Zoektocht naar het uiterlijk van Wolfgang Amadeus Mozart

Portretten van Mozart verschillen van elkaar, dus we wisten niet zeker hoe Mozart eruit zag. Het Barbara Kraft portret, wat vaak als ‘het gezicht’ van Mozart wordt gepresenteerd, is misleidend. Zij schilderde het dertig jaar na zijn dood. Onlangs dook er een portret op van een man uit de gevestigde orde. Hoe zag Mozart er werkelijk uit? Een zoektocht…

Mozart, hoe zag hij er uit?

Het uiterlijk van Mozart is geen raadsel meer. Wolfgang Amadeus Mozart (Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart), die zichzelf in brieven Amadé noemde, werd in Salzburg geboren op 27 januari in 1756. Hij stierf 35 jaar later, op 5 december in 1791 te Wenen. Toen hij doodging was hij arm als een kerkrat en hij kreeg een armenbegrafenis. Mozart schreef meer dan 600 muziekstukken waar men wereldwijd nog steeds van geniet. Maar hoe zag Mozart er eigenlijk uit? Het portret wat vaak getoond wordt, blijkt niet erg veel overeenkomsten met zijn echte gezicht te bevatten.

Het uiterlijk van Mozart

Wat het uiterlijk van Mozart betreft zullen we moeten afgaan op schilderijen en tekeningen die van hem gemaakt zijn tijdens zijn leven of daarna. Omdat de portretten die er van Mozart bestaan lang niet allemaal op elkaar lijken, was het uiterlijk van Mozart lange tijd niet met zekerheid vast te stellen. Het aristocratische portret wat Barbara Kraft dertig jaar naar de dood van Mozart schilderde, wordt vaak gebruikt bij exposities of op covers van boeken en CD’s. Men ging er daarom vanuit dat Mozart er ongeveer zo had uitgezien. Nu denkt men daar anders over. Na de vondst van een opmerkelijk schilderij.

Mozart portret uit 1819 geschilderd door Barbara Kraft. Het is waarschijnlijk het bekendste Mozart portret, maar Mozart er niet zo veel op. Het werd namelijk bijna dertig jaar na zijn dood geschilderd.

Familie van Mozart

Er bestaan geschilderde portretten van de ouders van Mozart en van zijn zuster Nanerl, en ongeveer tien geschilderde portretten van Mozart's gezicht, waardoor we een beeld krijgen van bepaalde gelaatstrekken die in de familie voorkwamen. Een kleine volle mond en kleine kin (moeder) en een rechte neus en ronde ogen (vader) keren steeds terug.

Leopold Mozart, de vader van Amadeus Mozart. Dit portret dateert vermoedelijk uit 1765. Zo te zien had Mozart de rond ogen met lange oogleden, van zijn vader. Leopold Mozart had volgens dit portret, een dunne mond met smalle lippen.

Anna Maria Perti, de moeder van Amadeus Mozart. Zo te zien had Mozart het volle, kleine mondje van zijn moeder, en ook de kleine ronde, korte kin.

Nanerl Mozart, de zuster van Amadeus Mozart. De kleine volle mond en de lange neus heeft zij van haar moeder, de ronde ogen van haar vader.

Het gezicht van Mozart

Mozart als kind. Waarschijnlijk geschilderd door Pietro Antonio Lorenzoni in 1763, in opdracht van Mozart’s vader. Zo te zien had Mozart de ogen en neus van zijn vader, maar de kleine volle mond en de korte kin, van zijn moeder.

Mozart 1777. Dit wordt het Bologna portret genoemd. Het werd in 1777 door een onbekende schilder geschilderd voor een galerij over componisten in Bologna (Italië).

1780 Portret van Johann Nepomuk della Croce. Op het portret zien we Mozart met zijn vader Leopold en zuster Nanerl. Op de achtergrond hangt het portret van zijn overleden moeder, die twee jaar eerder was overleden. Mozart is op dit portret ongeveer 24 jaar.

1780 Een vergroting van het gezicht van Mozart op het familieportret van Johann Nepomuk dell Croce. Op het Nepomuk dell Croce portet staat Mozart afgebeeld met een neus die niet recht is, en dat bevreemd me. Ik heb het op andere portretten niet gezien. (Dit portret vertoont naar mijn persoonlijke mening ook opvallende overeenkomsten met het Bologna portret, dezelfde stand van het hoofd en dezelfde blik in de ogen. Dezelfde schaduwen en lichtval op het gezicht, dezelfde donkere wenkbrauwen als boogjes boven de ogen, en het ene oog groter dan het andere. Het is bijna alsof het ene portret gebruikt is om het andere te schilderen.) Ook de vader en de zuster van Mozart vind ik op het portret anders afgebeeld dan op andere portretten. Ik ben benieuwd of de familie voor dit familieportret werkelijk model heeft gezeten. Mozart heeft op dit portret wel opnieuw de ronde ogen van zijn vader en de korte ronde kin van zijn moeder.

1782 Mozart portret, gemaakt door zijn zwager Joseph Lange. Het portret werd nooit voltooid. Opvallend is de klein kin.

1789 Tekening van Mozart, door Doris Stock. Gemaakt tijdens Mozart’s bezoek aan Dresden. Ook hier is de kleine kin opvallend.

Hoe zag Mozart er aan het einde van zijn leven uit?

Mozart werd, zoals algemeen bekend is, slechts 35 jaar. Een paar jaar geleden werd er een portret ontdekt in de Gemäldegalerie in Berlijn. Het portret was al in 1934 door de galerie gekocht van een handelaar in Munchen, maar over het algemeen werd aangenomen dat de man op het schilderij een portret was van een onbekende. Na computeranalyses waarbij het portret werd vergeleken met andere portretten van Mozart, werd echter 'zonder twijfel' vastgesteld dat het om het laatste portret van het muzikale genie Wolfgang Amadeus gaat. Het werd geschilderd toen Mozart 34 jaar was.

Het portret werd geschilderd door Edlinger, een vriend van de eigenaar van herberg Der Swarzen Adler (De Zwarte Adelaar), waar Mozart normaal gesproken verbleef als hij in Munchen was. Het portret werd vermoedelijk gemaakt tijdens zijn laatste bezoek aan Munchen in 1790. Edlingher had vlakbij de herberg zijn schildersattelier.
Op het schilderij zien we een vermoeide Mozart, die er ouder uitziet dan 34 jaar. De bleke gelaatskleur en het opgeblazen gezicht zouden erop kunnen wijzen dat Mozart door artsen uit zijn tijd, met kwik behandeld werd, wat hem langzaam vergiftigde. Kwik werd in zijn tijd als medicijn voorgeschreven als behandeling voor verschillende ziekteverschijnselen. Maar het is ook bekend dat Mozart een ongezond leven leidde, en dat hij te veel dronk. Ook was hij overtuigd dat hij vergiftigd werd door kwaadwilligen. Op dit portret zie ik alle familie- gelaatstrekken samen komen, de ronde ogen en rechte neus van vader Leopold, de klein mond en korte kin van zijn moeder.

Mozart overleed een jaar nadat dit portret geschilderd werd, aan een ‘onbekende’ ziekte. Men gaat er vanuit dat hij of aan een geslachtziekte (syfilis) is overleden, of aan het falen van zijn nieren. Mozart leed echter sinds zijn jeugd al aan een reumatische aandoening, wat ook zijn hartkleppen beschadigd kan hebben. Alhoewel Mozart op dit portret misschien ouder lijkt dan hij was, en inderdaad niet gezond oogt, vind ik het wel een ontroerend portret en zonder twijfel een vondst van grote waarde.

Het portret van Edlinger wordt momenteel beschouwd als het ware gezicht van Wolfgang Amadeus Mozart.