InfoNu.nl > Kunst en Cultuur > Taal > In de naam van... Groot en Klein hoefblad

In de naam van... Groot en Klein hoefblad

Het uiterlijk van een plant heeft mede dikwijls de naam bepaald. Ook bij Hoefblad is dat het geval geweest. De bladvorm zou er als een hoef uitzien, maar de Latijnse naam Petasites kreeg de plant van Dioscorides omdat het blad op een breedgerande hoed (petasos) zou lijken. Zo krijgen we dan, in het Latijn dat het blad op een hoed lijkt en in het Nederlands op een hoef. Of zou het ‘hoestblad’ moeten zijn? Naar de medicinale werking van vooral het Klein hoefblad. Een van de oudste namen, die in vele variaties vroeger gebruikt werd is Pestblad, naar de gevreesde ziekte die in de tijd van Matthiolus (1563) halve volkeren uitmoorde. Ook als pestilentiekruid bekend. Dus zeker niet omdat men er de pest aan had. Mogelijk is die naam ook ontstaan uit een verandering van Petasitus... Pestasitus?

Dodonaeus in zijn Cruydeboeck van 1554 schreef over Petasites, Pestilentie wortel (Dockebladeren): Pestilentie wortel heeft groote ronde bladeren die ierst den Hoefbladeren ghelijck zijn ende daer naer zoo groot worden dat men met een blat een cleyn ront tafelken bedecken mach/ ende zijn op die een zijde schoon gruen/ en op die andere witachtich van coluere.
‘Pestilentie wortel ghedroocht/ ghepoedert en met wijn ghedroncken es een seer costelijcke medecijne teghen die pestilentie ende pestilentiale cortsen/ want zy doet den mensche zweeten/ ende daer duer drijft zy alle fenijn en quaet vier (kwaad vuur, ontsteking) vander herten.


Dokkebladeren

De naam Dokkebladeren bij Dodoens is ook nu nog soms in gebruik en duidde dikwijls op allerlei planten met grove, grote bladeren. Dokken zou dan van duiken komen, planten die vochtig groeien of in het water duiken. Mij lijkt het eerder dat deze naam overgenomen is uit het Engelse Butter dock, een bewaarplaats voor boter. Ook bij ons wordt wel vermeld dat de grote bladeren gebruikt werden om boter in te verpakken of fris te houden. En ik moet zeggen dat ikzelf het blad vroeger ook wel omgekeerd op mijn hoofd plaatste als een soort zonnehoed. Al wil ik mijn kop niet vergelijken met een pakje boter. Toch vinden we ook de volksnaam Grote hoetjesblaar terug, waaruit zou blijken dat dit blad vooral ook door kinderen als zonnehoed gebruikt werd. In dat verband is er ook nog een andere mogelijke verklaring voor Dok. Bij Grimm lezen we dat Dock ‘een geschmuckte kopfbedeckung, Mutze‘ is. Dus toch een hoedje van natuur.

Inde Capitulare de villes 795 komen we Parduna tegen, al zou daar ook Grote klis mee bedoeld kunnen zijn. Bij Hildegard van Bingen (1150) is de naam Hufblatta major al in gebruik, en daar wordt zeker het Groot hoefblad mee bedoeld.

Klein hoefblad

Als er een ‘groot’ hoefblad bestaat, dan moet er ook een ‘klein’ hoefblad zijn. Vreemd genoeg behoren ze allebei tot een ander geslacht Petasites dus groot en Tussilago klein. Dat ‘tussilago’ komt van ‘tussis’ hoesten en ‘agere’ verdrijven, naar zijn hoestdempende werking en dus zou het kunnen dat de Nederlandse naam oorspronkelijk ‘hoestblad’ geweest is. Ook de Grieken noemden haar ‘becchion’ van besso (hoesten). Zowel bij Plinius als bij Dioscorides vinden we de plant als hoestblad terug, met de nodige ingewikkelde recepturen, zoals het opzuigen van smeulende bladeren door een pijpje.

Uiteindelijk heeft de naam Hoefblad het gewonnen. In de Codex Bonnensis (11de eeuw) wordt het ‘Rossehuf’ (hoef van een ros), Bock in zijn ‘Neu Kreuterbuch’ zegt Rosshuf en Fuchsius (1543) spreekt zelfs over Peertsclauwe, tenminste in de Nederlanse vertaling. Hoe dan ook de officiële Nederlandse en Latijnse naam is nu Klein hoefblad – Tussilago farfara en Groot hoefblad – Petasites hybridus en dat kan alleen nog veranderen mits toestemming van een officiële taalcommissie. Ja, ook daar hebben wij officiële instanties voor.

Nog wat namen

  • Tussilago farfara L., Tussilage, pas d'âne (Frankrijk), Coltsfoot (GB), Gemeiner Huflattich (Duitsland)
  • Andere Engelse namen voor Klein hoefblad: assfoot, Butterbur, Butter dock, Coughwort, coltsfoot (veulenvoet), horsefoot, foalfoot, bull'sfoot, horsehoof, colt-herb, clayweed, cleats, dove-dock,
  • Andere Franse namen voor Klein hoefblad: chou de vigne, herbe de Saint-Quirin, herbe aux pattes, pas de cheval, pied de cheval, racine de peste, taconnet.
  • Andere Duitse benamingen: Bachblümlein, Berglatschen, Brandlattich, Brustlattich, Fohlenfuss, Hoflörrich, Hufblatt, Labassen, Ladderblätter, Lehmblümel, Loambleamel, Märzblume, Rosshuf, Sandblümel, Sommertürl, Teebleaml, Tabakkraut, Zeitrösele
  • Franse benamingen voor Groot hoefblad: Herbe à teigneux, Chapeau du diable,Herbe-à-la-peste.
  • Duitse benamingen voor Groot hoefblad: Adamsblaä (te gebruiken zoals vijgenblad), Kraftwurz, Neunkråftblått, Laddikenbläe, Brandlottkeblätter (op brandwonden), Bachlatte, Lattchen, Lättichblätter, Tabaksbläar.
© 2008 - 2017 Herborist, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het wit hoefblad is een plant uit de composietenfamilieHet wit hoefblad is een plant uit de composietenfamilieIn de late winter, half februari, tussen de gevallen bladeren van afgelopen herfst, komt de grond in beweging. De grond…
Japans hoefblad behoort tot de composietenfamilieJapans hoefblad behoort tot de composietenfamilieHet Japans hoefblad is in Nederland en België een zeldzame vaste plant. Van oorsprong komt de plant uit Korea, China en…
Klein hoefblad, een vroege voorjaarsbloeierKlein hoefblad, een vroege voorjaarsbloeierAls een vrolijke bos bloemen kunnen we vroeg in het voorjaar het klein hoefblad aantreffen. Vele felgele bloemen als kle…
De geneeskracht van klein hoefbladDe geneeskracht van klein hoefbladKlein hoefblad wordt ongeveer 30 centimeter hoog en kent gele bloemen. Hij groeit graag in bermen en hellingen en soms t…
De geneeskracht van Groot HoefbladDe geneeskracht van Groot HoefbladGroot hoefblad is geen eetbare plant. Voor medicinale doeleinden wordt vooral de wortel gebruikt waarvan slechts 6 tot 7…
Bronnen en referenties
  • In de naam van de planten. Maurice Godefridi. Herboristen Opleiding 'Dodonaeus' Planten en hun naam. Kleyn. Cruyd-Boeck. Dodonaeus www.everyoneweb.com/herbarius

Reageer op het artikel "In de naam van... Groot en Klein hoefblad"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Herborist
Gepubliceerd: 30-09-2008
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!