Hoofdzinnen en bijzinnen

In dit artikel wordt uitgelegd wat hoofd- en bijzinnen zijn. Om te kunnen begrijpen wat een hoofdzin en wat een bijzin is, is wel enige basiskennis vereist van het ontleden van zinnen. Daarom zal ik kort herhalen wat een onderwerp en wat een persoonsvorm is.

Wat is de persoonsvorm?

Eigenlijk is de persoonsvorm een vorm van een werkwoord. Het geeft aan:
  • De tijd: tegenwoordige of verleden tijd
  • Enkelvoud of meervoud. Ik eet. Wij eten.

De persoonsvorm zoeken

De persoonsvorm kun je vinden door de zin in een andere tijd te zetten.

Voorbeeld: Jan en Piet lopen naar school.
Nu zet je de zin in de verleden tijd. De zin wordt dan: “Jan en Piet liepen naar school.”

Het woord dat verandert, is de persoonsvorm. Het woord “lopen” is dus de persoonsvorm. Maar je kunt de persoonsvorm ook vinden door er een vraagzin van te maken. De persoonsvorm komt dan voorop te staan. Dus: Lopen Jan en Piet naar school?

Wat is het onderwerp?

Het onderwerp kun je vinden door de vraag:
Wie/Wat + persoonsvorm?

Dus:
Jan en Piet lopen naar school.
Wie lopen? Jan en Piet. Jan en Piet is dus het onderwerp van de zin.

Enkelvoudige zinnen

Een enkelvoudige zin bevat één persoonsvorm en één onderwerp. Het gaat vaak om korte zinnen. Bijvoorbeeld:
  • Ik koop een pak suiker. (Persoonsvorm = koop; onderwerp = ik)
  • Zij moet erg lachen. ( Persoonsvorm = moet, onderwerp = zij)
  • Wij gaan naar de bioscoop. (Persoonsvorm = gaan, onderwerp is “wij”)

Samengestelde zin

Een samengestelde zin is een zin die twee of meer persoonsvormen en twee of meer onderwerpen bevat. Eigenlijk bestaat een samengestelde zin uit twee zinnen. Bijvoorbeeld:

Ik ga naar de supermarkt, maar mijn zusje blijft thuis.

De zin kun je verdelen in twee stukken:
  • Ik ga naar de supermarkt
  • Maar mijn zusje blijft thuis.

In de eerste zin is het onderwerp “ik”. “Ga” is de persoonsvorm. In de tweede zin is het onderwerp “mijn zusje” en de persoonsvorm is “blijft”. Een samengestelde zin bestaat uit hoofdzinnen of een hoofdzin en een bijzin.

Hoofdzin

Een hoofdzin heeft verschillende kenmerken.
  • Onderwerp en persoonsvorm staan bijna altijd naast elkaar.
  • Tussen een persoonsvorm en een onderwerp kun je geen ander woord zetten (bijvoorbeeld het woord “niet” of “nooit”)
  • Je kunt een hoofdzin niet vervangen door één woord

Bijzin

De kenmerken van een bijzin zijn:
  • Onderwerp en persoonsvorm staan meestal niet naast elkaar
  • Als onderwerp en persoonsvorm wel naast elkaar staan, kun je er een ander woord tussen zetten (“niet” , “nooit”)
  • Je kunt een bijzin vervangen door één woord: de vervangingsproef.

Voorbeeld hoofd – en bijzinnen

Nu even een voorbeeldzin om de theorie toe te passen.

Omdat Annemarie jarig is, geeft zij een feestje.

Deze zin bestaat uit de delen “omdat Annemarie jarig is” en “geeft zij een feestje”.
De hoofdzin is: geeft zij een feestje.

Het onderwerp “zij” staat naast de persoonsvorm “geeft”. Je kunt er ook geen woord tussen zetten. Ook is de zin niet te vervangen door één woord.

De bijzin is: Omdat Annemarie jarig is.
Het onderwerp “Annemarie” staat niet naast de persoonsvorm “is”. Ze staan niet naast elkaar. Je kunt de bijzin vervangen door het woord “waarom”.
© 2010 - 2020 Rebeccahoogers, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Zinnen ontledenZinnen ontledenIedereen kent het wel, heeft het ooit gehad op de basis- of middelbare school; zinsontleding. De persoonsvorm was wel ma…
E-ANS: de Nederlandse grammatica in digitale vormE-ANS: de Nederlandse grammatica in digitale vormGrammatica is volgens Van Dale de verzameling regels die beschrijven hoe een taal gesproken en geschreven wordt. Daarnaa…
Waar vind je gegevens over stijl en spelling?Heb je vragen over Nederlandse stijl of spelling? Taaladvies kun je gratis online vinden. Praktisch advies over de Neder…
Esperanto, de spraakkunst op één paginaEsperanto, de spraakkunst op één paginaEsperanto heeft, zoals elke taal, een grammatica. In veel talen is de spraakkunst het grote struikelblok bij de student.…

De herkomst van het woord O.KIedereen gebruikt dagelijks het woord O.K. Hoe komen we eigenlijk aan dit woord? De etymologie geeft geen sluitend antwo…
Spreuken voor op een tegelHet regent, u heeft de loterij net niet gewonnen en de buurman is voor de zoveelste keer aan het verbouwen. Om u dag wee…

Reageer op het artikel "Hoofdzinnen en bijzinnen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rebeccahoogers
Gepubliceerd: November 2010
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Schrijf mee!