InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Geschiedenis > Monster of voorzichtige keizer? Het beeld van keizer Nero

Monster of voorzichtige keizer? Het beeld van keizer Nero

Het leven van de Romeinse keizer Nero is altijd een dankbaar onderwerp geweest voor boeken, toneelstukken, films en documentaires. Het verhaal van Nero’s leven is al vele keren verteld, maar de verhalen zijn elke keer weer anders. In dit artikel leg ik uit waarom ons beeld van keizer Nero zo zwart is. We volgen de ontwikkeling van het beeld van keizer Nero vanuit onze tijd tot in de Oudheid.
Ik heb aan honderd mensen de vraag voorgelegd of Nero volgens hen een slechte keizer was. Zevenenvijftig van de honderd mensen gaven aan dat zij Nero inderdaad als een slechte keizer zagen. Vijf mensen vonden hem een goede keizer. Zeventien mensen gaven aan dat hij slecht was voor bepaalde bevolkingsgroepen of dat hij later in zijn leven slecht werd. De rest kon geen zinnig antwoord geven op de vraag, omdat ze te weinig over Nero wisten.

Wie was Nero ook al weer?

Heel even een korte introductie van Nero. Nero was de vijfde keizer van Rome. Keizer Claudius had hem geadopteerd en Nero volgde hem op na diens plotselinge dood. Hij regeerde 14 jaar en leefde van 37 na Christus tot 68 na Christus. Hij was 30 jaar oud toen hij stierf door zelfmoord. Hij zou verschillende moorden op zijn naam hebben staan. Allereerst stierf zijn adoptiefvader Claudius onder vreemde omstandigheden. Maar deze moord wordt vaak aan Agripinna, de moeder van Nero toegeschreven. Door Nero zouden wel de biologische kinderen van Claudius, Brittanicus en Octavia gedood zijn. Ook Nero’s moeder en zijn tweede vrouw Poppaea zouden door zijn hand of in zijn opdracht zijn omgebracht. Verder zou hij de stad Rome in het jaar 64 in brand hebben gestoken. Vervolgens gaf hij hiervan de Christenen de schuld, waarop een bloedige christenvervolging volgde. Dit is ongeveer het beeld van Nero dat veel mensen van Nero hebben, als ze iets van hem afweten. Ik ga nu de geschiedenis langs, te beginnen bij het beeld van Nero in de 21ste en 20ste eeuw om te kijken hoe mensen altijd over Nero gedacht hebben en waar dat zwarte beeld eigenlijk vandaan komt. Over dit onderwerp is veel meer te zeggen en te schrijven, maar ik wil jullie nu alleen een vogelvlucht van de geschiedenis van het beeld van Nero geven.

Het beeld van Nero in de 21 en 20ste eeuw

Het leven van Nero was een populair onderwerp in de 21ste en 20ste eeuw voor allerlei publicaties. Veel historici schreven een boek of artikel over hem, maar er zijn ook veel romans, toneelstukken en natuurlijk films over hem. Het historische beeld van Nero is niet meer zo duister als het eens was. Veel historici zien Nero als een jonge en vooral eenzame man, die door de verkeerde mensen werd beïnvloed. Het wordt vaak benadrukt dat hij niet zoveel misdaden heeft begaan, als altijd aan hem toegeschreven zijn. De meeste auteurs denken bijvoorbeeld dat hij zijn vrouw Poppaea heeft vermoord. Ook denken vele historici dat hij Rome niet in brand heeft gestoken. In de wat meer populaire hoek, dus in romans en films vinden we ook een positievere kijk op Nero dan in eerdere tijden. Maar natuurlijk zien we ook het stereotype beeld van Nero terug, waarin hij zingt terwijl Rome brand. We zien dit bijvoorbeeld in de film Quo Vadis. Wat opvalt dat er meer aandacht is gekomen voor het waarom achter zijn misdaden. We zullen zien dat dit in eerdere tijden bijna of helemaal geen rol speelde.

Het beeld van Nero in 19de,18de ,17de en 16de eeuw

Als ik beweer dat het beeld van Nero in de 21ste een 20ste eeuw wat minder negatief is dan in eerdere tijden, dan moet ik wel even uitleggen hoe dat beeld er dan uitzag in de eeuwen, die daarvoor liggen. Het beeld van Nero in de 16de tot en met de 19de eeuw is over het algemeen heel negatief. Hij wordt neergezet als een moordenaar, als een christenvervolger en als een brandstichter. De misdaden worden vaak alleen maar opgesomd. Er wordt geen motivatie bijgegeven. Terwijl dit natuurlijk wel van belang kan zijn voor ons oordeel over deze misdaden. Er wordt ook een heel negatief beeld neergezet van Nero’s tweede vrouw Poppaea. Zij heeft een hele slechte invloed op Nero en probeert hem over te halen om zijn eerste vrouw, Octavia en zijn moeder, Agrippina te vermoorden. Er zijn al wel wat sporen van een positievere kijk op Nero. In een toneelstuk lezen we bijvoorbeeld dat Octavia zelfmoord pleegde. De moord op Poppaea wordt vaak omgeschreven als een ongeluk. In de 16de eeuw al schreef een Italiaanse auteur een positief boek over Nero. Dat werd hem met name door de kerk niet in dank afgenomen.

Het beeld van Nero in de Middeleeuwen en de Oudheid

Als het in de nieuwe tijd al zo slecht gesteld was met het beeld van Nero, dan moet het in de Middeleeuwen wel helemaal erg zijn. Middeleeuwse schrijvers beginnen al vroeg met het schrijven over Nero’s wreedheid. Ze benadrukten vooral dat Nero de eerste Christenvervolger was. Maar dit zien ze niet als zijn grootste misdrijf. Zijn grootste misdaad is namelijk de moord op zijn moeder. De andere moorden op familieleden worden vaak niet eens genoemd. De motieven van Nero worden nogal simplistisch neergezet. Hij zou zijn moeder vermoord hebben, omdat hij wilde zien waar hij verwekt was. En hij zou Rome verbrand hebben, omdat hij graag een brandende stad wilde zien.

Je merkt wel dat we steeds dichterbij Nero’s eigen tijd komen. Ook in de Oudheid werd er over het algemeen negatief over hem geschreven. Het wordt vaak genoemd dat hij zijn moeder, broer en zijn vrouwen vermoorde. Vaak worden er geen motieven genoemd en wordt ook de manier waarop deze misdaden plaatsvonden niet beschreven. Wat opvalt in de laat antieke bronnen, die vaak van Christelijke schrijvers komen, is dat de brand van Rome en de daarop volgende christenvervolging niet genoemd wordt. Dit is een reden voor historici om te twijfelen aan de rol van Nero bij deze gebeurtenissen of soms zelfs wel te twijfelen aan de gebeurtenissen zelf.

Nu komen we bij de drie historici die bepalend zijn voor ons beeld van Nero: Cassius Dio, Suetonius en Tacitus. Zij geven ons een heel negatief beeld van Nero. Zij zien echter niet de moorden, de brand van Rome of de Christenvervolging als zijn grootste misdaad. Zijn grootste misdaad is volgens hen dat hij wilde leven als een artiest. Hij zong en speelde publiekelijk op zijn lier. Dit konden ze niet in overeenstemming brengen met de keizerlijke waardigheid. Er zijn ook sporen van een positief beeld van keizer Nero. Er waren nog positieve herinneringen aan Nero in de 4de en 5de eeuw na Christus.

Waarom hebben we dan een negatief beeld van Nero?

Het is moeilijk om het positieve beeld van Nero terug te vinden in de literatuur uit de Oudheid. En dat zijn nu eenmaal de bronnen waar we het meest afhankelijk van zijn. We moeten bedenken dat met de dood van Nero er een einde kwam aan de dynastie van Julio-Claudische huis. Er begon na een onrustige periode van 3 keizers in minder dan een jaar, een stabielere periode onder de leiding van Vespasianus, die de dynastie van de Flavii stichtte. Zij hadden er baat bij om de laatste keizer van het Julio-Claudische huis in een slecht daglicht te stellen. Zo zou de machtsovername sneller geaccepteerd worden. We moeten ten tweede bedenken dat onze belangrijkste bronnen uit de Oudheid geschreven zijn door mensen, die niet zoveel op hadden met de keizers. Zij behoorden tot de elite, die hun macht zagen afbrokkelen door de keizers. De keizers vreesden de elite vaak en zagen hen als een bedreiging. Ze werden vaak erg kort gehouden. De christelijke auteurs uit de latere Oudheid en de Middeleeuwen hadden ook niet echt een reden om positief over Nero te schrijven. Ze maakten het beeld juist nog zwarter door het aspect van Nero als de Christenvervolger breed uit te meten.

Ik ben erg benieuwd of kinderen in de toekomst nog eens zullen leren dat Nero zeker niet de slechtste keizer van Rome was. Misschien dat het beeld wel zo gaat veranderen dat Nero nog eens de beste keizer van de Romeinen zal worden. Maar misschien zal Nero ook wel voor altijd een gewetenloos monster blijven, een wrede moordenaar, brandstichter en christenvervolger.
© 2010 - 2019 Gertrude86, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Keizer Nero en zijn ondergangNero is de meest gewelddadige en kwaadaardige man die keizer was van het Romeins Rijk. Nero wilde in de voetsporen trede…
Waar of niet waar: Archimedes en NeroDe vreugdevolle uitroep ‘Eureka’ (Ik heb het gevonden) schijnt nog altijd gebruikt te worden door mensen die na lang pie…
Waanzinnige keizers van Rome: Van Caligula tot NeroWaanzinnige keizers van Rome: Van Caligula tot NeroHet Romeinse volk had tijdens het keizerrijk af te rekenen met tal van wrede of waanzinnige keizers. Hun beslissingen of…
Bronnen en referenties
  • Boek: Bishop J.H., Nero: the man and the legend (London, 1964) Boek: Bolton, E., and Delaram, F., Nero Caesar, or monarchy depraved. An historical work. (London, 1624) Boek: Boethius, A.M.S., De Consolatione Philosophiae (?,6th century) online version on http://www.umm.maine.edu/faculty/necastro/oldchaucer/concordance/bo/bo.txt.WebConcordance/bo.txt1.htm#1816 (website of dr. G.P. NeCastro, professor of English on the university of Main, with his translation of De Consolatione Philosophiae, last visited on April 25 2009) Boek: Cardano, G., vertaald door J.H. Glazenmaker, Neroos lof, (Amsterdam, 1649) Boek: Cassius Dio, L., Roman History, (?,229) book LXI online text on http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/61*.html (website of Bill Thayer about Roman History. The translation was published in Vol. VIII Boek: of the Loeb Classical Library edition, (1925), Last visited on April 28 2009) Boek: Cassius Dio, L., Roman History, (?,229) book LXII online text on http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html (website of Bill Thayer about Roman History. The translation was published in Vol. VIII Boek: of the Loeb Classical Library edition,(1925),Last visited on April 28 2009) Boek: Champlin, E., Nero, (Cambridge, 2003) Boek: Chaucer, G.,Canterbury Tales: The Monk’s Prologue and Tale, (?,14th century) online version on http://www.librarius.com/canttran/monktrfs.htm (website about Geoffrey Chaucer and his work with a modern translation of the Canterbury Tales, last visited on April 25 2009) Boek: E. L., Romes Monarchie, entituled the glove of a renowed glorie (London, 1596) Boek: Eusebius, Historia Ecclesiastica, (?, 4th century) online version on www.newadvent.org/fathers/250102.html (website of Kevin Knight about the catholic church with a page with all the texts of the church fathers. The translation is from Arthur Cushman Mc.Giffert and was published in From Nicene and Post-Nicene Fathers, Second Series, Vol. 1. Edited by Philip Schaff in 1980) Boek: Foxe, J., Acts and Monuments of Matters happening in the Church with an Universal History, (London, 1576) Boek: Griffin, H., Nero. The end of a dynasty,(London, 1984) Boek: Henderson, B.W.,The life and principate of emperor Nero, (London,1905) Boek: Holland, R., Nero: the man behind the myth (Sutton, 2000) Boek: Jakob-Sonnabend, W., Untersuchungen zum Nero-Bild der Spa¨tantike (Hildesheim, 1990) Boek: Lactantius, F., De Mortibus persecutorum, (?, late 3rd, early 4th century) online version on www.ccel.org/ccel/schaff/anf07.iii.v.ii.html (Website of the Christian Classics Etherea Library, the translation is from Fetcher, W. under the title The works of Lactantius and was published in Roberts A. and Donaldson J. (eds) Ante-Nicene Christian library : translations of the writings of the Fathers down to A.D. 325 Vol VII (Edinburgh, 1871) Last visited on April 25 2009) Boek: Maier, P., The Flames of Rome, (Michigan, 1981) Boek: Nieulant, van, W., Claudius Domitius Nero: Tragoedi (Antwerpen, 1618) Boek: Pe´chantre´, de, N. De dood van Nero, treurspel (Amsterdam, 1709) Boek: Phillips, S., Nero (London, 1906) Boek: Rubies, J-P.,‘Nero in Tacitus and Nero in Tacitism. The historians craft.’ in Elsner, J. and Masters J. eds, Reflections of Nero. Culture, history and representation. (Chapel Hill, 1994) pagina’s Boek: Seville, I., Chronicon (?, between 580 and 636) online version on http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/isidore_chronicon_01_trans.htm (Website of the Christian Classics Ethereal Library, the translation is from Dr. K.B. Wolf and was made in 2004, last visited on April 25 2009) Boek: Schubert, C., Studien zum Nerobild in der lateinische Dichtung der Antike (Stuttgart, 1998) Boek: Shotter, D., Nero, (London, 1997) Boek: Sienkiewicz, H., Quo Vadis (Warsaw,1895) Boek: Stuart,M., Romeinsche Geschiedenissen: Drie en twintigste deel, behelzende de geschiedenis der alleenheersching onder Cajus, Claudius en den aanvang der regeering van Nero (Amsterdam, 1803) Boek: Stuart,M., Romeinsche geschiedenissen 24:Vier en twintigste deel, behelzende de geschiedenis der alleenheersching onder Nero, Galba en Otho, (Amsterdam,1804) Boek: Suetonius, Keizers van Rome, vertaald door D. den Hengst (Amsterdam, 1996) Boek: Tacitus, Claudius en Nero, Annalen XI-XVI vertaald door M.A. Wes (Groningen, 2000) Boek: Tertullian, Q.S.F., Apologeticum, (?, 197) online version on http://www.tertullian.org/articles/mayor_apologeticum/mayor_apologeticum_07translation.htm (website of the Tertullian project, the translation is from A. Souter and was made in 1917, last visited on April 25 2009) Boek: Varagine, da, J. The Golden Legend, (?,1260) online version on http://www.aug.edu/augusta/iconography/goldenLegend/peter.htm ( Website of the Augusta State University, Translation of the The Golden Legend or Lives Of The Saints Compiled by Jacobus de Voragine, Archbishop of Genoa, 1275 Englished by William Caxton, First Edition 1483 From the Temple Classics Edited by F.S. Ellis, last visited on April 25 2009) Boek: Wal, van der, H., Nero en Agrippina een drama in drie bedrijven ( Amsterdam, 1908) Boek: Warmington B.H., Nero: reality and legend (London, 1969) Boek: Wyke, M., Make like Nero! The appeal of a cinematic emperor in Elsner, J. and Masters J. eds, , ‘Reflections of Nero. Culture, history and representation’. (Chapel Hill, 1994) Documentaire: Ancient Rome. The Rise and Fall of the Roman empire part 2 Nero (2006) in order of the BBC in co- production with Zweites Deutsches Fernsehen and Discovery Channel, produced by Mark Hedgecoe. Documentaire: Ancient Civilizations Nero; the power of a monster. Produced by Time life (1995) Film: Imperium. Nero directed by Paul Marcus (Rome, 2004) Film: Quo Vadis directed by Jerzy Kawalerowicz (Warsaw, 2001) Film: Quo Vadis produced by Sam Zimbalist in order of Metro-Goldwyn-MayerStudios (1951)

Reageer op het artikel "Monster of voorzichtige keizer? Het beeld van keizer Nero"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Guido, 10-02-2014 01:40 #1
Ha Gertrude,
Je hebt wel een heel lange bibliografie, maar je bent in je tekst wel vaag over je bronnen: 'een Italiaans auteur'? 'Vele historici'? 'laat antieke (sic) bronnen'? Je wilt het negatieve beeld van Nero nuanceren (omdat dat 'in' is?) en vervolgens kun je geen bronnen citeren? In je hele artikel komt geen enkel positief feit van Nero's regering aan bod; slechts zijn slechte reputatie wordt beschreven en op geen enkele wijze onderbouwd genuanceerd.
Waarom zou Nero nu of in de toekomst als een goede keizer gelden? Je geeft geen enkel argument. Terwijl zelfs in de antieke bronnen -die je opgeeft in je bibliografie- aanknopingspunten te vinden zijn. En waarom zou Nero een 'voorzichtige keizer' zijn? Ook dat wordt niet duidelijk -en is volgens mij ook niet te bewijzen. Kortom: je hebt een leesbaar verhaal geschreven, maar als historica schiet je hier tekort. Hopelijk kun je het artikel nog herschrijven. Reactie infoteur, 07-07-2014
Beste Guido,

Mijn doel met dit artikel is niet om te bewijzen dat Nero wel of geen slechte keizer was. Ik volg slechts door de geschiedenis de beeldvorming rondom Nero. Hoe dachten mensen over hem, hoe werd hij afgebeeld en beschreven. Ik leg uit waarom het beeld zo zwart geworden is en dat het de laatste tijd wat positiever is geworden. Ik heb hier weinig concrete bronnen bij genoemd, maar in mijn scriptie zijn die allemaal wel terug te vinden.

Infoteur: Gertrude86
Gepubliceerd: 21-10-2010
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Geschiedenis
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 1
Schrijf mee!