InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Oorlog > Het Verscholen Dorp in de Tweede Wereldoorlog

Het Verscholen Dorp in de Tweede Wereldoorlog

Het Verscholen Dorp in de Tweede Wereldoorlog Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er in Nederland ook volop gevochten. Deze oorlog duurde wereldwijd van 1 september 1939 tot 2 september 1945. Nederland werd op 5 mei 1945 geheel bevrijd. Een deel van Nederland werd al in 1944 bevrijd. Gedurende deze oorlog doken er steeds meer mensen onder. Dit waren naast Joodse families ook mensen die niet - in bijvoorbeeld Duitsland - tewerkgesteld wilden worden. Deze onderduikers kregen onderdak bij mensen in huis. Dat leverde gevaar op. Sommige onderduikers en mensen die onderdak boden, hebben dit met de dood moeten bekopen. Op de Veluwe - dichtbij Vierhouten - werd zelf een heel dorp voor onderduikers gebouwd. Dit dorp kreeg de naam Het Verscholen Dorp.

Inhoud


Het Verscholen Dorp aan de Pas-Op-Weg / Bron: ©ottergraafjesHet Verscholen Dorp aan de Pas-Op-Weg / Bron: ©ottergraafjes

Het Verscholen Dorp

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er op de Veluwe - tussen Nunspeet en Vierhouten - een speciaal dorp gebouwd, dat onderdak bood aan mensen die moesten onderduiken. Dit speciale dorp kreeg de naam Het Verscholen Dorp. De naam zegt het al: het dorp lag verscholen in de bossen (tussen Nunspeet en Vierhouten). Naast de benaming Het Verscholen Dorp werd het ook wel Het Geheime Dorp of onderduikerskamp Pas-Op-Kamp genoemd.

Onderduikers

Onder de onderduikers bevond zich ook een bekend iemand en dat was schrijver Godfried Bomans. Verder bestonden de andere onderduikers uit:
  • joden
  • mensen uit het verzet
  • studenten
  • werkweigeraars
  • vliegeniers
  • Amerikaanse militairen

hut ligt verscholen / Bron: ©ottergraafjeshut ligt verscholen / Bron: ©ottergraafjes

Waarom en wanneer ondergedoken

De mensen die hier ondergedoken zaten, zaten hier natuurlijk niet voor niets. Sommigen weigerden om voor de vijand te werken (werkweigeraars), andere waren door hun joodse afkomst niet veilig. Maar ook geallieerden, studenten en zelfs een Duitse deserteur zochten hun toevlucht in het Verscholen Dorp. Het dorp werd tussen februari 1943 en oktober 1944 bewoond.

Huisvesting

Er waren in totaal negen hutten waar tussen de 80 en 100 onderduikers verbleven. Niet alle onderduikers verbleven er de gehele tijd. De samenstelling veranderde namelijk voortdurend. Sommige hutten waren deels in de grond ingegraven en waren daardoor niet goed zichtbaar. Van veraf leek het net of er uitsluitend bomen in dat deel van het bos stonden. De hutten hadden allemaal een eigen naam. De namen die werden gegeven waren onder andere:
  • Oranjehaven
  • Blokhut
  • De Villa
  • BIM-hut; waarbij de letters staan voor Beatrix-Irene-Margriet
  • Amhut; dat stond voor Anti Moffen hut
  • Groot PO; dat stond voor Groot Pas-Op

hut van binnen / Bron: ©ottergraafjeshut van binnen / Bron: ©ottergraafjes

Inrichting hut

De hutten waren sober en primitief ingericht, maar dat was voor de mensen niet belangrijk. Het belangrijkste was dat ze veilig waren. Er stonden bedden (stapelbedden), er waren kachels en in sommige hutten waren een "fornuis" (koken op butagas) en een waterpomp aanwezig. De kachels mochten overdag niet gebruikt worden. Dan kon de rook hun niet verraden.

Oprichting Verscholen Dorp

Er waren drie mensen erg belangrijk voor Het Verscholen Dorp. Dat waren Opa Bakker en Tante Cor uit Nunspeet en de advocaat E.H. von Baumhauer (De Boem) uit Vierhouten. Samen met andere mensen uit het verzet zorgden ze ervoor dat het onderduikerskamp kon blijven bestaan. Opa Bakker en Tante Cor zorgden er onder andere voor dat het kamp werd bevoorraad.

Voordat Het Verscholen Dorp werd opgericht, zaten de onderduikers eerst bij de familie Bakker en bij de advocaat Von Baumhauer ondergedoken. Het onderduikadres in het Soerel werd verraden. De onderduikers wisten te ontkomen en vluchtten het bos in. De ruimte bij de advocaat werd te krap, omdat er steeds meer onderduikers bijkwamen. In eerste instantie zaten de onderduikers in de bossen vlakbij de boerderij De-Pas-Op (bestaat nog steeds), maar langs die weg werd er veel door de Duitsers gepatrouilleerd. Het was niet veilig genoeg meer. Daarop werd uiteindelijk dus besloten om Het Verscholen Dorp op te richten. Dit lag diep verscholen in de bossen en kans op ontdekking was een stuk kleiner.

tekst gedenkteken / Bron: ©ottergraafjestekst gedenkteken / Bron: ©ottergraafjes
gedenkteken / Bron: ©ottergraafjesgedenkteken / Bron: ©ottergraafjes

Opa Bakker en Tante Cor

Zij waren een echtpaar en deden veel verzetswerk. Hun volledige namen waren: Dionisius Dirk Bakker en Cornelia Johanna Bakker-van Rheenen. Opa Bakker zijn schuilnaam in het verzet was Hendrik van Rooijen. Opa Bakker werd op 1 oktober 1879 in Dubbeldam geboren en overleed op 2 maart 1945. Hij werd toen samen met nog 47 verzetsstrijders in Varsseveld gefusilleerd. Tante Cor werd op 29 oktober 1900 in Haarlem geboren en overleed op 8 april 1989 in de leeftijd van 88 jaar.

E.H. von Baumhauer (De Boem)

Zijn volledige naam was Edouard Henri von Baumhauer. Hij werd in 1890 in Haarlem geboren en overleed in 1950 in Amsterdam. Samen met zijn vrouw - Hermina Jacoba Johanna von Baumhauer-Ribbink (1895- 1986) - en uiteraard andere mensen, deed hij veel in het verzet. Hij is in 1942 zelfs een periode vastgehouden door de Duitsers, maar werd uiteindelijk door toedoen van zijn vrouw vrijgelaten.

Ontdekking

Helaas werd het kamp ontdekt. Dit gebeurde echter bij toeval. De onderduikers waren al een keer eerder aan de dans ontsprongen, maar op deze bewuste dag helaas niet. De eerste keer dat ze bijna werden ontdekt waren twee Duitse militairen verdwaald in de bossen. Vlakbij een onderduikershut kwamen zij een aantal joodse onderduikers tegen. Op de vraag van de Duitse soldaten wat zij in de bossen deden, gaven ze als antwoord dat ze aan het kamperen waren. De Duitsers trapten erin en gingen niet op verder onderzoek uit.

29 oktober 1944

De tweede keer liep helaas niet goed af. Twee Duitse SS-ers waren op zondag 29 oktober 1944 in de bossen aan het jagen en hoorden dat er hout gezaagd en gehakt werd. Dat vonden ze vreemd en nu gingen ze wel op onderzoek uit. Ze ontdekten een aantal onderduikers, waaronder een jonge jongen. Hij werd kortstondig verhoord. Na dit verhoor gingen de Duitsers naar de Paasheuvel (daar hadden ze hun kwartier) en sloegen alarm. Een paar uren later werd het kamp "overmeesterd".

Op het moment van ontdekking waren 87 onderduikers aanwezig. Van deze 87 personen lukte het 78 personen om op tijd het kamp te verlaten. Voor de overgebleven negen Joodse onderduikers liep het helaas slecht af. Ze werden opgepakt. Eén van hen overleed diezelfde nacht nog doordat hij/zij ziek werd en de overige acht werden de volgende dag gefusilleerd. Twee hiervan werden onderaan een heuvel bij het kamphuis van de Paasheuvel gefusilleerd. De overgebleven zes onderduikers werden onder begeleiding van een executiepeloton getransporteerd (ze moesten zelf lopen) naar het Het Verscholen Dorp. Het was de bedoeling dat zij daar gefusilleerd zouden worden. Zo ver kwamen ze niet. Onderweg aan de Tongerenseweg ontstond een opstandje, omdat twee onderduikers probeerden te vluchten. Dit lukte ze niet. Eén van hen werd in zijn vlucht doodgeschoten. De andere ging weer terug, omdat zijn zesjarige zoontje begon te schreeuwen. Uiteindelijk zijn zij allemaal doodgeschoten. Dit gebeurde in een drietal kuilen waarin ze moesten gaan liggen.

De Paasheuvel
De Paasheuvel was een plek voor jongeren die lid waren van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC). Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitsers dit gebied ingenomen. Zij hadden daar hun basis.

Gefusilleerde personen

De volgende personen zijn na de ontdekking op 29 oktober 1944 gefusilleerd:
  • Arnold de Leeuw
  • Louisa Mathilda de Leeuw-Weijl
  • Johan de Leeuw
  • Arend Samuel Meijers
  • John Roelof Meijers
  • Hartog Spijer
  • Max Gompes
  • Kaatje Gompes-Schoonhoed

gedenkstenen aan de Tongerenseweg / Bron: ©ottergraafjesgedenkstenen aan de Tongerenseweg / Bron: ©ottergraafjes
namen slachtoffers / Bron: ©ottergraafjesnamen slachtoffers / Bron: ©ottergraafjes
vervolg namen slachtoffers / Bron: ©ottergraafjesvervolg namen slachtoffers / Bron: ©ottergraafjes

Zelf een kijkje nemen

Het is de moeite waard om zelf eens een kijkje te nemen bij Het Verscholen Dorp. Het oude dorp bestaat niet meer, maar er zijn drie hutten op dezelfde plek nagebouwd. In 2011 zijn de hutten vernieuwd.

Hoe er te komen

Je kunt er op verschillende manieren komen.
  1. Vanaf het bezoekerscentrum in het Zandenbos (Nunspeet) kun je erheen lopen. Afstand is rond de 5 kilometer.
  2. Vanuit Vierhouten kun je er met de fiets, lopend en deels met de auto komen. Je passeert aan je rechterhand Hotel-Restaurant De Vossenberg. Je vervolgt de weg en op een gegeven moment buigt de weg af naar rechts (richting Gortel). In de bocht hou je links aan. Je komt dan op de Tongerenseweg (je hebt een weiland aan de rechterhand). Er staat een bordje dat de weg verderop doodloopt. Dat is niet erg, want je kunt je auto daar parkeren en verder lopend de weg vervolgen. Uiteraard kun je dit ook met de fiets doen. Op een gegeven moment sla je rechtsaf en je komt dan op de Pas-Op-Weg. Deze weg vervolg je nog een behoorlijk stuk. Zodra je ver over de helft bent, zie je Het Verscholen Dorp aan de rechterkant. Dit is aangegeven.
  3. Indien je de weg van Vierhouten naar Gortel volgt, zie je op een bepaald moment aan je linkerzijde heide en een zandweggetje. Vrij snel daarna is er aan de rechterkant een parkeerplaatsje waar je de auto kunt parkeren. Je gaat dit zandweggetje (parallel aan de heide) in (Gortelseweg) - mag niet met de auto! - en vervolgt deze weg een heel stuk. Verderop kun je een keer links afslaan naar de Pas-Op-Weg. De weg maakt een bocht naar rechts en een stukje verder zie je aan de linkerkant Het Verscholen Dorp.

Als het goed is, moet het op alle manieren goed aangegeven zijn.

Adres
Het Verscholen Dorp
Pas-Opweg
8076 BB Vierhouten
Telefoon stichting Het Verscholen Dorp: 0341 - 252177

Museum Het Verscholen Dorp

In de receptie van Hotel-Restaurant De Vossenberg in Vierhouten is sinds 4 mei 2013 een expositie over Het Verscholen Dorp. Deze expositie is tijdens de openingstijden van het hotel te bezoeken.

Adres
Hotel Restaurant De Vossenberg
Elspeterbosweg 1
8076 RA Vierhouten
Telefoonnummer: 0577 411 275

Leesboeken

Voor wie meer wil lezen over wat er zich in Het Verscholen Dorp heeft afgespeeld, kunnen onderstaande boeken interessant zijn:

Het geheime dorp
  • Auteur: H.J. van Nijnatten-Doffegnies
  • ISBN: 978-90-266-2717-0

Onderduikers op de Veluwe
  • Auteur: Aart Visser
  • ISBN: 9071097064 en 9789071097065

Het verscholen dorp
  • Auteur: Aart Visser
  • ISBN: 9071097161 en 9789071097164

Het verborgen dorp
  • Auteur: Jeroen Thijssen
  • ISBN: 9050186432 en 9789050186438

Lees verder

© 2016 - 2019 Ottergraafjes, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het Verscholen Dorp bij VierhoutenHet Verscholen Dorp bij VierhoutenLangs een van de prachtige fietspaden rond het Veluwse dorp Vierhouten ligt in het dichte struikgewas een herinnering aa…
Nunspeet, dorp op de VeluweNunspeet, dorp op de VeluweNunspeet is een gezellig dorp gelegen op de Veluwe in Gelderland. Het dorp heeft een ideale ligging; het ligt niet allee…
Competa - Pittoresk dorp in AndalusieCómpeta. Een pittoresk bergdorp verscholen tussen de bergen in het hart van Andalusië. Hier proeft men nog het échte Spa…
De geschiedenis van HeveadorpAan de zuidkant van de Veluwe ligt Heveadorp. Een plaatsje in het dal van de Seelbeek met een bijzondere geschiedenis.Di…
Integraal dorps ontwikkelingsplan (iDop)Steeds meer krijg je de naam iDop te horen, er staan krantenartikelen over geschreven, internet staat er vol mee en ook…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: ©ottergraafjes
  • http://www.verscholendorp.eu/nl-nl/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Verscholen_Dorp
  • http://www.nunspeetvillage.nl/toer/9006.html
  • http://www.4en5mei.nl/herinneren/oorlogsmonumenten/monumenten_zoeken/oorlogsmonument/43
  • http://www.staatsbosbeheer.nl/natuurgebieden/veluwe/bezienswaardigheden/verscholen-dorp
  • http://www.go2war2.nl/artikel/2858/Verscholen-Dorp-in-Vierhouten.htm
  • http://en.tracesofwar.com/searchpage.asp?q=vierhouten
  • http://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=434&miaet=1&micode=3016&minr=752494&miview=inv2
  • http://www.gahetna.nl/collectie/archief/pdf/NL-HaNA_2.21.205.04.ead.pdf
  • Afbeelding bron 1: ©ottergraafjes
  • Afbeelding bron 2: ©ottergraafjes
  • Afbeelding bron 3: ©ottergraafjes
  • Afbeelding bron 4: ©ottergraafjes
  • Afbeelding bron 5: ©ottergraafjes
  • Afbeelding bron 6: ©ottergraafjes
  • Afbeelding bron 7: ©ottergraafjes
  • Afbeelding bron 8: ©ottergraafjes

Reageer op het artikel "Het Verscholen Dorp in de Tweede Wereldoorlog"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Yvonne, 26-08-2018 16:02 #1
Ooit in mijn jeugd was ik hier geweest met mijn oom en tante. Dit heeft toen destijds een flinke diepe indruk achter gelaten. in 2013 ben ik hier met mijn man geweest. en nog steeds was die indruk daar. Nu in 2018 hoop ik er weer heen te gaan. het blijft indrukwekkend. Reactie infoteur, 03-09-2018
Beste Yvonne,

Het blijft inderdaad indrukwekkend. Dat vind ik ook iedere keer weer als ik er kom. Je kunt je haast niet voorstellen hoe de mensen daar toen hebben geleefd. En het is te erg voor woorden hoe ze aan hun einde zijn gekomen. Mijn tienerdochter is in de herfst van 2017 daar ook geweest en zij vond het heel indrukwekkend om te zien hoe ze daar hebben gewoond. Met de basisschool zijn ze wel bij voormalig kamp Westerbork geweest, maar nooit bij het Verscholen Dorp. Eigenlijk zouden scholen daar ook bij stil moeten staan.

Met vriendelijk groet,

Infoteur Ottergraafjes

Infoteur: Ottergraafjes
Laatste update: 15-01-2019
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Oorlog
Special: Tweede Wereldoorlog
Bronnen en referenties: 18
Reacties: 1
Schrijf mee!