De taalhandelingstheorie van J.R. Searle

De taalhandelingstheorie van J.R. Searle In 1979 kwam wetenschapper John R. Searle met een theorie over taalhandelingen. De oorspronkelijke Engelse benaming hiervoor is 'speech act theory'. Volgens Searle zijn er vijf manieren waarop wij taal gebruiken. De taalhandelingen die hij heeft beschreven zijn representatieve, directieve, commissieve, expressieve en declaratieve taalhandelingen. Nog steeds wordt zijn theorie over taalhandelingen of 'speech acts' gebruikt in de taalwetenschap.

Representatieve taalhandelingen

Deze slaan op alle taalhandelingen die een stand van zaken uit de werkelijkheid afbeelden. De taalhandeling is een weergave van de toestand in de wereld. De uitspraak hoeft echter niet waar te zijn, het moet alleen maar waar zijn in de ogen van de persoon die de uitspraak doet.

Voorbeelden

  • Meedelen
  • Inlichten
  • Verklaren
  • Vertellen
  • Weergeven
  • Bevestigen
  • Ontkennen
  • Beweren

Directieve taalhandelingen

De intentie van de spreker bij een directieve taalhandeling is dat hij/zij iets wil. De spreker probeert dat door in communicatief opzicht de hoorder iets te laten uitvoeren, of juist niet te laten uitvoeren.

Voorbeelden

  • Bevelen
  • Smeken
  • Vragen
  • Instrueren
  • Adviseren
  • Aanraden
  • Verbieden
  • Commanderen

Commissieve taalhandelingen

Met een commissieve handeling bindt of verplicht de spreker zich in de toekomst een bepaalde handeling te verrichten of juist na te laten. Anders dan met directieven moet de spreker zelf handelen om in overeenstemming te komen met de woorden. Er is sprake van 'commitment'.

Voorbeelden

  • Zweren
  • Beloven
  • Wedden
  • Zich verplichten
  • Garanderen

Expressieve taalhandelingen

Alle taalhandelingen waarmee de spreker zijn gevoelens, houdingen, opvattingen, waardeoordelen of emoties laat zien. Het zijn dus niet, zoals bij representatieve taalhandelingen, uitspraken over de buitenwereld, maar over de binnenwereld van de spreker.

Voorbeelden

  • Waarderen
  • Beoordelen
  • Wensen
  • Prijzen
  • Schelden
  • Klagen
  • Mopperen

Declaratieve taalhandelingen

Moeilijk uitgelegd: met een declaratieve handeling zet de spreker 'de wereld in overeenstemming met wat hij/zij op dat moment zegt. Je zou kunnen zeggen dat het een taalhandeling is die een nieuwe werkelijkheid maakt, het zijn taalhandelingen die dingen laten gebeuren. Dit gaat vaak over een bepaalde maatschappelijke institutie, waarbij de spreker macht heeft over de hoorder. Denk bijvoorbeeld aan een rechter die macht heeft over een verdachte.

Voorbeelden

  • De oorlog verklaren
  • Iemand ontslaan
  • Iemand dopen
  • Iemand aansprakelijk stellen
  • Het zich veroorloven
  • Het opzeggen
© 2011 - 2021 Shiny, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Pragmatiek: Taalhandelingen door J.R SearlePragmatiek: Taalhandelingen door J.R SearleBij het wetenschapsgebied pragmatiek wordt er vaak over taalhandelingen gesproken. Taalhandelingen hebben te maken met d…
Begrippen uit de Pragmatiek (studie naar taalgebruik)Begrippen uit de Pragmatiek (studie naar taalgebruik)Taalkunde, ook wel taalwetenschap of linguïstiek, bestaat uit verschillende deelgebieden. Ze bestaat uit bijvoorbeeld ui…
Pragmatiek - Indirect taalgebruik: indirect gebruik van taalPragmatiek - Indirect taalgebruik: indirect gebruik van taalVeel van de taal die wij gebruiken zou je indirect kunnen noemen, ook al zou je dit ten eerste instantie niet meteen doo…
Kan een hond denken dat hij pijn heeft?Kan een hond denken dat hij pijn heeft?Er wordt tegenwoordig veel gesproken over dierenrechten, en wat precies het verschil is tussen dieren en mensen. Mensen…

Waar vind je gegevens over stijl en spelling?Heb je vragen over Nederlandse stijl of spelling? Taaladvies kun je gratis online vinden. Praktisch advies over de Neder…
Bronnen en referenties
  • Searle, J. R. (1979). Expression and meaning. Cambridge: Cambridge University Press.
Shiny (132 artikelen)
Laatste update: 25-11-2020
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.