Overhaaste generalisatie: voorbeelden en kritische vragen

Overhaaste generalisatie: voorbeelden en kritische vragen Een overhaaste generalisatie wordt ook wel 'secundum quid' genoemd. Het is een drogreden, waarbij er een fout gemaakt wordt in de logica van de redenering. De denkfout die bij een overhaaste generalisatie gemaakt wordt, is dat er een algemene regel wordt afgeleid uit slechts enkele (bijzondere) gevallen. Het aantal gedane waarnemingen moet echter groot zijn, dat wil zeggen representatief, wil men daaruit met recht en rede een algemene regel afleiden. Iemand die generaliseert spreekt zelden zijn veronderstelling uit, namelijk dat enkele gevallen representatief zijn voor de hele groep.

Wat is een overhaaste generalisatie?

Overhaaste generalisatie is een informele denkfout van een onjuiste of foutieve generalisatie, waarbij een inductieve generalisatie wordt bereikt op basis van onvoldoende bewijs. Inductie is een manier van redeneren waarbij er op grond van een aantal specifieke waarnemingen tot een algemene regel, generalisatie geheten, wordt gekomen. Een overhaaste generalisatie is in wezen een overhaaste conclusie zonder rekening te houden met alle variabelen. Een overhaaste generalisatie volgt meestal het volgende patroon:
  • X geldt voor A.
  • X geldt voor B.
  • Daarom geldt X voor C, D, E, etc.

Als iemand bijvoorbeeld voor het eerst door een stad reist en 10 mensen ziet, allemaal kinderen, kunnen ze ten onrechte concluderen dat er geen volwassen inwoners in de stad zijn.

Bron: JCWilmore, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Bron: JCWilmore, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Een voorbeeld van een overhaaste generalisatie

'Afschuwelijke godsdienst'

In een artikel wordt de lezer voorgehouden dat ze maar "beter niet kunnen luisteren naar christelijke fabeltjes". De scribent beweert dat Joden die geloven dat Jezus de Messias is, terecht niet geaccepteerd worden in Israël. Ze betekenen volgens hem een gevaar voor het (rabbijnse) jodendom en hij komt met een aantal redenen waarom Joden zich maar beter verre kunnen houden van de christelijke godsdienst.

In het artikel is onder andere een foto te zien van een demonstrerende vrouw die twee borden in haar hand houdt, met daarop de teksten: "The Jews killed Jesus" en "God hates Israël" (op de foto is hiervan een voorbeeld te zien). Het bijschrift in het artikel luidt aldus: "Dit is een evangelische christen die beweert dat God Israël haat. Welke Jood laat zich tot zo'n afschuwelijke godsdienst bekeren."

De bewering luidt: 'afschuwelijke godsdienst' (voor Joden), en het argument dat daarvoor aangedragen wordt is: 'een evangelische christen die beweert dat God Israël haat'. De denkfout die hieraan ten grondslag ligt, is dat vanuit slechts één enkele waarneming van een (veronderstelde!) evangelische christen die zegt dat God Israël haat, een hele godsdienst het predicaat 'afschuwelijk' krijgt. De onjuiste gedachtegang hierachter moet als volgt zijn: als een deel van die groep vindt dat God Joden haat, dan vinden ze dat allemaal.

Welnu, het Christendom is de grootste en meest verbreide godsdienst ter wereld, met ongeveer 2,15 miljard aanhangers.[1] Het behoeft daarom geen betoog dat de waarneming van slechts één geval, niet representatief kan zijn voor deze godsdienst als geheel. Uit één enkel geval kan overigens nooit een algemene regel worden afgeleid. Het aantal gedane waarnemingen moet groot (= representatief) zijn. Eén enkele waarneming zegt helemaal niets.

Een generalisatie moet gebaseerd zijn op voldoende waarnemingen

De lezer wordt met het voorbeeld van de vrouw met de haatborden, compleet op het verkeerde been gezet. Het aangehaalde voorbeeld gaat namelijk over een groepering die zeer controversieel is, zowel binnen als buiten christelijke kring. Even googelen leert dat de vrouw die op ostentatieve wijze uiting geeft aan haar haatgevoelens jegens Joden, een lid is van de 'Westboro Baptist Church', met aan het roer Fred Waldron Phelps, wiens handelswijze en gedachtegoed (hij predikt virulente haat naar homoseksuelen, Joden en vele andere mensen en groepen) door christenen in het hele spectrum van Katholiek tot Protestant categorisch wordt afgewezen.[2] Ik geef een drietal voorbeelden.

Een alliantie van zes religieuze groeperingen in Groot Brittannie (te weten: Baptist Union of Great Britain, Evangelical Alliance UK, Faithworks, Methodist Church of Great Britain, United Reformed Church en de christelijke denktank Theos) veroordeelden in een gezamenlijke verklaring d.d. 19 februari 2009 de activiteiten van de 'Westboro Baptist Church', toen Phelps en zijn kliek naar Engeland dreigde te komen:

"We do not share [Westboro's] hatred of lesbian and gay people. We believe that God loves all, irrespective of sexual orientation, and we unreservedly stand against their message of hate toward those communities."[3]

In het Amerikaans-Evangelische tijdschrift 'Christianity Today' van 25 oktober 1999 verscheen het artikel: "Called to Hate? How antihomosexual crusader Fred Phelps discredits the church".[4] Een citaat uit het artikel:

"It is heartbreaking to think of all the people who experience Christianity only in terms of hate," says Bob Davies, the executive director of Exodus, a ministry that helps people find freedom from homosexuality. "Every time a homosexual hears someone scream how much God and Christians hate them, our message is damaged. If you tell people the church is against them, they aren't going to go to the church for help."

De bekende Jerry Falwell (1933 2007), politicus en Amerikaanse 'evangelical', noemde Fred Phelps "a first class nut".[5]

Een met haatborden zwaaiende aanhanger van deze marginale 'kerk', die nota bene ook nog zo'n beetje alleen uit (aangetrouwde en directe) familieleden van Phelps bestaat [6] waardoor er eerder sprake is van een 'familie', mag in een artikel niet opgevoerd worden als representant van het (evangelische) christendom. Daarmee wordt een volslagen verkeerde indruk gewekt.

Andere voorbeelden van een overhaaste generalisatie

Groene thee tegen slapeloosheid

Twee op de drie patiënten die voor het slapengaan groene thee kregen, gaven aan beter te slapen. Daarom kan groene thee worden gebruikt om slapeloosheid te behandelen. In dit voorbeeld is een steekproefomvang van drie veel te klein om te generaliseren over de effectiviteit van groene thee, om nog maar te zwijgen van het feit dat de zelfrapportages van patiënten niet altijd de meest betrouwbare gegevens opleveren.

'Alle Nederlanders zijn ...'

Bekende voorbeelden van een overhaaste generalisatie, dikwijls verwoord naar aanleiding van een incident, zijn:
Over bevolkingsgroepen: alle Surinamers / Polen / Marokkanen / Nederlanders zijn ...
Over beroepsgroepen: rechters zijn slap / politici zijn zakkenvullers / autoverkopers zijn oplichters ...

"Zie je wel dat advocaten niet te vertrouwen zijn?""Zie je wel dat advocaten niet te vertrouwen zijn?"

'Alle jongens zijn gemeen'

Een aantal andere voorbeelden van een overhaaste generalisatie zijn:
  • Christine heeft een vreselijke ervaring met een vriend. Ze besluit dat alle jongens gemeen zijn.
  • Kevin's grootouders weten niet hoe ze een computer moeten gebruiken. Kevin vindt dat alle ouderen digibeet zijn.
  • Op de eerste dag van de middelbare school loopt Mark een cheerleader tegen het lijf die hem uitscheldt en hem opdraagt ​​uit de weg te gaan. Mark besluit dat alle cheerleaders snobs zijn.
  • Pia las net weer in de krant over een advocaat uit Amsterdam die over de scheef ging. "Zie je wel dat advocaten niet te vertrouwen zijn?'"

Kritische vragen

Door het stellen van kritische vragen kun je de generalisatie op haar merites beoordelen:
  • Kun je uit dit aantal gevallen of waarnemingen wel zo generaliseren?
  • Is er geen uitzondering die de generalisatie teniet doet?
  • Hebben de specifieke gevallen wel plaats gevonden (en behoren ze tot de groep waarover je de uitspraak doet)?

Conclusie

Een generalisatie moet gebaseerd zijn op voldoende waarnemingen, anders is er sprake van een drogreden. Een waarneming van bijvoorbeeld een controversieel geval (een marginale sekte of familie die haat predikt), mag nooit gebruikt worden om tot een algemene beoordeling c.q. veroordeling van een godsdienst te komen.

Noten:
  1. http://www.kerknieuws.nl/nieuws.asp?lStrAction=&oId=11033
  2. De website van deze groepering waarin haat wordt gepredikt over Joden: http://www.jewskilledjesus.com/
  3. http://www.ekklesia.co.uk/node/8726
  4. http://www.christianitytoday.com/ct/1999/october25/9tc088.html
  5. http://www.conservapedia.com/Fred_Phelps#cite_note-15
  6. Ibid.

Lees verder

© 2010 - 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Frans: het geslacht van zelfstandig naamwoordenZelfstandig naamwoorden kunnen in het Frans mannelijk of vrouwelijk zijn. Voor elk woord zal je uit je hoofd moeten lere…
Drogredeneringen in forumdiscussies, hoe herken je ze?Je kent het wel. Je leest de comments op een nieuwsbericht, of je bladert door een draadje op een internetforum. Er is e…
Drogredenen: de verschillende soorten drogredenenDrogredenen: de verschillende soorten drogredenenEen drogreden wordt ook wel een schijnreden, denkfout of sofisme genoemd. Het staat voor een redenering die wel aannemel…
Drogredenen herkennen en weerleggenDrogredenen herkennen en weerleggenWat zijn drogredenen? Drogredenen zijn "fouten" die gemaakt worden in een argumentatie. Er zijn verschillende soorten dr…

Spokanië, een verzonnen landSpokanië is de naam van een verzonnen land, dat als een eilandenrijk in de Atlantische Oceaan ten zuidwesten van Ierland…
Latijns-Amerikaanse weetjesLatijns-Amerikaanse weetjesMet uitzondering van Brazilie wordt in vrijwel geheel Latijns-Amerika Spaans gesproken. De verschillen tussen het Spaans…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Pexels, Pixabay (bewerkt)
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Overhaaste_generalisatie
  • http://www.christianitytoday.com/ct/1999/october25/9tc088.html
  • http://www.conservapedia.com/Fred_Phelps#cite_note-15
  • http://www.ekklesia.co.uk/node/8726
  • http://www.jewskilledjesus.com/
  • http://www.kerknieuws.nl/nieuws.asp?lStrAction=&oId=11033
  • http://mens-en-samenleving.infonu.nl/religie/49375-joodse-visie-messiaanse-joden-worden-niet-geaccepteerd.html
  • http://www.youtube.com/watch?v=EII5Km3jN3U
  • Kritische Houding. Drie kritische vragen om overhaast generaliseren te voorkomen. https://www.kritischehouding.nl/2012/05/drie-kritische-vragen-om-overhaast.html (ingezien op 3-7-2020)
  • Softschools. Hasty Generalization Examples. https://www.softschools.com/examples/fallacies/hasty_generalization_examples/495/ (ingezien op 3-7-2020)
  • Walden University. Writing a Paper: Avoiding Logical Fallacies. https://academicguides.waldenu.edu/writingcenter/writingprocess/logicalfallacies (ingezien op 3-7-2020)
  • Wikipedia. Faulty generalization. https://en.wikipedia.org/wiki/Faulty_generalization (ingezien op 3-7-2020)
  • Wikipedia. Inductie (filosofie). https://nl.wikipedia.org/wiki/Inductie_(filosofie) (ingezien op 3-7-2020)
  • Afbeelding bron 1: JCWilmore, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Reageer op het artikel "Overhaaste generalisatie: voorbeelden en kritische vragen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 03-07-2020
Rubriek: Kunst en Cultuur
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 15
Schrijf mee!