Façon de Venise - glas

Façon de Venise - glas Venetië stond aan het eind van de 13de eeuw bekend als het centrum van glaskunst, sinds die tijd werd het Venetiaanse glas ook naar andere Europese landen geëxporteerd. Om de grote kennis en kunde van de Venetiaanse glasmakers binnen Venetië (geheim) te houden, werd het hen verboden te emigreren, hierop stond de doodstraf. Vanaf de 14de eeuw wisten zij soms toch uit Venetië weg te komen. Begin 16de eeuw vestigden veel Venetiaanse glasmakers zich in o.a. Duitsland, Engeland en Nederland, waar zij het Venetiaanse glas gingen namaken dat daar zo geliefd was. Dit op Venetiaanse manier vervaardigde glas werd “Façon de Venise” genoemd. Voorbeelden van het “Façon de Venise” glas zijn: fluitglazen, vleugelglazen en slingerglazen. Deze glazen waren minder dun en wat minder verfijnd gemaakt dan de Venetiaanse, maar ondanks dat van goede kwaliteit.

Venetiaanse glassoorten en technieken

In Venetië experimenteerde men in de renaissance (14de eeuw) veel op het gebied van glas. Er kwamen daar zoveel glasovens, dat ze vanwege brandgevaar verplaatst werden naar het eiland Murano, dat op ongeveer 1,5 kilometer afstand van Venetië ligt.

Technieken en recepten die in de oudheid in Egypte en Syrië al bekend waren, werden herontdekt, opnieuw gebruikt en verder ontwikkeld. Zoals de Venetiaanse glasmakers hun kunst in andere Europese landen verspreidden, hadden enkele Syrische glasmakers, die rond de 12de eeuw met de Venetiaanse koopvaarders meekwamen, hun kunsten mee naar Venetië gebracht.

Cristallo

In de 15de eeuw ontdekte men een techniek voor het maken van bijna kleurloos (iets gelig), helder en dun glas en noemde dit “cristallo”, naar het mineraal bergkristal dat als voorbeeld had gediend. Met het cristallo vervaardigde men de al bestaande modellen glazen, schalen en bokalen.

Melkglas en Latticino-glas

Venetiaanse glasmakers ontwikkelde begin 15de eeuw een witte glassoort, dat ondoorzichtig werd gemaakt door het toevoegen van beenderas. Met dit nieuw ontdekte glas “Lattimo” geheten (melkglas), werd vanaf de tweede helft van de 16de eeuw o.a. draad- of netglas; “Latticino” glas vervaardigd. Dit is helder glas met daarin een patroon of net gemaakt van melkglasstaafjes. Sommige patronen zagen er zeer verfijnd uit en leken op kantwerk, men noemde dit “Vetro di trina” (glas van kant). Deze techniek werd ontdekt vanuit de techniek voor het maken van glaskralen en het “millefiori”-glas, waarbij men dunne gekleurde glasstaafjes gebruikte, die omgeven waren door een laagje helder glas.

Fluitglas (links), schilderij van Willem Claesz Hedda (1594-1680) / Bron: Willem Claesz. Heda, Wikimedia Commons (Publiek domein)Fluitglas (links), schilderij van Willem Claesz Hedda (1594-1680) / Bron: Willem Claesz. Heda, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Emailverf

Tussen ongeveer 1460 en 1530 werd glas in Venetië regelmatig versierd met emailverf. Deze techniek die o.a. in Syrië al in de oudheid bekend was, werd door de Venetianen overgenomen. Een verschil is echter, dat de Syrische emailverf doorzichtig was en de Venetiaanse emailverf ondoorzichtig. Behalve Venetië en Murano, was de Italiaanse stad Altare tevens een centrum van glaskunst. In tegenstelling tot de Venetianen en de Muranezen konden de Altaren wél zonder gevaar emigreren. Een groot aantal Altaren vestigden zich rond de 16de eeuw met name in Frankrijk, waar zij op Venetiaanse wijze glazen maakten versierd met emailverf.

Fluitglazen

Vanaf eind 16de eeuw vervaardigde men de voornamelijk in Nederland (en België) gewaardeerde “Fluitglazen”. Deze glazen hebben de vorm van een fluit. Ze hebben (zeer) hoge smalle kelken die naar onderen nog smaller toelopen. De stam is kort en vaak hol, de voet is rond en plat. Meestal werden fluitglazen versierd met graveerwerk. Fluitglazen zijn van Nederlandse oorsprong maar de vorm was gemaakt naar Venetiaans voorbeeld. Men dronk uit deze glazen voornamelijk bier.

Vleugelglazen en slangenglazen

Vleugelglazen werden als eerste in Venetië gemaakt, in ongeveer de tweede helft van de 16de eeuw. In Nederland, maar eveneens in Duitsland en Engeland werden de vleugelglazen erg gewild en daar vanaf de 17de eeuw nauwkeurig nagemaakt.

Bij vleugelglazen is de stam het opvallende gedeelte. Er zijn veel verschillende soorten vleugelglazen, qua vorm en hoogte van de stam en de kelk. De stam splitst zich in twee dunne symmetrisch slingerende en geribbelde glasdraden. De uiteinden van de glasdraden zijn meestal van blauw glas en zijn óf platgeknepen, waarbij ze een geribbeld patroon kregen, óf gevormd tot slangenkoppen. Vandaar dat deze glazen ook wel “slangenglazen” worden genoemd. Behalve op de uiteinden, bevinden zich wel eens meerdere blauwe “vleugels” op de zijden van de glasdraden. De vorm van de kelk varieert, maar is meestal kegel- of klokvormig.

Andere vleugelglazen hebben een hol geblazen stam, of een stam die bestaat uit hol geblazen knopen. Aan weerszijden zijn, als een soort tot vleugels of slangen gevormde glasdraden bevestigd.

Slingerglazen / Bron: Marjon, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)Slingerglazen / Bron: Marjon, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)

Slingerglazen

Glazen waarbij zich in de steel of de stam, een of twee om elkaar heen geslingerde draden van melkglas of draden van gekleurd glas (rood, blauw, groen of geel) bevinden, worden “slingerglazen” genoemd. Sinds de 17de eeuw werden ze in Nederland en Engeland vervaardigd, maar vooral in de tweede helft van de 18de eeuw zijn slingerglazen, vanwege hun populariteit, veelvuldig gemaakt.

Er waren veel mogelijkheden waarop de draden tot een patroon konden worden geslingerd of gedraaid. Slingerglazen hebben een rechte en vrij brede stam, met daarin soms een paar hol geblazen knopen (luchtbellen). De kelk is klokvormig en de vorm van de voet licht conisch. De techniek voor het maken van slingerglazen kwam uit Venetië en was dezelfde als voor het maken van het Latticino (draadglas).

Loodglas

Een verschil tussen de Nederlandse en de Engelse slingerglazen, is het glassoort waarvan ze zijn gemaakt. De Nederlandse slingerglazen waren net als Venetiaanse glazen van sodaglas, terwijl de Engelse slingerglazen van loodglas werden gemaakt. Dit loodglas (of flintglas) bevat een hoog loodoxidegehalte. Het werd rond 1675 uitgevonden door de Engelsman George Ravenscroft, het is veel helderder en glanzender dan het sodaglas.

Tot slot

Venetië en Murano zijn nog steeds bekend om hun glaskunst, naast een aantal van de oude glaswerkplaatsen bevinden zich er vele glaswinkels, de glasproductie blijft een belangrijke bron van inkomsten. Facon de Venise glazen zijn tegenwoordig vrij zeldzaam, in een aantal musea zijn mooie exemplaren te zien, verder zijn ze nog wel eens bij een antiquair of op een antiekveiling te vinden.

Lees verder

© 2014 - 2020 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Venetiaans glas uit MuranoEigenlijk klopt de term Venetiaans glas niet. Het meeste glaswerk dat die naam draagt komt namelijk uit Murano. Bestuurl…
Glas, de geschiedenis en het (her)gebruik ervanGlas, de geschiedenis en het (her)gebruik ervanGlas is hard en is bestand tegen warmte en tegen hitte. Glas wordt voor van alles gebruikt. We drinken eruit, we bescher…
Melkglas of matglas: goedkope bescherming tegen inkijkMelkglas of matglas: goedkope bescherming tegen inkijkVensters zijn ervoor om licht door te laten in huis. Dat kan men het beste realiseren als het glas helder is. Elke troeb…
5 heerlijke cocktails met meloenlikeur5 heerlijke cocktails met meloenlikeurIn dit artikel komen verschillende lekkere cocktails aanbod met meloenlikeur. De recepten zijn allemaal erg verschillend…

Neo-impressionisme: een omwenteling in de schilderkunstNeo-impressionisme: een omwenteling in de schilderkunstDe term neo-impressionisme werd voor het eerst gebruikt door de criticus Félix Fénéon in 1886. Hij doelde daarmee op een…
David – Michelangelo's beeld in FlorenceDavid – Michelangelo's beeld in FlorenceIn Florence staan twee beelden van de David. De ene is een kopie en die staat buiten op een plein, het origineel van mee…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Vuurvlieg
  • http://www.tento.be/sites/default/files/tijdschrift/pdf/OKV1993/Glas%20in%20Vlaamse%20Musea.pdf
  • http://www.kunstbus.nl/design/glas.html
  • http://www.antiek-encyclopedie.nl/categorieen/glas/glas.htm
  • “'T Welvaare van d' Heere”, Cynthia Siefers- van Lijf
  • “Glas in Nederlandse Musea”, Dr. H.E. Van Gelder en Dr. Beatrice Jansen
  • “Antiek Glas”, Elseviers Antiekbibliotheek
  • “Antiek Glas en Kristal”, Elka Schrijver
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Slingerglas
  • Afbeelding bron 1: Willem Claesz. Heda, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Marjon, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)

Reageer op het artikel "Façon de Venise - glas"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 23-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Glaskunst
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!