Exit Through The Gift Shop en de discussie rond kunst

Kunst, het blijft een moeilijk onderwerp. In de media zijn dan ook vaak discussies te vinden over de authenticiteit van bepaalde kunstuitingen. De documentaire Exit through the gift shop (Banksy, 2010) laat op een verhalende manier een aantal standpunten zien die voorkomen binnen de discussie rond kunst. De constructie van de film brengt daarnaast ook weer andere elementen binnen de discussie aan het licht waarbij de inhoud van de documentaire wordt geproblematiseerd.

Visies op kunst

Kunst, het blijft een moeilijk onderwerp. In de media zijn dan ook vaak discussies te vinden over de authenticiteit van bepaalde kunstuitingen. Bovendien wordt er ook vaak getwist over wat wel en wat niet tot kunst gerekend kan worden. ‘Kunst’ blijft dan ook één van de meest moeilijk te definiëren woorden. De documentaire Exit through the gift shop (Banksy, 2010) laat op een verhalende manier een aantal standpunten zien die voorkomen binnen de discussie rond kunst. De constructie van de film brengt daarnaast ook weer andere elementen binnen de discussie aan het licht waarbij de inhoud van de documentaire wordt geproblematiseerd.

Van cameraman tot kunstenaar

Voordat ik zal uitleggen welke visies over kunst die in de documentaire naar voren komen, zal ik kort vertellen waar de film over gaat. De eerste scène laat dit eigenlijk het best zien. In deze scène vertelt een onherkenbaar gemaakte Banksy (straatartiest en eveneens regisseur van de documentaire) dat de documentaire in eerste instantie over hem zou gaan. Tijdens het filmen bleek echter dat de maker van de documentaire een veel interessanter levensverhaal te vertellen had. De camera is vervolgens gericht op Thierry Guetta, een man wie zijn hele leven heeft geprobeerd om alles vast te leggen zodat de bijzondere momenten niet verloren zouden gaan. Het verhaal begint bij zijn jeugd waarin een traumatische ervaring ervoor heeft gezorgd dat hij zijn camera altijd bij zich wilde hebben. Gedurende de film is te zien hoe Thierry Guetta veranderd van een integere cameraman in een op commercie gerichte kunstproducent die werkt onder de naam Mr. Brainwash.

Oprechte kunst versus commercie

Deze ontwikkeling laat precies zien welk spanningsveld belangrijk is binnen het debat rond kunst. Het ene uiterste is de onafhankelijke kunstenaar die zijn kunst produceert zonder enige vorm van streven naar winst. Het andere uiterste is de artiest die zich volledig richt op het zoveel mogelijk geld halen uit ieder werk. Door deze beide uitersten te tonen geeft Exit through the gift shop zichzelf de ruimte om zelf een oordeel te vellen over hoe en wat kunst en de kunstenaar zou moeten zijn. De gedachte die de film hierover uitspreekt wordt onder woorden gebracht door de verschillende straatartiesten waarmee Thierry heeft gewerkt door de documentaire heen. Zoals Banksy zelf tijdens dit deel van de film zegt:

‘I always used to encourage everyone I met to make art. I used to think everyone should do it … I don’t really do that so much anymore.’

Banksy laat dus duidelijk blijken dat hij tegen de vercommercialisering van kunst is en het ziet als een individuele vorm van expressie.

Banksy, kunstenaar of zakenman?

Een tweede dimensie wordt aan de documentaire toegevoegd door de constructie waarin de documentaire geproduceerd is. Dit heeft vooral te maken met de reputatie die regisseur Banksy heeft opgebouwd. In zijn carrière als graffitiartiest heeft hij namelijk bepaalde kritieken gekregen die deels te maken hebben met zijn geheimzinnige identiteit. Zo zijn er twijfels uitgesproken over of Banksy wel een kunstenaar was of een simpele vandaal. Belangrijk wat betreft Exit through the gift shop is echter het feit dan men zich heeft afgevraagd of de kritiek die hij in zijn kunst uit oprecht is of dat hij zelf ook deel van het probleem is. Zo heeft Banksy zelf in zijn werk veel kritiek geleverd op de kapitalistische natuur van de huidige westerse samenleving. Hij verdient zelf echter ook een hoop geld met zijn kunst en deze film is daar geen uitzondering van. Het feit dat Banksy ook met dit project weer een hoop geld verdient, zorgt ervoor dat zijn authenticiteit als kunstenaar in gevaar komt.

Welverdiend geprezen

Ik heb me in deze tekst slechts beperkt tot de manier waarop kunstenaarschap wordt behandeld, maar er zijn nog veel meer interessante aspecten. Zo is het fascinerend hoe langzaamaan Thierry steeds minder vaak van achter de camera te horen is en steeds meer zelf gefilmd wordt door een ander persoon. Ook de kwestie of de documentaire een hoax zou zijn is interessant om verder te bekijken. Toch had ik zelf het gevoel dat de documentaire onder het oppervlakte vooral ging over kunst. Doordat beide zijden van de discussie worden belicht hebben de makers een duidelijke en geldige visie laten zien wat betreft kunst. Ondanks dat de inhoud van de documentaire en de constructie waarin deze geproduceerd is een aantal tegenstrijdige elementen kennen, blijft het een erg interessante film om te kijken. Ik zou de film dan ook aan iedereen aanraden die interesse heeft voor cultuur en de conceptuele kant van kunst.