InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Taal > Pragmatiek - Indirect taalgebruik: indirect gebruik van taal

Pragmatiek - Indirect taalgebruik: indirect gebruik van taal

Pragmatiek - Indirect taalgebruik: indirect gebruik van taal Veel van de taal die wij gebruiken zou je indirect kunnen noemen, ook al zou je dit ten eerste instantie niet meteen doorhebben. Zo zou je de zin ‘kun je het raam open doen?’ als indirect kunnen zien. De spreker is niet geïnteresseerd in het antwoord “ja dat kan ik”, maar wil graag dat het raam dicht wordt gedaan. In dit artikel wordt directheid, indirectheid en implicaturen besproken. Ook syllogismen en een stuk geschiedenis komen aan bod.

Taalhandelingen kennen drie uitdrukkingsvormen

  1. Expliciet
  2. Impliciet
  3. Indirect

Een direct antwoord (impliciet)

Een direct antwoord op bijvoorbeeld de vraag “ga je mee naar de bioscoop?” zou zijn: “nee, ik ga niet mee naar de bioscoop”. Je herhaalt hiermee de (propositionele) inhoud.

Bij een elliptische realisatievorm wordt de propositie niet herhaald, maar is deze wel onder de oppervlakte aanwezig. Simpel gezegd is dat wanneer je op de bovengestelde vraag “ga je mee naar de bioscoop?” het antwoord “nee” geeft.

Indirect antwoord

We blijven bij de vraag “ga mee naar de bioscoop?”. Een indirect antwoord op deze vraag zou zijn: “ik heb hoofdpijn”. Eigenlijk is dit niet het antwoord op de vraag, maar het antwoord op de vraag kan er wel uit worden afgeleid. De hoorder moet uit dit antwoord het antwoord op de vraag kunnen afleiden (inferentiëren).
Voorbeelden van indirectheid:
  1. Metaforen
  2. Idiomatische uitdrukken

Implicatuur

Implicatuur is een onderdeel van de pragmatiek en zinssemantiek die zich specifiek bezig houdt met de meest voor de hand liggende betekenis van taalhandelingen, los van datgene wat letterlijk wordt gezegd.
Er bestaan hierin twee soorten implicaturen/indirectheid:
  1. Inferentiële implicatuur (Grice 1975, Sperber & Wilson 1986): implicatuur die voortkomt uit het afleidingsproces, de betekenis wordt dus afgeleid uit kennis die al aanwezig is.
  2. Conventionele implicaturen (Searle 1969): interpretatie gebeurt zonder dat er wordt afgewogen, het gebeurt automatisch ook al is het indirect. Het komt dus routinematig voort.

Bij een inferentiële implicatuur komt de betekenis dus voort uit een afleidingsproces, hiervoor is een redeneerschema nodig. Dit gebeurt normaal natuurlijk erg snel in het menselijk brein. Het redeneerschema wordt een syllogisme genoemd. Het syllogisme is gebaseerd op het gegeven ‘als X, dan Y’. Dus: als dit zo is, dan is dat ook zo. Het is gebaseerd op structurele of oorzakelijke verbanden. Op basis van indexicaliteit.

Een voorbeeld van een syllogisme

  • Minorpremisse: A en B lijken sprekend op elkaar
  • Maiorpremisse: Als A en B sprekend op elkaar lijken, dan hebben A en B dezelfde ouder.
  • Conclusie: A en B hebben dezelfde ouder

Indirect taalgebruik door de jaren heen

Tot en met het jaar 1300 was er voornamelijk sprake van expliciet taalgebruik. Vanaf 1600 is er bekend dat er veelal directe en indirecte taalhandelingen worden gebruikt. De overgangsfase van de twee verschillende soorten taalhandelingen vond plaats tussen de middeleeuwen en de vroegmoderne tijd. De periode die er tussenin zit wordt de periode van ‘pragmatische innovatie’ genoemd. Deze informatie werd opgedaan door het bestuderen van oude geschriften en boeken. Er zijn bijvoorbeeld veel ridderromans voor gebruikt.
© 2012 - 2019 Shiny, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Engels Grammatica: Direct and Indirect objectsEngels Grammatica: Direct and Indirect objectsIn de Engelse grammatica worden de objects verdeeld in de direct objects (lijdend voorwerp) en de indirect objects (meew…
Taal, de moeder aller institutiesBeknopt gezegd wordt de term institutie in sociologische literatuur gedefinieerd als: een systeem van genormaliseerde st…
Begrippen uit de Pragmatiek (studie naar taalgebruik)Begrippen uit de Pragmatiek (studie naar taalgebruik)Taalkunde, ook wel taalwetenschap of linguïstiek, bestaat uit verschillende deelgebieden. Ze bestaat uit bijvoorbeeld ui…
Beleggen in vastgoed: de mogelijkhedenBeleggen in vastgoed: de mogelijkhedenBeleggers kunnen op vele manieren investeren in de vastgoedmarkt. Je kunt natuurlijk zelf een pandje of meerdere panden…
Het verklaren van de liefde aan tweetaligenHet verklaren van de liefde aan tweetaligenHeb je eíndelijk die Spaanse vlam aan de haak geslagen, wil je natuurlijk wel een goede indruk maken. Maar hoe kan je da…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • Collegemateriaal Pragmatiek

Reageer op het artikel "Pragmatiek - Indirect taalgebruik: indirect gebruik van taal"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Shiny
Laatste update: 26-04-2017
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 2
Schrijf mee!