InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Marco Polo, icoon van de reiswereld

Marco Polo, icoon van de reiswereld

Marco Polo, icoon van de reiswereld Bijna iedereen heeft wel eens van Marco Polo gehoord. Deze jonge Venetiaan reisde in opdracht van Kublai Khan in de 13e eeuw naar alle windstreken van het immense Tataarse Rijk. Het verslag van zijn bevindingen werd later opgetekend door een medegevangene gedurende een krijgsgevangenschap in Genua en kreeg de titel Il Milione. Een Lonely Planet voor de Oriënt avant la lettre.

Het Tataarse Rijk

Het grootste wereldrijk uit de geschiedenis was het Mongoolse rijk in de 13e eeuw; het strekte zich uit van China tot aan de rivier de Donau. Dzjengis Khan (1162-1227), wat zoveel betekent als Universele Heerser, slaagde er op veertigjarige leeftijd in om alle Mongoolse stammen te verenigen. Daardoor kon hij beginnen met de opbouw van een geweldig groot leger. In 1207 veroverde hij China; later volgden Afghanistan, Pakistan, Iran en Turkije. Dzjengis Khan had zijn zaakjes zo goed voor elkaar, dat de macht over dit enorme rijk door zijn kleinzoon Kublai Khan (1215-1294) kon worden overgenomen. Na diens dood kwam er een einde aan de Yuan-dynastie. De Venetiaan Marco Polo kwam aan het hof van de Yuan-dynastie ten tijde van de heerschappij van Kublai Khan.

Marco Polo

Marco Polo (1254-1324) was de zoon van Niccolò Polo. Niccolò en zijn broer Matteo waren handelsreizigers en vertrokken regelmatig voor een handelsmissie vanuit Venetië naar de Oriënt. Op één van die reizen maakten zij kennis met de grootchan Kublai Khan. Deze laatste voelde er wel wat voor om met het Christendom kennis te maken en vroeg de broers om bij de toenmalige paus langs te gaan met het verzoek om enige pauselijke gezanten te sturen. De broers reisden naar Italië, maar toen zij daar aankwamen was de paus juist overleden. En het duurde wel drie jaar voordat er een nieuwe paus werd benoemd. Na twee jaar vroegen Niccolò en Matteo dan maar toestemming aan de nuntius, die later alsnog tot paus werd benoemd. Uiteindelijk gingen er twee fraters mee op weg naar de grootchan, maar door schermutselingen onderweg gaven deze de pijp aan Maarten en zochten een veilig heenkomen. Intussen was ook de moeder van de 15-jarige Marco Polo gestorven en daarom nam Niccolò hem mee op de volgende missie. Marco Polo kwam aan het hof van Kublai Khan en de grootchan was zo gecharmeerd van de jongen, dat hij hem in dienst nam om door het immense Tataarse rijk te reizen en verslag aan hem uit te brengen over zijn bevindingen. Pas 17 jaar oud was hij toen hij alle uithoeken van de Oriënt bereisde. Na ruim 20 jaar keerde hij terug naar Italië; daar belandde hij ten gevolge van politieke onrust in de gevangenis van Genua. Een medegevangene Rustichello da Pisa stelde de belevenissen van Marco Polo te boek. Het verslag krijgt de titel Il Milione. Het originele geschrift van Il Milione is helaas verloren gegaan, maar gelukkig waren er een aantal kopieën. En zo kon het gebeuren dat er in 2001 een Nederlandse vertaling verscheen bij Uitgeverij Athenaeum - Polak & Van Gennep van één van de grootste klassiekers uit de reisliteratuur op basis van de oudste bewaard gebleven tekst met de titel De wonderen van de Oriënt, een vertaling van Anton Haakman. In 2008 verscheen bij dezelfde uitgeverij een herdruk, ISBN 9 789025 364144.

Historische bron en inspiratiebron

Marco Polo had wel nooit kunnen dromen dat zijn naam acht eeuwen later nog steeds associaties met de reiswereld oproept.
Denk alleen al aan de Marco Polo reisgidsen. Het verslag van zijn ontdekkingsreizen is niet alleen een bron van historisch belang, maar vormt voor diverse schrijvers ook een inspiratiebron. Zijn verslag gaat over het weelderige hofleven in China, de landschappen waar hij doorheen trok en de gebruiken en gewoonten van de volkeren waarmee hij kennis maakte. Soms is het iets wat hij gehoord heeft, soms iets wat hij zelf ervaren heeft. Ongelooflijk allemaal; Marco Polo schrijft in Il Milione zelf een paar keer dat een en ander bijna niet te geloven is, ware het niet dat hij het met eigen ogen heeft aanschouwd. De Italiaanse schrijver Umberto Eco refereert in zijn boek De geschiedenis van imaginaire landen en plaatsen (2013, Uitgeverij Promethuis/Bert Bakker) herhaaldelijk aan het geschrift van Marco Polo. Italo Calvino schreef de fictieve roman De onzichtbare steden (Uitgeverij Atlas 14e druk, 2013). In deze roman laat hij Marco Polo mondeling verslag uitbrengen aan Kublai Khan over de steden die hij op zijn exotische reizen heeft bezocht. Feitelijk beschrijft Marco Polo dan iedere keer zijn geboortestad Venetië en dat in zeer poëtische teksten. Een voorbeeld: "Als je de rivier bent doorgewaad en de pas over bent, sta je ineens voor de stad Mariana, met haar albasten poorten, doorschijnend in het zonlicht, haar koralen zuilen die de met serpentijn belegde voorgevels ondersteunen, haar villa's die helemaal van glas zijn als aquaria waarin de schaduwen zwemmen van danseressen met verzilverde schubben onder kwalvormige lampen." De beschrijvingen uit Il Milione doen hier en daar nauwelijks onder voor dit soort wonderbaarlijkheid.

De wonderen van de Oriënt

In het boek De wonderen van de Oriënt is aan het begin een kaart opgenomen van het gebied waar doorheen Marco Polo reisde; achterin het boek is een lijst met voetnoten opgenomen ter verklaring van namen van steden e.d. Het boek bestaat uit een aantal kleine verslagen, die volgens een bepaald stramien redelijk staccato zijn geschreven. Polo beschrijft in welke richting je moet vertrekken om van X naar Y te komen, het landschap en flora en fauna, het geloof van de onderdanen van Kublai Khan, de handelswaren die men er te bieden heeft, goede of slechte eigenschappen van de bevolking etc. Dat laatste doet hij bepaald generaliserend in bewoordingen als bijvoorbeeld "De mensen vereren er Mohammed. Het is slecht, moorddadig volk, dat steeds de beker aan de mond heeft, want omdat ze een goede gekookte wijn hebben, drinken ze graag veel". Het wordt pas echt interessant en amusant, als Polo gaat uitweiden over ongelooflijke dingen die hij gezien heeft of over verhalen die hij opgevangen heeft. Zo is er sprake van de Drie Wijzen uit het Oosten, die in de stad Sava (Perzië) zijn bijgezet in een mooi graf "en ze zijn nog helemaal intact met baarden en haren", maar als Marco Polo verder navraag doet weet niemand meer te zeggen dan dat er lang geleden drie koningen waren begraven. Het Wonder van Bagdad vertelt over christenen die aan de lokale kalief moeten bewijzen hoe groot hun geloof is door een berg in beweging te laten komen. Vaak gaat het ook over de zeden tussen man en vrouw. Er zijn volkeren, waarbij de man het huis verlaat als er gasten komen, die dan mogen doen en laten wat ze willen met de vrouwen. Sommigen hebben dan wel de restrictie dat de vrouw het ook leuk moet vinden. En een echte giller is deze: bij één soort volk is het zo dat na een bevalling de man veertig dagen in bed kruipt en het kind vertroetelt, terwijl de vrouw mag bijkomen en het huishouden doet.

Onvoorstelbare weelde

Bij de beschrijving van de diverse paleizen van de grootchan, waan je je even in een sprookje van Duizend-en-één-nacht. Een paleis in de stad Shangdu, opgetrokken uit marmer en ander kostbaar gesteente. Rondom dit paleis is er een lange muur en daarbinnen zijn rivieren, fonteinen en weiden met allerlei soorten dieren, volières met jachtvalken. Verder heeft de grootchan paarden van een wit ras en tienduizend ezelinnen zo wit als sneeuw rondlopen. Op dit terrein staat nog een tweede paleis, gebouwd van rietstengels, vanbinnen versierd met vergulde vogels en dieren. Het paleis in Cambalu bevindt zich midden in een tweede ommuring van een geweldig groot terrein met allerlei gebouwen en poorten. Het paleis zelf heeft een zeer hoog plafond en de muren van de zalen zijn net als het plafond met goud en zilver bedekt, waarin taferelen gebeeldhouwd zijn van ridders, vrouwen, vogels en dieren en andere mooie dingen. De eetzaal is zo lang en breed dat er wel zesduizend mensen kunnen eten. Marco Polo besteedt speciale hoofdstukjes aan hoe de banketten van de grootchan verlopen en hoe er feest wordt gevierd, zoals bij het Witte Feest, een Nieuwjaarsfeest waarbij alle genodigden in witte kleding verschijnen en elkaar zoveel mogelijk witte geschenken geven. Aan weelde geen gebrek. Overigens schildert Marco Polo de grootchan wel af als een rechtvaardig en goed mens, want hij laat bijvoorbeeld graan uitdelen als zijn volk in nood is.

Met een korreltje zout?

Er is een door Ramusio (biograaf van Marco Polo, 16e eeuw) beschreven anekdote dat een priester aan Marco Polo op diens sterfbed gevraagd zou hebben of hij nog onwaarheden of fabeltjes uit zijn verslag Il Milione zou willen herroepen. Daarop zou Marco Polo hebben geantwoord dat hij nog niet de helft van wat hij had gezien aan het papier had toevertrouwd. (En dat is vreselijk jammer!). Misschien dat er geen schapen waren met een staart van meer dan vijftien kilo, griffioenen die hele olifanten in de lucht tilden, mensen met een staart (dat waren dan wel orang oetans) of andere wonderbaarlijke verschijnselen die aan het papier zijn toevertrouwd, maar al met al was het toch een redelijk soort reisgids geworden waarvan later bijvoorbeeld Columbus gebruik heeft gemaakt. Anno nu is het een boek een klassieker in de reisliteratuur, die eigenlijk iedere hartstochtelijke reisliefhebber in de boekenkast zou moeten hebben.
© 2013 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Mongolië en de Grote KhansMongolië en de Grote KhansErgens ingeklemd tussen de giganten Rusland en China ligt Mongolië, voor veel mensen een nobele onbekende. Ooit echter r…
Beroemde reizen - OntdekkingsreizigersBeroemde reizen - OntdekkingsreizigersWie ontdekte Amerika, maar dacht eerst dat het Indië was? Wie voer als eerste om Afrika naar India? Welk deel van de wer…
Volkswagen Polo BlueMotionVolkswagen Polo BlueMotionNog voordat de Volkswagen Polo BlueMotion nog maar in de verkoop was, waren de eerste vierduizend auto’s al verkocht. Da…
Ralph Lauren polo, kleding en accessoiresRalph Lauren polo, kleding en accessoiresRalph Lauren is een merk dat sinds 1967 bestaat en is uitgegroeid tot een groot kledingmerk in onder andere de Polo. Het…
Oorsprong pasta en enkele receptenOorsprong pasta en enkele receptenPasta is niet meer weg te denken uit de keuken en heeft destijds vanuit Italië zo ongeveer de hele wereld veroverd. Welk…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia
  • Marco Polo, De wonderen van de Oriënt
  • Italo Calvino, De onzichtbare steden
  • Umberto Eco, De geschiedenis van imaginaire landen en plaatsen

Reageer op het artikel "Marco Polo, icoon van de reiswereld"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Laatste update: 26-03-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!