Nederlandse Gezegden

Een gezegde is een vaste uitdrukking met een figuurlijke betekenis die in een lopende zin in combinatie met iets of iemand wordt gebruikt. De uitdrukking staat niet op zichzelf en bevat geen werkwoord.

Nadruk

Een gezegde wordt vaak gebruikt om iets te benadrukken. Bijvoorbeeld iets met “hart en ziel” doen, benadrukt hoe graag je iets doet. Of met “lood in de schoenen” ergens naartoe gaan, benadrukt dat je er met tegenzin naartoe gaat. Gezegden worden niet alleen gebruikt voor handelingen maar ook voor dingen. Met een “gepeperde” rekening wordt een hoge rekening bedoelt. En iets wat “broodnodig” is, is onmisbaar.

Herkomst

Gezegden behoren tot de volkstaal en sommige gezegden zijn zo lang geleden ontstaan dat men tegenwoordig vaak niet eens de precieze betekenis weet al is de bedoeling wel bekend. Een “rijke stinkerd” bijvoorbeeld. We weten allemaal dat er iemand bedoelt wordt die heel rijk is, maar wanneer geld niet stinkt, waarom diegene die zo rijk is dan wel? Vroeger werden rijken in de kerk begraven en dus niet onder de grond. Rijk of niet rijk, lijken gaan rotten en dat stinkt verschrikkelijk. Zo konden in de vroege middeleeuwen alleen de rijken zich een stenen huis permitteren, minder bedeelden huisden in houten woningen. Daar komt dan ook de uitdrukking “steenrijk” vandaan, waar heel erg rijk mee wordt bedoelt.

Voorbeelden

Een paardenmiddel

Een uiterste remedie

Beneden alle peil

Stijlloos

Een hoge Piet

Iemand met een hoge functie

Een echte huismus

Iemand die liever thuis zit dan uitgaat

Voor hetzelfde geld

Net zo goed

Hals over kop

Ondoordacht snel

In hart en nieren

Vanuit volle overtuiging

Op je dooie akkertje

Op je gemak, zonder enkele haast

Aan de lopende band

Aan één stuk door, onophoudelijk

Een blauwe maandag

Een extreem korte periode

Volgens het boekje

Zoals het hoort, volgens de regels
© 2008 - 2021 Jaszzx, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Spreekwoorden en gezegden met hartSpreekwoorden en gezegden met hartIn veel spreekwoorden en gezegden komt de naam van een symbool voor. Een symbool met een wereldwijde betekenis is het ha…
SpreekwoordenspelSpreekwoordenspelHeb je zin om met opa en/of oma en de kinderen een gezelschapsspel te spelen? Om op een ongedwongen manier gezellig met…
Ballen in gezegden, spreekwoorden en uitdrukkingenDe Nederlandse taal kent heel veel gezegden en spreekwoorden met het woord bal, balletje of ballen erin. Niet zo verwond…
Spreekwoorden en gezegden over het weerSpreekwoorden en gezegden over het weerSpreekwoorden en gezegden over het weer zijn meestal volkswijsheden of volksgeloof. Er is niet altijd sprake van een ech…

Schrijver worden, hoe dan?Schrijver worden, hoe dan?Als je schrijver wilt worden moet je eerst bepalen wat voor schrijver je zou willen worden. Bij het beroep schrijver den…
In de naam van... DuizendbladEen plant van wegen en wegbermen, zoals Duizendblad heeft de mens door de eeuwen altijd begeleid en is dus ook veel gebr…
Bronnen en referenties
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Gezegde_(zegswijze)
Reactie

Pim de Koekkoek, 28-02-2009
Geachte mevrouw/mijnheer, Ik probeer te achterhalen waar de uitdrukking een 'Haags bakje' op gebaseerd is. Weet u een bron? Reactie infoteur, 02-03-2009
Uitdrukkingen ontstaan in de volksmond, vaak is de oorsprong terug te vinden in de bijbel.
Van sommige uitdrukkingen is niet altijd de oorsprong te achterhalen. Wel is een hoop terug te vinden in oa. het Woordenboek van populaire uitdrukkingen, clichés, kreten en slogans / Marc De Coster. - 2e gew. ed. - Den Haag : Sdu Uitgevers, 2002 Het boek is te leen of aan te vragen via uw eigen bibliotheek.

Jaszzx (30 artikelen)
Gepubliceerd: 22-08-2008
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.