Geschiedenis en Aboriginal-vlag

De Aboriginals van Australië: Naar meer gelijkberechtiging

Infoteur: Staal

De Aboriginals van Australië: Naar meer gelijkberechtiging

Pas in de jaren zeventig van de 20e eeuw begint de Australische overheid in te zien dat de Aboriginals op allerlei gebied gediscrimineerd worden. Ze krijgen meer hulp: uitkeringen en onderwijs in de eigen taal. Sommige gebieden worden teruggegeven, zoals Uluru, de heilige rots (Ayers Rock). Toch voelen ze zich vreemdelingen in hun eigen land, geminacht door een groot deel van de blanke bevolking. Hun zelfbewustzijn groeit en daarmee ook hun verzet. Uiteindelijk met de eerste resultaten.


Het Mabo-besluit

Het groeiende zelfbewustzijn van de Aboriginals leidde ertoe dat ze zich meer gingen organiseren. Ze richtten actiegroepen op en er kwam een Aboriginal vlag. Ze stapten ook naar de rechter: in 1981 begonnen stamhoofd Eddie Mabo en 5 andere bewoners van de Murray-eilanden in het noordelijkste puntje van Australië een rechtszaak om die eilandengroep volledig in het bezit van de stam te krijgen. Pas na 10 jaar en veel juridisch getouwtrek nam de Hoge Raad een beslissing in het voordeel van de Aboriginals: ze waren hun oorspronkelijk recht op het land niet kwijtgeraakt met de komst van de Engelsen. Daarmee konden ze aanspraak op hun heilige grond maken. Maar er zat wel een addertje onder het gras: het ging alleen om 'kroondomeinen', gebieden waarop nog geen eigendomsrecht bestond. Bovendien moesten de Aboriginals, die aanspraak op land maakten, aantoonbare banden hebben met het gebied, die van vóór de kolonisatie dateerden. Ondanks die beperkingen was de uitspraak van de Hoge Raad een geweldige overwinning voor de Aboriginals.

Claims op landteruggave

Plotseling werden heel wat claims ingediend om land terug te eisen. De eerste was van de Mullemamjarli-stam, die het gebied opeiste waar het zakencentrum van de stad Brisbane was gevestigd. Direct na de uitspraak bood de deelregering van de staat South Australia de Aboriginals aan hun land in het oude centrum van Adelaide terug te geven. Dat was niet zo onbaatzuchtig als het lijkt: het gemeentebestuur wilde daarmee alleen maar voorkomen dat het in slepende rechtszaken met duurdere stukken land als inzet terecht zou komen. En de stroom claims nam toe. Onder druk kwam er in 1993 een nieuwe wet op het gebied van de landrechten voor de Aboriginals. Het bleek een doekje voor het bloeden, ondanks felle tegenstand van de conservatief-liberale politici en de mijnsector. De wet hield in dat de Aboriginals niet zonder meer mijndirecties konden verbieden hun land over te nemen. Kwam men niet uit de onderhandelingen, dan moest een speciale rechtbank beslissen. Bovendien hield de regering altijd het laatste woord. Daar kwamen de mijndirecties dan weer tegen in opstand. En ook de regeringen van de deelstaten vonden dat de federale regering in Canberra hun teveel rechten ontnamen.

Aboriginals bundelen hun krachten

De leiders van de Aboriginals voegen steeds meer hun krachten samen tegen de plannen van de regering. Er moet een regeling komen voor hen die geen landrechten meer hebben - en dat zijn de meesten. Toch zijn er wel wat resultaten te melden de laatste jaren. Zo kregen ze recht op sociale uitkeringen, zijn reservaten alleen met speciale toestemming toegankelijk voor niet-Aboriginals en dat geeft meer een veiligheidsgevoel en het idee van een 'eigen stuk grond'. Er komen steeds meer Aboriginals op belangrijke bestuurlijke posities en ook hun eigen interne organisatie werkt nu goed.

Gezinshereniging 'Stolen Generation'
De Aboriginal-organisatie Link Up bijvoorbeeld werd in het leven geroepen om de tienduizenden half-Aboriginalkinderen (uit gemengde huwelijken) die in de jaren 60 van de vorige eeuw bij hun ouders waren weggehaald om in een blanke omgeving opgevoed te worden, weer met hun families te herenigen. Over de verschrikkelijke behandeling van die kinderen is in 2003 de film Rabbit-proof fence van regisseur Philip Noyce uitgebracht. Het is het waar gebeurde verhaal van drie bij hun ouders weggehaalde Aboriginal-meisjes die uit zo'n opvoedkamp zijn ontsnapt en 2000 km. terug naar huis zijn gelopen.

De eerste officiële excuses van de nieuwe Australische Labourpremier Rudd op 13 februari 2008 namens regering en parlement aan de 'Stolen Generation' blijft niet bij woorden alleen. Zo wil hij zo snel mogelijk het verschil in levensverwachting tussen Aboriginals en blanke Australiërs (nu 17 jaar) aanpakken. Tevens wordt er geld uitgetrokken om de kindersterfte, hoge werkloosheid, criminaliteit (de helft van de gedetineerden in de gevangenissen is Aboriginal) en alcoholmisbruik onder de oorspronkelijke bevolking drastisch omlaag brengen. Het is voor het eerst dat een Australische regering met uitgewerkte plannen komt om de maatschappelijke positie van de Aboriginals te verbeteren.

Meer gelijkberechtiging Aboriginals

De Aboriginals beginnen de laatste decennia steeds meer terrein te winnen, letterlijk (landteruggave) en figuurlijk (maatschappelijke invoed). Veel claims hebben succes en worden toegewezen, andere halen het niet. Maar er is niet minder dan een kleine 800.000 km² (20 x Nederland!) die kan worden teruggevraagd, meestal land van de regering. Het grootste deel daarvan ligt echter in de woestijngebieden van de deelstaat Western Australia, zodat de meeste woongebieden in dorre streken komen te liggen. De vraag is of ze hun oude leven van zwerven, jagen en verzamelen nog weer op kunnen pakken, nu ze met de blanke levenswijze in aanraking zijn geweest.

En de blanken? De mijnbouwers zijn bang dat de Aboriginals de baas over de mijnindustrie zullen worden, omdat het grootste gedeelte van de mijnen in die gebieden ligt die door hen worden opgeëist. Het Mabo-besluit zal het land een hoop moeilijkheden bezorgen. Rechtbanken zullen tientallen jaren worden beziggehouden, het gaat allemaal ontzettend veel geld kosten en op lange termijn zal de teruggave van land waarschijnlijk in niemands voordeel zijn. Het is een nogal pessimistische voorspelling, maar er zit een grond van waarheid in. Australië kan niet alleen een gezond land blijven als de Aboriginals als volwaardige medeburgers worden erkend en alle rechten krijgen die de blanken ook hebben. Er zal ook met veel wijsheid en voorzichtigheid moeten worden overlegd hoe het nu verder moet. Samen, de blanke en de zwarte Australiërs, op voet van volkomen gelijkheid. Pas dan is er een kans dat de Aboriginals de plaats in de Australische gemeenschap krijgen die ze verdienen en dat Australië welvarend en evenwichtig blijft. Maar daar zullen nog heel wat jaren overheen gaan.
© 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 26-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen


Reageer op het artikel "De Aboriginals van Australië: Naar meer gelijkberechtiging"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.