InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Kunst > Meubelstijl: Barok

Meubelstijl: Barok

Meubelstijl: Barok De stijlperiode “Barok” ontstond rond 1600 in Italië en verspreidde zich daarna over de rest van Europa. In Frankrijk kwam de Barokstijl het meest tot uiting, door de invloed en stimulans van koning Lodewijk XIV. Deze stijl wordt in de meubelkunst dan ook wel “Lodewijk XIV stijl” genoemd. De naam Barok is afkomstig van het Portugese woord “barroco” dat “parel van onregelmatige vorm” betekent of van het Italiaanse woord “barocco”, dit betekent “buitensporig”. Barokke meubels zijn vooral bekend om de bewegelijke vormgeving en overdadige versiering met houtsnijwerk of marqueterie.

Franse hofstijl

Op zijn vijfde jaar werd Lodewijk XIV (1638-1715) koning van Frankrijk, maar de Italiaanse Kardinaal Mazarin regeerde het land tot zijn dood in 1661. Vanaf dat jaar regeerde Lodewijk XIV als alleenheerser over Frankrijk. Hij noemde zichzelf “Zonnekoning”, Lodewijk zag zichzelf als middelpunt van Frankrijk en van de wereld. Naast het voeren van oorlogen vond hij kunst belangrijk, omdat hiermee zijn roem tevens in het buitenland kon worden verspreid. Het andere doel was indruk te maken en het daarmee overtuigen van het gelijk van de Katholieke kerk. Hij trok allerlei kunstenaars aan om zijn paleizen van kunst te voorzien zoals André-Charles Boulle (1642-1732) meubelmaker, architect, beeldhouwer en schilder en Daniël Marot (1661-1752) meubelontwerper, graveur en architect.

Bron: Geolina163, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Bron: Geolina163, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Meubels aan het hof waren erg pompeus; zeer groot, zwaar en rijkelijk versierd met kostbare materialen, sommige meubels waren zelfs van massief zilver. Buiten het hof waren (ook in andere landen) Barok meubels wat minder rijk versierd.
Lodewijk XIV besteedde kapitalen aan het oorlog voeren en kunst voor aan zijn hof, totdat de schatkist leeg was.

Barok in Nederland

In Nederland begon de Barokperiode wat later, vanaf ongeveer 1700 en wordt ook wel “William en Mary- stijl” genoemd naar Willem III, de stadhouder en koning van Engeland en Mary Stuart, koningin van Engeland. De periode tot die tijd noemt men “Classicisme”. De Barokstijl werd min of meer door Daniël Marot vanuit Frankrijk naar Nederland meegenomen. Nadat Lodewijk XIV het Edict van Nantes in 1685 herriep, vluchtte Marot net als veel andere Hugenoten (protestanten) naar Nederland, waar hij zich vestigde in Den Haag. Hij kwam in dienst van Willem III en ontwierp in Nederland een aantal belangrijke gebouwen, interieurs en tuinen. Zowel de Franse als de Engelse meubelstijl hadden invloed op de Nederlandse meubelkunst.

Vormgeving

Zitmeubelen

Stoelen en fauteuils hebben gedurende de Barok een rechthoekige beklede rugleuning en meestal onbeklede gebogen armleuningen die eindigen in een voluutvorm. De poten zijn baluster- of voluutvormig (S of C-vormig) of getorst, verder zijn ze aan elkaar verbonden met een H- of X-vormig deel.

Tafels

Een typisch Barokmeubel is een wand- of consoletafel, het is een pronkmeubel. De poten en regels zijn geheel gevormd door en met snijwerk of zijn zuilvormig of gedraaid. Net als bij de zitmeubelen worden de poten elkaar verbonden door een kruisvormige sport. Deze wandtafels konden samen met twee guéridons en een spiegel behoren tot een set. Een guéridon is een tafeltje met een klein rond blad op een hoge kolom en driepoot.

Kruisvoetkabinet / Bron: VuurvliegKruisvoetkabinet / Bron: Vuurvlieg

Bergmeubelen

Tijdens de vroege Barok (of Classicisme) vóór 1650, leken kasten en kabinetten zoals de toogkast en de kolommenkast nog veel op die van de voorgaande stijlperiode de Renaissance. Ze bestaan meestal uit twee verdiepingen, twee of vier deuren, zijn zwaar en rechthoekig van vorm. Daarna bleven kasten grotendeels hetzelfde, maar werden met meer lijstwerk en snijwerk versierd en hadden een naar voren uitstekende kap en basement. Voorbeelden zijn de Hollandse kussenkast, de troonkast en de beeldenkast.

Wat later tussen ongeveer 1680 en 1710 kwam er in Nederland een ander soort kast voor; het kruisvoetkabinet of sterkabinet. Dit is een Nederlands meubel, al bestonden soortgelijke kabinetten eveneens in Engeland. De kast is groot en rechthoekig van vorm, heeft twee grote deuren en staat op vier, vijf of zes hoge getorste poten die met een kruisvormig deel (sport) verbonden zijn.
Verder waren bergmeubelen in de Nederlandse Barokperiode (1700-1740) dikwijls “orgelgebogen”, dit is een verticaal over het meubel gevormde gewelfde/ golvende vorm.

Materiaal en versiering

Meubels werden destijds van notenhout of eikenhout vervaardigd, maar er werden ook kleine hoeveelheden tropisch hout geïmporteerd die dienden als versiering, zoals ebben- en palissanderhout. In de tweede helft van de 17de eeuw werden kasten steeds meer en soms geheel gefineerd. Kenmerkend voor Barok meubels is bovendien het vele lijst- en snijwerk en dat met name de hofmeubels regelmatig zijn verguld.

'Bureau Mazarin' / Bron: Ebeniste 17ème, Wikimedia Commons (Publiek domein)'Bureau Mazarin' / Bron: Ebeniste 17ème, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Marqueterie en inlegwerk

Met verschillende fineersoorten maakte men figuren (bv. bloemen) of geometrische motieven die als versiering op of in meubels gelijmd konden worden. Typerend is het combineren van lichte en donker kleurende houtsoorten waardoor een sterk contrast ontstond.

In Frankrijk kende men een bepaalde marqueterietechniek waarbij naast fineer tevens andere materialen werden gebruikt zoals messing, zilver, tin, schildpad (schild) en parelmoer. André-Charles Boulle verfijnde en perfectioneerde deze techniek en werd mede hierdoor beroemd, daarom noemde men het ook wel de “Boulle-techniek”.

Lijstwerk

De panelen van bergmeubelen werden veelal versierd met in verstek gezaagde lijsten, die men in verschillende geometrische motieven daarop vastgelijmde.

Ornamenten

Barok meubels zijn over het algemeen voorzien van veel ornamenten in de vorm van o.a. schelpen, palmetten, voluutvormen, acanthusbladeren en bloemmotieven. De ornamenten zijn symmetrisch van vorm en zijn symmetrisch verdeeld over het meubel.

Stoffen

Zittingen van zitmeubelen werden meestal bekleed met kostbare stoffen als velours, gobelin, damast of (goud)leer en soms versierd met franje.

Lees verder

© 2014 - 2019 Vuurvlieg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Fineer: materiaal en gebruikFineer: materiaal en gebruikFineer is een dun laagje hout, van ongeveer 0,5 tot 3 millimeter, dat op ander (goedkoper) hout kan worden gelijmd. Het…
Klassieke componisten door de jaren heen - ClassicismeHet classicisme is de stroming die volgde op de barok. Ze begon in 1750, met de dood van Bach, en eindigde in de jaren 1…
Kenmerken van kunststijlenKenmerken van kunststijlenAls je op vakantie bent ga je wel eens een stadje bezoeken. Iedere keer weer is het dat ene gebouw dat zorgt voor het ch…
Barok en de katholieke kerkBarok en de katholieke kerkDe term barok wordt pas sinds het eind van de negentiende eeuw op een positieve manier gebruikt. Oorspronkelijk had de t…
Meubelstijl: RenaissanceMeubelstijl: RenaissanceIn de 15de eeuw begon in Italië de stijlperiode “Renaissance”, de wedergeboorte, het was een opleving van de periode vóó…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Sailko, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
  • “Vijf Eeuwen Binnenhuis en Meubels in Nederland”, Prof. Willem van der Pluym.
  • “Beknopte Geschiedenis van de Meubelkunst”, R. Lemaire.
  • “Nederlandse Meubelen van Barok tot Biedermeier”, Annigje Hofstede.
  • “Antiek”, Jan Pieter Glerum.
  • Wikipedia
  • Afbeelding bron 1: Geolina163, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Vuurvlieg
  • Afbeelding bron 3: Ebeniste 17ème, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Meubelstijl: Barok"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Vuurvlieg
Laatste update: 23-09-2016
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Kunst
Special: Meubelgeschiedenis
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!