InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Bovenlicht op Ameland

Bovenlicht op Ameland

Bovenlicht op Ameland Het raam boven de voordeur dat ervoor zorgt dat er licht in de gang valt, heet een bovenlicht. Bovenlichten zijn functioneel, maar er zijn er ook vele die meer zijn dan dat. Veel bovenlichten zijn een decoratie voor het huis. Ze staan bol van de symboliek en sommige vertellen een heel verhaal. Op Ameland zijn enkele fraaie exemplaren te vinden.

Huisje Ahab met het Ahab Bovenlicht

Bron: Persbureau AmelandBron: Persbureau Ameland

Bovenlicht

In de loop van de eeuwen ontwikkelde de huizenbouw en pas in de 17e eeuw kregen huizen een gang. Voor die tijd was de indeling van het huis zo, dat je meteen met de deur in huis viel. Van buiten stapte je direct de woonkamer binnen. Om licht binnen te laten komen in de gang achter de voordeur, maakte men boven de voordeur een raam: het bovenlicht.

Gegoede burgerij

De positie van het bovenlicht – recht boven de voordeur – stimuleerde de woningeigenaren het raam te versieren met een ornament. Ze konden dan meteen laten zien hoe welgesteld ze waren. De eerste bovenlichten treffen we aan in huizen van de gegoede burgerij. De bovenlichten bestonden uit sponningen met stukjes glas. De roeden sneed met uit hout. Daarom worden deze bovenlichten ook wel snijramen genoemd. Het type snijraam ontwikkelde met de tijd en ging met de mode mee.

Bron: Persbureau AmelandBron: Persbureau Ameland

Snijraam

Een snijraam is een bovenlicht waarbij houtsnijwerk of smeedwerk het glas in delen verdeelt en voor de verbindende structuur in het raam zorgt. Doorgaans is de route van een ontwikkeling van eenvoudig naar steeds gecompliceerder, maar in het geval van de snijramen gaat dit principe niet op. De snijramen ontwikkelen juist van complex naar steeds grotere vereenvoudiging. De oudste snijramen zijn het meest ingewikkeld bewerkt.

Bovenlicht met ornament

Een ornament dat voor een glasruit is gezet is een bovenlicht met ornament. Een gietijzeren levensboom is daar een welbekend voorbeeld van.

Bron: Persbureau AmelandBron: Persbureau Ameland

Datering

Lang niet altijd is de ouderdom van het bovenlicht dezelfde als van het huis waar het in is gezet. Houten snijramen zijn onderhevig aan vermolming en als dat vroeger gebeurde, plaatste men vaak een nieuw bovenlicht terug in de stijl van die tijd en niet in de originele stijl. Het maakt dateren van bovenlichten lastig.

Levensboom / Bron: Persbureau AmelandLevensboom / Bron: Persbureau Ameland

Symbool

Voor de bovenlichten kwam in voorbije eeuwen een aantal vormen steeds terug. Niet zelden kreeg de vorm een betekenis mee, zodat het een symbool werd. Symbolen die we in bovenlichten tegenkomen zijn:
  • Levensboom
  • Dieren
  • Ruit
  • Levenszon
  • Rijzende zon
  • Speren en pijlen
  • Krans
  • Drietand en staf
  • Jacobsstaf
  • Pijnappel
  • Palmet
  • Ruit / Bron: Persbureau AmelandRuit / Bron: Persbureau Ameland
    Acantusblad
  • Fleur de Lis
  • Maan en halve cirkels
  • Odal en voluten
  • Spiraal
  • Lictorenbundel
  • Putti en Cherubijnen
  • Schelp
  • Hart
  • Wildeman
  • Hoorn des Overvloeds
  • Zeemeerman en Zeemeermin
  • Schoppen
  • Lier
  • Festoen
  • Klaverblad en het getal drie
  • Masker
  • Anker
  • Toverknoop
  • Bizarre Knoop
  • Toorts
  • Bloemmotief
  • Molenijzer
  • Karbonkel
  • Vuurslag
  • Rad van Fortuin
  • Levensboom / Bron: Persbureau AmelandLevensboom / Bron: Persbureau Ameland
    Trofeeënbundel
  • Donderbezem
  • Dood
  • Palmtak
  • Afweerkruis
  • Huismerk

Vaas met Bloemen / Bron: Persbureau AmelandVaas met Bloemen / Bron: Persbureau Ameland

Ameland

Ameland kent enkele fraaie voorbeelden van bovenlichten. Je hebt er symbolen en een bovenlicht dat een verhaal verbeeldt. Twee voorbeelden:
  • Vaas met Bloemen
  • Ahab

Vaas met Bloemen

Het bovenlicht met de vaas met bloemen is te zien in de Oosterlaan in Hollum. Dit is waarschijnlijk een 19e eeuws bovenlicht. Het kan ook jonger zijn; soms neemt een houtsnijder een ouder thema als voorbeeld. Het is in ieder geval niet van voor 1820. De uitbundigheid doet denken aan een hoorn des overvloeds, maar het betreft een vaas met bloemen. Het zou een variant op de levensboom kunnen zijn.

Ahab / Bron: Persbureau AmelandAhab / Bron: Persbureau Ameland
Ahab
Ahab is een verhalend bovenlicht, gemaakt in de jaren 70 van de twintigste eeuw. Het is te vinden op een huisje aan de Jan Jacobsweg in Hollum. Het bovenlicht verwijst naar de walvisjager Ahab, die als een bezetene de witte potvis Moby Dick najaagt. Het verhaal is in 1851 opgeschreven door de Amerikaan Herman Melville in de klassieker Moby Dick. Het houten bovenlicht is gesneden en beschilderd door Martin Marra, in die jaren reclametekenaar bij Van Gend & Loos.

Lees verder

© 2012 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Bovenlichtversiering met snijraam als statussymboolMet de deur in huis vallen, was tot de zeventiende eeuw letterlijk het geval. Het eerste woonvertrek had als afsluiting…
Licht in de gang door een bovenlichtLicht in de gang door een bovenlichtEen bovenlicht is een raam boven een deur en vormt een onderdeel van een veranderde bouwstijl vanaf de zeventiende eeuw.…
Een en al Boerderij - boek van dokter StraatsmaEen en al Boerderij - boek van dokter StraatsmaOense Straatsma, huisarts in ruste op Ameland, schreef 'Een en al boerderij op Ameland.' Het boek is uitgegeven door cul…
Dodenherdenking op 4 mei op AmelandDodenherdenking op 4 mei op AmelandTijdens de Nationale Herdenking op 4 mei wordt er op Ameland stilgestaan bij degenen die op Ameland, in Nederland of waa…
Ameland in 2010 - Jaar van Penny's ShadowAmeland in 2010 - Jaar van Penny's ShadowNa ‘Ameland in 2008,’ ‘Ameland in 2009,’ is ‘Ameland in 2010’ het derde nummer in de serie ‘Ameland in …’ De eilander ui…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Persbureau Ameland
  • Persbureau Ameland
  • Bovenlicht.net
  • Afbeelding bron 1: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 2: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 3: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 4: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 5: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 6: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 7: Persbureau Ameland
  • Afbeelding bron 8: Persbureau Ameland

Reageer op het artikel "Bovenlicht op Ameland"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 07-04-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Walvisvaart
Bronnen en referenties: 11
Schrijf mee!