (is er een uniforme spelling, zijn er woordenboeken?)
  • De opvatting van de sprekers wat de status van hun communicatiemedium betreft (vinden de sprekers dat ze een aparte taal spreken?)

Macht

Deze criteria hebben alles te maken met macht. Als in een bepaald gebied door de meerderheid van de bevolking dialect x wordt gesproken en dialect x hier als een taal wordt gezien, zal dit waarschijnlijk als een taal worden genoemd, al is het maar een verbastering van het Nederlands. Mocht in een ander gebied door veel minder mensen dialect y gesproken worden en dit dialect ook echt als dialect gezien worden, dan heet het vrijwel zeker een dialect, en geen taal. Zelfs niet als het dialect zó ver afwijkt van het Nederlands dat andere Nederlanders het niet kunnen verstaan.

Wat op dit moment een taal genoemd wordt (Fries bijvoorbeeld) is ontstaan als taal in een periode dat veel sprekers van die taal veel politieke en economische invloed hadden, dus alweer een bewijs van macht.
© 2006 - 2017 Lobke, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Opvoedingsdilemma: Gronings of Nederlands?Opvoedingsdilemma: Gronings of Nederlands?Gronings, het dialect dat gesproken wordt in de provincie Groningen en in de kop van Drenthe, kampt nog altijd met een n…
Fries en Gronings: taal en overeenkomstenFries en Gronings: taal en overeenkomstenIn het noorden van Nederland vindt men naast het Nederlands nog een tweede officiële landstaal: het Fries. Het Fries wor…
Cursus GroningsCursus GroningsWie eens naar het noorden van het land reist komt geheid in aanraking met de stad Groningen. De stad wordt het metropool…
Fries – een rijkstaalFries – een rijkstaalTijdens de inhuldiging van Koning Willem-Alexander op 30 april 2013, maakte Tweede Kamerlid Lutz Jacobi de tongen los do…
De Arabische taalArabisch wordt wereldwijd door vele miljoenen mensen gesproken en is daarnaast de taal van de Koran, waardoor de taal oo…

Reageer op het artikel "Waarom Fries een taal is en Gronings een dialect"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Sierd, 19-06-2016 11:57 #3
Hoewel Fries maar in een klein gedeelte in Nederland en Duitsland gesproken wordt is het zeker een taal. Fries is de taal die het meest op het engels lijkt in vergelijking tot andere talen. In Nederland kun je aan verschillende universiteiten Fries studeren en zelfs in Engeland aan de unicersiteit van Cambridge kun je Fries studeren. Het is een veel oudere taal dan het Nederlands is. Hoe kan Fries een dialect van het Nederlands zijn als het eerder ontstaan is? Friesland is nooit bezet geweest door de Romeinen en het Fries werd in die periode al gesproken. Fries is gevormd uit isolatie en niet zo als het Nederlands, wat later pas werd gevormd, uit een combinatie van Germaans en Latijn. Het Fries ken een zeer rijke historie. Friesland was zelfs in de middeleeuwen belangrijker dan Nederland.

De talige afstand tussen het Fries en het ABN is veel groter dan die tussen bijvoorbeeld het Amsterdams of het Haags en het ABN. Het Fries kent klanken en klankcombinaties die het ABN niet kent, zoals blijkt uit het Friese volkslied en uit de tongbreker waarmee de Friese volksheld Grutte Pier vanaf 1515 Hollandse spionnen ontmaskerde: Bûter, brea en griene tsiis, wa dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries. (Boter, roggebrood en groene kaas, wie dat niet zeggen kan, is geen oprechte Fries.) Het Fries is eveneens anders dan het ABN wat betreft de woordvorming en de zinsvorming.

Mark, 23-09-2013 21:16 #2
Het ontstaan en behoudt van een taal heeft na mijn mening vooral te maken met een rijke bron in zijn geschiedenis. De waakzaamheid, het behoud van zijn taal en het overwicht dat een taal had en heeft. Als het gaat om het Fries dan kun je wel stellen dat deze ontzettend rijk is. Ver voor de oorsprong van Nederland was Friesland een van de machtigste continenten van Europa en Dorestad is daar het vergane bewijs van. Zo rond 700 na christus kende het continent Friesland vier koningen genaamd Adaulf, Aldgrisl, Redboud en Poppo. Dorestad stond bekend als een van de wereldhavens van Europa, waar alles verhandeld werd. Koning Radboud had daar in ieder geval zijn vestiging zitten, al was deze stad wel een chronische onderwerp van conflict tussen de Saksen (oud enorme Duitse rijk) en de Franken (oud enorme Franse rijk) Het was een strategisch handels punt, waar deze twee continenten zijn oog op hadden staan, waar uiteindelijk de stad tot as gelijk is gemaakt. Later kwam het Friese rijk in de handen van de Saksen als ik me niet vergis en leek een rijke historie van de Friezen verloren te gaan. Zoals bekend ontstond het Nederlandse rijk uit het Duitse rijk, wat later weer zijn weergaven kreeg in zijn geheel samen met België en Luxemburg. Al die tijd heeft het Friese volk gevochten om zijn taal en zijn tradities in glorie te behouden.

Ik denk dat dit geheel een grote rol heeft gespeeld waar het veel jongere Nederlandse rijk niet om het veel oudere Friese rijk en zijn historie heen kon.

Peter Panis, 09-09-2013 12:21 #1
Ik ken geen Fries, ik heb het wel al vaak gehoord, en net zoals het Gronings of het West-Vlaams of het Limburgs is het voor mijn Antwerpse oren moeilijk verstaanbaar. In Vlaanderen hebben de West-Vlaamse politici altijd veel macht kunnen uitoefenen, en toch is hun taal niet de standaard in Noord-België, waarschijnlijk omdat zij liever Frans wauwelen. Als het Fries wél een taal is, heeft dat eerder te maken met de fierheid van een volk voor hun eigenheid en tradities, en hun onwil om te buigen voor vreemde invloeden. Maar daar hoeft u het uiteraard niet mee eens te zijn…

Infoteur: Lobke
Gepubliceerd: 31-10-2006
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Reacties: 3
Schrijf mee!