InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Babylonische kalender en tijdrekening

Babylonische kalender en tijdrekening

Babylonische kalender en tijdrekening De Babylonische kalender en tijdrekening zouden de meest dominante worden in het Midden-Oosten van voor onze jaartelling. In de Oudheid bestond er onder de Mesopotamische volken nog niet dezelfde uniformiteit over datum en tijd als wij tegenwoordig kennen, maar de Babyloniërs verwierven zoveel invloed dat hun kalender de meest courante werd. Opvallend is dat de tijdrekening waarmee de dag werd ingedeeld al verrassend nauwkeurig was, maar dat het concept 'week' nog ontbrak. Artikelindeling (interne links)

Verspreiding van de Babylonische kalender

De dominantie van de Babylonische cultuur kreeg in de 18de eeuw v. Chr. vorm door de vele veroveringen van koning Hammurabi. Het Akkadisch, de plaatselijke taal, en de Babylonische variant van het spijkerschrift vedrongen het Sumerisch als belangrijkste internationale communicatiemiddel. Babylonische schrijvers verspreidden zich op last van Hammurabi door het hele Nabije Oosten om hun taal en cultuur als schrijver, leraar en/of vertaler over te dragen. Zij namen hun kalender, dagindeling en tijdsrekening overal mee naar toe. Waarschijnlijk werd de Babylonische kalender daarmee de eerste wijd verbreidde kalender.

Een lunisolaire kalender

De Babylonische kalender was een zogeheten 'lunisolaire' kalender, waarbij astronomische verschijnselen rondom zowel de zon als de maan van invloed waren op de samenstelling van de kalender. Zo werd bijvoorbeeld ook de Hebreeuwse kalender samengesteld.

Het Babylonische jaar draaide enerzijds om agrarische planning en anderzijds om allerlei religieuze feesten en rituelen. Voor beide zaken waren astronomische verschijnselen van groot belang. Dat leidde tot een grote kennis van de beweging van de hemellichamen en een beroemde Babylonische sterrenkunde. (Lees hier meer over de Babylonische/Mesopotamische sterrenkunde).
Met behulp van die kennis werd een kalender opgebouwd rondom de bewegingen van de zon en de maan. Zo ontstond bijvoorbeeld het idee van een 'maand', wat een periode was die gelijk stond aan een maancyclus. De zon had vooral invloed op de dagindeling.

Aanvankelijk bepaalden astrologische waarnemingen het begin van nieuwe jaren of maanden en had men dus vooraf geen idee hoe de kalender precies zou verlopen. Pas op de dag zelf of een aantal dagen van te voren wist men welke datum het was of zou worden. Later ontdekte men echter perioden en regels waarmee men maanstanden kon voorspellen en daarmee het begin van de afzonderlijke maanden.

Onze eigen kalender is duidelijk afgeleid van deze lunisolaire kalender, maar heeft meer vastgestelde periodes gekregen.

Jaren

Een Babylonisch jaar kreeg geen nummer, maar werd genoemd naar een belangrijke gebeurtenis uit datzelfde jaar of uit het vorige jaar. Het heette bijvoorbeeld: 'het jaar waarin de grote tempel van Mardoek in de stad Babylon gebouwd werd' of 'het jaar nadat het koninklijk kanaal gegraven werd'. Om de volgorde en namen van alle jaren te kunnen onthouden, stelden schrijvers speciale lijsten samen.

Het jaar begon met de maand Nisannu, die het begin van de lente aankondigde op het Noordelijke halfrond. Daarmee kent de Babylonische kalender zogenoemde 'tropische jaren', dat wil zeggen jaren die direct zijn afgeleid van de loop der seizoenen.

Babylonische maanden

Afhankelijk van de situatie kende het Babylonische jaar 12 of 13 maanden, die elk 29 of 30 dagen hadden. Een nieuwe maand begon met de eerste verschijning van de maansikkel na nieuwe maan. Dit heet een 'synodische maan'.

Wanneer uit waarnemingen bleek dat de kalender teveel begon af te wijken van de loop der seizoenen werd er een schrikkelmaand ingelast. Zo'n maand diende wel een volledige maancyclus te beslaan, dus het aantal in te halen dagen moest een beetje in de buurt van de 30 liggen. Door de tijd heen kwamen er meer vaste regels voor het inlassen van schrikkelmaanden.

De Babylonische kalender in maanden
Nisannu begin lenteong. 21/03 - 20/04
Ajjaru lenteong. 20/4 - 19/05
Simanu lenteong. 19/05 - 17/06
Du'uzu begin zomerong. 17/06 - 16/07
Abu zomerong. 16/07 - 14/08
Ululu zomerong. 14/08 - 12/09
Ululu II eventuele schrikkelmaand
Tashritu begin herfstong. 21/09 - 20/10
Arahsamnu herfstong. 20/10 - 18/11
Kislimu herfstong. 18/11 - 17/12
Tebetu begin winterong. 17/12 - 15/01
Shabatu winterong. 15/01 - 13/02
Adaru winterong. 13/02 - 13/03
Adaru II eventuele schrikkelmaand

Dagen

Een nieuwe dag begon met zonsondergang in plaats van zonsopgang. De dagen werden wel geteld zoals wij dat doen, maar werden volledig uitgeschreven als bijvoorbeeld 'de vijfde dag'.

De datum uitgeschreven

Een complete datum werd als volgt helemaal uitgeschreven:
'Het jaar dat de grote tempel van Mardoek in de stad Babylon werd gebouwd in de maand Tashritu op de zeventiende dag'.

Tijdrekening in Babylon

Dag en nacht werden elk onderverdeeld in 3 zogeheten 'waken', die elk zo'n 4 uur duurden. Deze waken waren weer onderverdeeld in 2 perioden (het equivalent van een half uur) of in 4 perioden (het equivalent van een kwartier).

Hiernaast was de wake ook onderverdeeld in 60 kleinere eenheden, die heette. Eén UŠ besloeg de tijd waarin de hemelsfeer 1 booggraad doordraait. In onze tijd is dat 4 minuten. Op haar beurt werd de UŠ weer onderverdeeld in 60 NINDA's (4 seconden).

Al met al was de Babylonische tijdrekening verrassend gespecificeerd met een verdeling van de dag tot in hele kleine eenheden. En dat terwijl er nog geen klok bestond. Het kwam allemaal neer op het nauwkeurig bestuderen van hemellichamen, op een manier die beduidend verder ging dan bijvoorbeeld de Europese zonnewijzer.

Lees verder

© 2010 - 2019 Varenna, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De geschiedenis van de kalenderDe kalender heeft alles te maken met astronomie. Een jaar is precies de tijd die de aarde nodig heeft om rond de zon te…
Geschiedenis Tora: Hoofdafdelingen Misjna/TalmoedGeschiedenis Tora: Hoofdafdelingen Misjna/TalmoedDe Misjna geeft de Mondelinge Tora beknopt weer terwijl de Jeruzalem en Babylonische Talmoed de Misjna bediscussiëren en…
Krasloten: de December KalenderKrasloten: de December KalenderDe December Kalender van krasloten is een kraslot waar je 31 dagen lang plezier van hebt. Dit grote kraslot, dat je voor…
Het schrikkeljaarHet schrikkeljaarHet jaar 2008 was het en het jaar 2012 en 2016 zijn het ook: een schrikkeljaar. Het is voor ons allen vanzelfsprekend da…
Babylonische en Jeruzalem (Palestijnse) TalmoedBabylonische en Jeruzalem (Palestijnse) TalmoedHet Hebreeuwse woord 'Talmoed' heeft als hoofdbetekenis 'studie' of 'het leren'. De Talmoed heeft betrekking op de gehel…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Mhy, Pixabay
  • Time-Life Boeken, Red. J. Van Gestel - 'Mesopotamië: de machtige vorsten.' Amsterdam 1995

Reageer op het artikel "Babylonische kalender en tijdrekening"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Maryn, 21-03-2014 11:41 #2
Bij het onderwerp 'De datum uitgeschreven' staat op de 17de dag. Bedoelen ze daar de zeventiende dag van de maand mee of 17 oktober? Reactie infoteur, 22-03-2014
Beste Maryn,

Als de datum zoals in de tekst staat is: '… in de maand Tashritu op de zeventiende dag', Wil dat zeggen de 17de dag van de maand Tashritu. Wij zouden dat schrijven als 17 Tashritu, maar de Babyloniërs waren daar dus wat omslachtiger in. Hopelijk is het je zo duidelijk.

Vriendelijke groeten,
Varenna.

Roos Boum, 14-06-2010 13:21 #1
Geweldig dat ze 4000 jaar geleden al zo nauwkeurig de tijd konden verdelen! Ik kan nog niet eens de grote beer onderscheiden! Reactie infoteur, 14-06-2010
De Babylonische sterrenkunde was inderdaad van erg hoog niveau. En dat alles zonder telescoop!

Infoteur: Varenna
Laatste update: 11-07-2013
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Special: Cultuurgeschiedenis schrift
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 2
Schrijf mee!