Schilderstijl: Het Kubisme

Kubisme is een schilderstijl binnen de moderne kunst van het begin van de 20e eeuw. Het kubisme was het meest populair in de periode van 1906 tot 1920. De Kubisten hadden een ander kijk op het leven, ze wilden het leven niet meer afbeelden naar de werkelijkheid maar op een andere manier.

Het woord kubisme

Het woord stamt af van het Latijnse woord: ‘kubus’, dit betekent: ‘dobbelsteen’. De dobbelsteen wordt vaak gebruikt bij het maken van de schilderijen. Het is Louis Vauxcelles, een kunstcriticus, die op de tentoonstelling van de beroemde schilder Braque in 1908 de spotnaam 'cubes' gebruikt. Hij noemde de werken van Braque ‘bizarreries cubiques.’ Daaruit ontstond de naam kubisme.

Ontwikkeling

De voorloper van het kubisme is Paul Cézanne. Hij zei in de 19e eeuw al dat de natuur in feiten uit oervormen was opgebouwd: de bol, de kegel en de cilinder. De kunststroming kubisme laat men meestal beginnen in 1907 in Frankrijk, met het schilderij 'Les Demoiselles d'Avignon' van Pablo Picasso. Samen met Georges Braque ontwikkelt hij een nieuwe kunststroming, die spoedig wordt overgenomen door vele andere kunstenaars. Voor de ontwikkeling van het kubisme is verder het fauvisme van groot belang geweest. Het fauvisme maakt gebruik van felle onvermengde kleuren, een heftige lijnvoering, dat zie je terug in het kubisme.

Kenmerken van het kubisme

het kubisme heeft veschillende kenmerken. Maar de meeste kenmerken hebben te maken met gebruik van verschillende standpunten, de manier waarop schilders waarnemen. Er ontstaat verwarrend perspectief omdat een voorwerp vanuit verschillende hoeken kan worden bekeken en geschilderd. Zo krijg je ook het collage-effect. Het meest kenmerkende bij de kubisten is, dat alles wordt vereenvoudigd. Veel simpeler wordt gemaakt. De meeste schilderijen zijn een stilleven.

Fasen

Het kubisme kent een aantal fases. Het probleem is dat het kubisme door iedereen op verschillende manieren in fases wordt verdeeld. Er zijn over het algemeen 3, 4 of 5 fases.

Fase 1: Geometrisch kubisme (1907-1909)
De kunstenaars deden net als of de natuur alleen maar bestond uit kubussen, kegels en bollen. Alles werd dus met deze meetkundige vormen getekend. Je kon de bollen, kegels en kubussen goed herkennen. In de eerste fase zoekt de kubistische kunstenaar naar de basisstructuren achter de dingen en zijn er nog herkenbare, tamelijk samenhangende vormen. Ook houden de kunstenaars zich nog bijna helemaal vast aan het perspectief. Kleur is niet zo belangrijk, er worden vooral grijsachtige en bruine tinten gebruikt. Kleur werd in een later stadium wel belangrijk.

Fase 2: Analytisch kubisme (1910-1912)
De mensen gingen de grondvormen van het voorwerp steeds verder uitpluizen, zodat de meest interessante vorm overbleef. Zo ontstond een nieuw indrukwekkend voorwerp. De vormen werden steeds eenvoudiger gemaakt. Niet alleen de hoofdvorm is belangrijk maar ook de restvormen. In deze periode spat het beeld dat de schilders ons van de werkelijkheid bieden uiteen in kleine fragmentjes, die zo goed in elkaar worden gezet dat het geheel nog nauwelijks herkenbaar is. Vast vormen worden gebroken.

Fase 3: Synthetisch kubisme (1912-1914)
Vormen uit het platte vlak werden uitgeknipt en tot een collage gemaakt. Er worden voor het eerst teksten toegevoegd. Allerlei materialen worden op het schilderij geplakt. Er wordt al iets meer gebruik gemaakt van kleur.

Fase 4: analytisch/synthetisch (1914-1920)
soms wordt deze tijd gezien als een aparte fase. Dit is een periode waarin alle voorgaande fases worden samengevoegd.

Fase 5: Neo-kubisme (1920 - ..)
Ook voegen Sommige mensen hier nog het neo-kubisme aan toe, die vindt plaats na 1920, Een aantal kubisten keert terug naar het tweede stadium, zonder dat ze er helemaal op terugvallen. De lijn komt nu meer op de voorgrond dan tijdens de derde periode. De lijn komt op gelijke hoogte naast het vlak te staan. Deze lijnen worden zowel door accentuering met zwart of een andere kleur als door kleurcontrasten verkregen. De lijn wordt in deze periode statischer evenals de kleur, waardoor het hele werk statischer is geworden. De grondkleuren zijn hoofdzakelijk: zwart, groen, bruin, blauw, grijs en wit.
Ook de vorm verandert. Men keert meer terug naar het henkenbare, naar de verstaanbaarheid van het onderwerp. Wegens dit terugvinden van de vorm wordt de stijl van deze periode Neo-kubisme genoemd. In deze laatste periode wordt het kubisme als het ware geconsolideerd.

Stromingen

Er worden ook nog verschillende stromingen onderscheid. Het wetenschappelijk kubisme, hier wordt nog gewoon gebruikgemaakt van het verstand en de objecten zijn nog herkenbaar. Het orphisch kubisme, hier wordt voor het eerst het 3-dimensionale gebroken door allerlei perspectieven door elkaar te gebruiken. Dan heb je ook nog het physisch kubisme, hier is er evenwicht tussen een heldere emotionele kleur en een eenvoudige vorm, maar die wel anders is dan de werkelijkheid. En het instinctief kubisme, de naam zegt het al, er wordt volledig op instinct afgegaan. Je hoeft niet te letten op hoe iets er in de werkelijkheid uit ziet.

Einde

Aan het einde van 1920 gingen veel schilders weer over op een andere kunststijl. Ook werden de contacten verbroken door de 1e wereldoorlog, en sommige schilders moesten ook in dienst.