Oorsprong van onze beschaving: Soemerie

Ruim 5000 jaar geleden begonnen de Soemeriërs in het Midden-Oosten als eerste volk een georganiseerde beschaving te ontwikkelen. Na kanalen voor de bevloeiing van hun akkers langs de Eufraat en de Tigris te hebben aangelegd, gingen zij steden bouwen, begonnen handel te drijven en een vorm van schrift te ontwikkelen. Tegen 3000 v. Chr. waren hun dorpen in het zuiden van Mesopotamië al uitgegroeid tot belangrijke steden.

Akkad en Soemerië

De Soemeriërs (of: Sumeriërs) waren niet alleen intelligente boeren, bouwers en uitvinders, maar ook dappere krijgers. Elke stad was een onafhankelijke stadstaat, met een heerser, die als de ensi bekend stond, aan het hoofd. In de vele conflicten tussen de stadstaten verwierf een ensi soms de heerschappij over een andere stad en werd dan lugal of koning. In de 24e eeuw v. Chr. richtte de ensi van Umma zijn energie op de verovering en eenmaking van heel Soemerië, om op zijn beurt overwonnen te worden door een andere energieke leider, de heerser over het Semitisch sprekende volk van Akkad, het noordelijke buurland van Soemerië.

De heerschappij van Akkad

Sargon, de leider van Akkad ging door met de onderwerping van de rest van Soemerië. Hij streed ook met succes in Noord-Syrië, Assyrië en Elam aan de Perzische Golf. Hij werd opgevolgd door zijn zoons en kleinzoon. Laatstgenoemde was tevens de laatste koning van de Akkadische dynastie. De handel bloeide in deze uitgebreide staat, en koopvaardijschepen vervoerden goederen over de hele Perzische Golf. Deze Akkadische koningen hadden niet alleen moeilijkheden door opstanden van de Soemerische steden, maar ook door veelvuldige botsingen langs de grenzen van het hoogland. De Guteeën, een bergvolk uit het noordoosten, slaagden er tenslotte in het land binnen te dringen. Zij heersten bijna honderd jaar over Mesopotamië (letterlijk: 'Tweestromenland') voor zij ten val werden gebracht. Omstreeks 2079 v. Chr. werd onder Ur-Nammu de derde dynastie van Ur gesticht.

De Soemerische cultuur

godsdienst
De Soemerische cultuur, die noch onder de Semitische Akkadiërs, noch onder de woeste Guteeën haar identiteit had verloren, leefde gedurende de derde dynastie van de stadstaat Ur weer op. De godsdienst had in het Soemerische leven altijd een belangrijke plaats ingenomen (de ensi was bijvoorbeeld eeuwenlang zowel opperpriester als heerser), en nu werden er rijker bewerkte tempels ter ere van de goden gebouwd.

bouwcultuur
De Soemerische tempels -tsiggurats of 'hoge plaatsen'- waren machtige trappentorens die zich als kleine bergen naar de hemel verhieven. Bovenop bevond zich een heiligdom voor goden zoals Anu, de hemelgod, Enki, een watergod en Nanna, een maangod. Er wordt beweerd dat de gelijkenis van tsiggurats met bergen herinnert aan lang vervlogen tijden, toen de Soemeriërs op het hoogland woonden en hun goden op bergtoppen vereerden. Het bijbelse verhaal over de toren van Babel is vrijwel zeker een Hebreeuws verslag over een van deze monumentale tempels. Omdat natuursteen en hout geïmporteerd moesten worden, werden de Soemerische bouwmeesters zeer vaardig in het gebruik van in de zon gebakken stenen, gemaakt van leem en geperst riet. Waarschijnlijk waren zij het eerste volk dat leerde baksteen te gebruiken, niet alleen voor muren, maar ook om de ruimte met bogen -vermoedelijk de eerste in de geschiedenis- te overspannen en kraagsteengewelven te bouwen. De koninklijke grafgewelven van Ur bevatten talrijke voorwerpen waaruit de kundigheid van de Soemerische handwerkslieden blijkt. Het zijn onder andere vaatwerk en ornamenten van goud, zilver en koper, bekers en kommen van obsidiaan en lazuursteen (kostbaar blauw gesteente), en muurversieringen ingelegd met schelpen, parelmoer en lazuursteen. Het gebeente van de soldaten en dienaren gevonden in de eigenlijke grafkamer van een koning wijst erop dat een koninklijke begrafenis in deze vroege tijden tevens vergezeld ging van mensenoffers.

Ontdekkingen bij opgravingen

Bij opgravingen zijn eveneens vierwielige voertuigen gevonden die van 3500 v. Chr. moeten dateren, en gegraveerde cilindrische stempels die als persoonlijk zegel dienst deden. Zeer belangrijk voor hen die deze oude beschaving bestuderen, was de vondst van kleitafels gegraveerd met het Soemerische ideografische (teken)schrift. Van deze kleitafels hebben archeologen door priesters gebruikte toverformules, kronieken van historische gebeurtenissen, zakelijke rekeningen en juridische aantekeningen ontcijferd.

In hun rekensysteem gebruikten de Soemeriërs het getal 60 als basis-eenheid; hiervan hebben wij het uur van 60 minuten en de cirkel van 360 graden overgenomen. De Soemerische kalender gaf de tijden voor de religieuze feesten aan en de tijden waarop de boeren gerst, tarwe, uien en andere gewassen moesten planten. Teneinde de toekomst te voorspellen begonnen ze de hemel te observeren en de ingewanden van offerdieren te bestuderen.

Einde Soemerische cultuur

Soemerië werd uiteindelijk onder de voet gelopen door de Amorieten, een nomadenstam uit de Syrische woestijn, en de Elamieten uit het oosten. De stad Ur viel in 1970 v. Chr. en daarna begon de heerschappij van Babylonië. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Geschiedenis (Kunst en Cultuur) op 19-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Geschiedenis van Mesopotamië: In Mesopotamië bevond zich een hele oude beschaving. Talloze geschriften en voorwerpen zijn gevonden tussen de Tigris en de Eufraat, de twee belangrijkse rivieren van het oude M…
• Mesopotamië: Waarom het daar begonnen zou zijn: Ondanks het feit dat we allemaal toch wel willen weten waar onze oorsprong ligt, is het toch moeilijk om diepgaande informatie te vinden over de streek, Mesopo…
• Religieuze geschiedenis Joden 4: de wereld van Abraham: Door het begrijpen van het karakter van Abraham, de 'proto-Jood', kan men begrijpen wie de Joden zijn. De Joodse geschiedenis gebeurt niet in een vacuü…
• De beschaving der Chaldeeërs: De Chaldeeërs, ook bekend als Nieuw-Babyloniërs waren de laatste Semitische heersers in Mesopotamië. Hierna werd kwam de macht in handen van de Perzen en later gingen ook Grieke…
• Een kennismaking met de oude wereld hoofstuk 2: Hier een overzichtelijke samenvatting van hoofdstuk 2 van het boek Een kennismaking met de oude wereld van L. de Blois en R.J. van der Spek