Homo Sapiens Sapiens

De evolutie van Homo Sapiens Sapiens loopt over maar liefst 5 miljoen jaar en kent vele ups and downs, waarbij het ras zich dikwijls op de rand van het afsterven bevond. Maar ondanks alle ijstijden, hongersnood, natuurrampen en tegenslagen, klampten onze voorouders zich uit alle macht vast aan het leven!

De Hominiden

De Hominiden ontwikkelden zich zo'n 3 à 5 miljoen jaar geleden, en 1,5 miljoen jaar geleden kwam Homo Erectus (de rechtoplopende Mens) te voorschijn, samen met de apen, uit een gemeenschappelijke voorouder. Nadien splitste Homo Sapiens zich zeer traagjes af van de Chimpansees en Oerang Oetangs, en vormde verschillende takken zoals de Neanderthal en de Cro Magnon man. Tijdens heel het Pleistoceen - 2,5 miljoen tot 10.000 jaar geleden - was er om de haverklap een ijstijd en ettelijke malen stond Homo Sapiens gevaarlijk dicht bij de afgrond van het uitsterven, maar wist ei zo na telkens weer zijn ledenaantal op te voeren.

Van Homo Erectus naar Homo Sapiens

Tussen de 400 en 150.000 jaar geleden bestonden de verschillende stammen nog naast elkaar en verspreidden ze zich doorheen Afrika en Azië. Zo'n 75.000 jaar geleden werd Homo Sapiens echter opnieuw zwaar geteisterd door wat mogelijks de grootste supervulkaan-uitbarsting in de laatste 25 miljoen jaar is geweest ; deze van Toba in Sumatra. Door het onderzoek van mitochondriaal DNA werd uitgevist dat er na de daaropvolgende ‟vulkanische winters" hooguit enkele tienduizenden exemplaren deze catastrofe overleefden en er daarbij een ‟genetische flessenhals" ontstond.

Homo Sapiens Sapiens

De volgende etappe in de evolutie was het verschijnen van Homo Sapiens Sapiens. De naam is geen tikfout, maar de geleerden van de 19de eeuw hadden blijkbaar geen inspiratie meer om een volledig nieuwe naam te bedenken...
50.000 jaar geleden ontwikkelden onze voorouders Homo Sapiens Sapiens zich in Afrika, meer bepaald in Kenia, maar de Neanderthal kon het nog meer dan 15.000 jaar trekken vóór het ras helemaal uitstierf. Homo Sapiens Sapiens was een nomade, die zijn kudden volgde volgens de veranderingen in het klimaat. Toen Afrika 40.000 jaar geleden getroffen werd door klimaatveranderingen en extreme droogte, verhuisden de kudden geleidelijk naar graslanden in het noorden en reisden ze via het Midden-Oosten tot in Azië. Dat greep plaats aan de fantastische snelheid van 1,5 km per 20 jaar (...), zodat het ongeveer 10.000 jaar duurde éér ze in hedendaags Siberië terecht kwamen. Nog steeds bengelde het lot van de hele huidige mensheid aan een zijden draadje, met slechts een paar dozijn stamleden. Zo werd door DNA-studies vastgesteld dat heel de hedendaagse bevolking van Europa, Azië en Amerika terug te brengen is tot één enkele gezamenlijke voorouder bij de Chukski-stam in Siberië !

Verspreiding over de hele wereld

In Siberië groeide het ras geleidelijk weer aan en verspreidde het zich bij de volgende ijstijd naar het oosten tot in Korea en China, en naar het westen in Europa. Een deel van de bevolking verhuisde over de Bering Straat naar Amerika. Door de grote koude was het niveau van de zeeën namelijk fel gezakt en tussen Rusland en Amerika was er een vaste doorgang gekomen, Beringia. De jagers trokken doorheen de gletsjers tot in noord-Amerika, en weerom kan uit DNA-onderzoek worden afgeleid dat deze groep op dat ogenblik hooguit 20 mensen bedroeg. Van daar uit verspreidden ze zich over de beide Amerika's. Elke stam van Homo Sapiens Sapiens paste overigens zijn fysieke eigenschappen aan aan het klimaat van zijn woonplaats, zodat Chinezen, Afrikanen, Europeanen, Indianen, Azteken en Maya eigenlijk allemaal één gezamenlijke voorouder hebben, ondanks hun verschillende huidskleur en kenmerken. Bepaald geen interessante wetenswaardigheid voor racisten...

Van Nomaden naar Dorpen

Dank zij een meer stabiel klimaat en dus een meer stabiele voedselvoorraad, breidde de stammen zich uit en schakelden hun leven om van het nomaden-leven naar stammen en mini-dorpen. Plaatselijke landbouw en veeteelt werden uitgevonden, naast werktuigen en potterij. Zodra de bevolking te groot werd voor de lokale voedselvoorraad, verhuisde een deel van de stam gewoon naar elders om nieuwe voorraden aan te boren. Grotten of vaste huizen (om)bouwen was de volgende stap. Slechts nadat de bevolking was aangegroeid tot grotere aantallen, begon men zich te groeperen in dorpen en pas veel later in steden. Op alle continenten verspreidden de stammen zich geleidelijk over heel het grondgebied, waar ze zich organiseerden in clans, die geen persoonlijke, maar wel gemeenschappelijke bezittingen hadden. Slechts wanneer persoonlijk bezit het begrip winstbejag (en hebzucht...) in de hand werkt, kent men opeens een snellere ontwikkeling.

Ontwikkeling in Steden

Rond 4000 voor Christus ontwikkelden zich plotseling en praktisch gelijktijdig in zeer verschillende werelddelen de beschavingen van Egypte, China, de Azteken en de Maya's. De oudste stad met een geschreven geschiedenis is de stad-staat Ur in Mesopotamië (hedendaags Irak), die dateert van 5000 voor Christus. Zeer waarschijnlijk gaan dorpen heel wat verder terug, maar waren ze minder succesvol bestand tegen de tijd, zodat er weinig of geen overblijfselen meer van te vinden zijn. In het noorden van de USA vond men overblijfselen van culturen die teruggaan tot 12.000 BC, maar dan wel in kleinere stammen.

Persoonlijk of gemeenschappelijk bezit

In noord-Amerika waren de eerste kolonies niet bijzonder succesvol, waarschijnlijk omdat ze gebaseerd waren op de commune, waarbij alle eigendom gemeenschappelijk was. Pas nadat persoonlijk winstbejag door de strenge Puriteinen werd toegelaten, verliep de verdere economische ontwikkeling stormachtig. Men kan dit vergelijken met het experiment van de communistische Sovchosen in Rusland, waar alle bezit staatsbezit was. Niettegenstaande de levering van alle werktuigen, zaaigraan en benodigdheden door de Staat en de uitgestrekte gebieden die ter beschikking werden gesteld, waren deze enorme staatsboerderijen slechts even productief als de Kolchozen, die minder dan een tiende van de oppervlakte kregen, geen enkele bijstand, waar iedere gemeenschap zelf voor zijn eigen werktuig en gerief moest zorgen, maar waarvan de opbrengst wel volledig in de eigen portemonnee ging...