Massacultuur en de Frankfurter Schule

Popmuziek en massacultuur Populaire muziek is muziek die makkelijk toegankelijk is voor iedereen. Omdat populaire muziek zo toegankelijk is voor veel mensen, met name door vele media zoals digitale opnames, televisie en internet, is er volgens sommige critici sprake van massacultuur. In de eerste helft van de twintigste eeuw ontstond er een discussie over massacultuur in Europa en de Verenigde Staten. Het woord “populair” werd onlosmakelijk verbonden met de term “massacultuur” en door

De Frankfurther Schule

Een groep Duitse intellectuelen richtte in het begin van de twintigste eeuw de Frankfurter Schule op, hierin werd een nieuwe meer filosofische variant van het Westerse Marxisme ontwikkeld. Deze nieuwe variant van het Westerse Marxisme werd bekend onder de naam ‘critical theory’. Het idee van de Frankfurter Schule was gebaseerd op sociale onderzoeken in Frankfurt maar in 1930 vestigde de Frankfurt School zich in de Verenigde Staten. De voornaamste leden van de Frankfurter Schule waren Benjamin, Horkheimer, Fromm, Adorno en Marcuse.

De Frankfurter Schule bekritiseerde massacultuur in het algemeen (Shuker 136). Volgens de Frankfurter Schule is met de opkomst van de massacultuur de individuele kunstenaar cultureel slachtoffer geworden doordat hij geen mogelijkheid meer krijgt om met zijn eigen kunstuitingen deel te nemen aan kunstactiviteiten binnen de massacultuur. Van de Frankfurter Schule was het Adorno die vooral zijn kritiek uitte op populaire muziek. Adorno publiceerde een essay waarin hij Tin Pan Alley en jazz bekritiseerde. Adorno is bezorgd over het feit dat kunst, en met name muziek wordt gedomineerd door het kapitalistische karakter van de massacultuur. Volgens Adorno is popmuziek al voorverwerkt door de maker voor de luisteraar zodat deze zelf niet meer hoeft na te denken over de muziek, het is inhoudsloos en daardoor aangenaam gemaakt voor de luisteraar. Terwijl muziek als kunst een creatief product is van de kunstenaar waarbij de luisteraar geïnteresseerd moet zijn in de muziek als hij er naar luistert omdat deze vorm van muziek niet makkelijk luisterbaar is gemaakt, het gaat de kunstenaar om het creatieve product (Bennett 36).

Verder verwijst Bennet naar de door de Frankfurter Schule geïnspireerde MacDonnald die in zijn boek ‘A theory of Mass Culture’ aangeeft dat massa cultuur door hogerhand bestuurd wordt. De aanhangers van de theorieën van de Frankfurt School beschouwen het publiek in de massacultuur als passief en manipulatief, de kunst wordt uit commercieel oogpunt door zakenlieden gedomineerd en er bestaat zo weinig ruimte voor de individuele kunstenaar en zijn creatieve product in de massacultuur.

Massacultuur en popmuziek

Een andere benadering van massacultuur kwam later tot stand in de twintigste eeuw door culturele en sociologische onderzoeken maar vooral de invloed van het werk van John Fiske, professor Communication Arts aan de universiteit van Wisconsin-Madison, waarin het publiek juist gezien werd als actief en in staat creatief om te gaan met culturele en kunstzinnige producten (Redhead 19). Deze positievere benadering zet het publiek in de massacultuur niet neer als niet-nadenkend, manipulatief en passief, maar juist als actieve schakels in een culturele samenleving, waar zij zelf weerstand kunnen bieden tegen hetgeen dat zij niet waarderen.

Naar mijn mening hebben beide benaderingen een goede visie op het begrip massacultuur. Kunst die gemaakt wordt onder leiding van zakenlieden met als uitgangspunt zoveel mogelijk omzet, komt nog altijd voor en gaat ten koste van het idee van de kunstenaar zelf. Garofalo geeft bijvoorbeeld aan dat het album In Utero van Nirvana door de platenmaatschappij werd onderworpen aan veranderingen die de verkoop zouden verbeteren maar die de kunst uitingen van frontman en kunstenaar Kurt Cobain zouden negeren.