InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > De Stemberg, hunebed D13 bij Eext (de Eexter grafkelder)

De Stemberg, hunebed D13 bij Eext (de Eexter grafkelder)

De Stemberg, hunebed D13 bij Eext (de Eexter grafkelder) Ten zuiden van het Drentse dorp Eext ligt het hunebed D13. Dit megalithische monument staat ook wel bekend als ‘de Eexter grafkelder’. Een andere bijnaam van dit hunebed is ‘de Stemberg’. Volgens een volksverhaal zou de persoon die rond het jaar 1735 dit hunebed ontdekte, gedacht hebben dat hij stemmen hoorde uit de grafkelder. Hij zou toen op de vlucht zijn geslagen, in de veronderstelling dat het daar spookte.

Oorsprong en ontwerp

Qua uiterlijk wijkt dit hunebed af van de andere hunebedden die in Nederland zijn gevonden. Hunebed D13 had aan de zuidkant van oorsprong een trap van vier treden, wat de enige ingang was om deze grafkelder (gebukt) te betreden. Van dit type megalithische monumenten, het zogenaamde 'trapgraf', zijn wel enkele andere voorbeelden in Duitsland gevonden, maar niet één in Nederland. Vergeleken met andere Nederlandse hunebedden zijn de stenen in de grafkelder van D13 oorspronkelijk opvallend dicht bij elkaar geplaatst, wat eveneens op een ander type bouwontwerp lijkt te duiden.

Dekheuvel

Wat deze grafkelder vooral uniek en zeer interessant maakt, is dat dit het enige Nederlandse hunebed is, dat nog in zijn oorspronkelijke dekheuvel ligt. Een ander voorbeeld van een hunebed dat (deels) in een dekheuvel ligt is de beroemde Papeloze Kerk, maar die dekheuvel is pas in de 20e eeuw kunstmatig aangebracht, door A.E. van Giffen, om educatieve en toeristische redenen.

Bouwers

Het hunebed de Stemberg is, net als de andere Nederlandse hunebedden, waarschijnlijk gebouwd door de trechterbekercultuur. Die cultuur bestond van circa 4350 tot circa 2700 voor Christus. Mede omdat het ontwerp van de Stemberg enigszins afwijkt van de ontwerpen van overige Nederlandse hunebedden, is het mogelijk in een iets latere periode gebouwd dan die andere megalithische monumenten. Volgens onderzoekers is het hunebed waarschijnlijk in drie fasen aangelegd, waarbij de derde (en voltooiende) fase van de bouw plaatsvond in het Laat-Neolithicum (circa 2850-2000 voor Christus). De codenaam van dit hunebed is D13. De D in deze code betekent dat het hunebed zich in Drenthe bevindt.

Feiten over hunebed D13

Hoe ziet het hunebed de Stemberg er in de 21e eeuw uit? Het hunebed ligt op een dekheuvel met een diameter van circa 30 meter. Het hunebed heeft zes grote zijstenen (aan beide kanten drie stenen). Het heeft een breedte van 3,2 meter en een lengte van 4,3 meter. Oorspronkelijk had dit hunebed drie grote dekstenen. Die waren echter verdwenen (mogelijk omdat ze door stenenrovers voor andere bouwdoeleinden zijn gebruikt). Eén van de dekstenen is echter in 1976 teruggevonden in de grond, toen men in het centrum van Eext bezig was met het graven van een rioolsleuf. Later dat jaar is deze steen weer op de draagstenen geplaatst. De stenen van de oorspronkelijke trap, die dit hunebed mede zo uniek maken, zijn helaas verdwenen.

De (her)ontdekking: oorsprong van de naam Stemberg

Het stenen plafond van de Stemberg werd waarschijnlijk oorspronkelijk gevormd door drie grote, relatief platte stenen, die vervolgens door aarde bedekt waren. Waarschijnlijk heeft dit hunebed daardoor vele eeuwen (of zelfs duizenden jaren) onder de grond verscholen gelegen. Pas in de 18e eeuw werd het herontdekt.

Het verhaal gaat dat rond het jaar 1735 een 'een zeker landman, met een puntyzer naer steenen zoekende zyn geluk ook op dit bergje beproefde.' Met zijn 'puntyzer' zou hij toen mogelijk op een deksteen (het dak) van de grafkelder hebben getikt. Hij zou toen enorm geschrokken zijn van het holle geluid dat hij hoorde; hij dacht dat er stemmen uit de grond kwamen. De landman zou zich toen naar huis hebben gehaast en verteld hebben dat het op dat bergje spookte.

Etymologie

Aan die bovenstaande anekdote zou deze plek de naam 'Stemberg' danken. Het is echter twijfelachtig of deze anekdotische etymologie wel klopt. Het is volgens onderzoekers waarschijnlijker dat dit hunebed oorspronkelijk 'Steenberg' werd genoemd en dat dit in de loop der tijd is verbasterd tot 'Stemberg'.

Van Lier: Oudheidkundige brieven

In het jaar 1756 zou dit hunebed deels zijn uitgegraven en vernield door stenenrovers. Johannes van Lier (1726-1799), een wetenschapper die in deze periode een Gedeputeerde van Drenthe was, besloot zich vervolgens over dit grafmonument te ontfermen. Hij onderzocht het en herstelde het grotendeels. Bij zijn onderzoek deed hij veel interessante ontdekkingen; hij vond onder meer potten met verbrande botten. Van Lier schreef uitgebreid over zijn ontdekkingen in het boek 'Oudheidkundige brieven', dat in 1760 verscheen. Dit onderzoeksverslag wordt beschouwd als de oudste wetenschappelijke monografie over een Nederlandse hunebed.

Lukis, Dryden en Van Giffen

Ook in 1878 kwamen twee befaamde Engelse oudheidkundigen naar Nederland om onderzoek te doen naar de hunebedden: William Collings Lukis en sir Henry Dryden. Ze onderzochten onder meer de Eexter grafkelder. Diverse archeologische vondsten van Lukis en Dryden uit de Eexter grafkelder zouden later terechtkomen in het British Museum. In 1927 werd de Stemberg wederom uitgebreid onderzocht, ditmaal door de Nederlandse archeoloog Albert van Giffen.

Locatie en adres van hunebed D13 te Eext

Het hunebed D13 (De Stemberg) ligt net ten zuiden van het dorp Eext. Het bevindt zich bij de Jan Oostingweg, aan de westkant van de stationsstraat. Eext is een dorp van crica 1400 inwoners, het bevindt zich op de Hondsrug, nabij het dorp Gieten. Het ligt in de provincie Drenthe en in de gemeente Aa en Hunze.
© 2016 - 2019 Fjodorboekanski, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De hunebedden en unieke steenkisten in EextDe hunebedden en unieke steenkisten in EextBorger mag dan het langste hunebed hebben van Nederland, Eext heeft het meest unieke hunebed van ons land! Het hunebed D…
Hunebed (grafkelder)Hunebed (grafkelder)Een hunebed is een van keien gemaakte grafkelder, bestaande uit enkele zijstenen, met daarop een deksteen. Het geheel is…
Fietsen langs de hunebedden in de omgeving van AssenFietsen langs de hunebedden in de omgeving van AssenEen paar kilometer buiten het centrum van de Drentse hoofdstad Assen liggen vier hunebedden. Als je wel eens met de trei…
De vijf bijzondere hunebedden in Drouwen en BronnegerDe vijf bijzondere hunebedden in Drouwen en BronnegerDe hunebedden zijn gebouwd door de Trechterbekercultuur omstreeks 3000 v.Chr. Deze cultuur stapelde de zware keien uit d…
De Papeloze Kerk – hunebed D49 bij SchoonoordDe Papeloze Kerk – hunebed D49 bij SchoonoordIn de bossen bij de Drentse plaats Schoonoord ligt één van de bekendste hunebedden van Nederland. Het heeft als bijnaam…
Bronnen en referenties
  • Nieuwe Drentse Volksalmanak 1978 - Uitgeverij Van Gorcum & Comp. NV
  • Hunebedden. Monumenten van een Steentijdcultuur - Van Ginkel, Jager en Van der Sanden - Uitgeverij Uniepers
  • Gids voor de hunebedden in Drenthe en Groningen - Wijnand van der Sanden - Uitgeverij WBooks
  • https://www.geheugenvandrenthe.nl/stemberg
  • http://rijksmonumenten.nl/monument/45026/hunebed-d13-de-stemberg/eext/
  • http://www.hunebeddeninfo.nl/nieuws/199-boek-over-het-werk-van-william-collings-lukis-en-henry-dryden-in-drenthe-op-komst
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/D13_(hunebed)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Trapgraf

Reageer op het artikel "De Stemberg, hunebed D13 bij Eext (de Eexter grafkelder)"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Fjodorboekanski
Gepubliceerd: 22-11-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 8
Schrijf mee!